ДыщэкI Тамарэ и фэеплъу

Гуауэщ илъэс куэдкIэ зи гуащIэр щапхъэ пхуэхъуу къыпхэта лэжьэгъу нэхъыжьыр зэшэзэпIэу, упэмыплъагъэххэу щыпхэкIыжкIэ… Ди щIэджыкIакIуэхэм, дауи, я гулъытэм щIэхуакъым илъэсыщIэр зэредгъажьэу къыдэкIа «Черкес хэку» газетым къытехуа щыгъуэр — илъэс 50-м щIигъукIэ лъэпкъ журналистикэм хуэлэжьа, «Ногай давысы» нэгъуей газетым зи гуащIэ къызэрымыкIуэ щызыгъэтIылъа ДЫЩЭКI Тамарэ Борис и пхъур дунейм зэрехыжам тедухуар.

Пэжщ, Тамарэ адыгэ газетым зэи щылэжьакъым. Ауэ, абы пыщIэныгъэ ин сыт щыгъуи къыхуиIащ, езым и адэр зэрыадыгэр зыщимыгъэгъупщэу. Ди лэжьэгъухэм ягу къызэрагъэкIыжымкIэ, ДыщэкI Тамарэ Iуэху зэхэщIыкI ин зыбгъэдэлъа лъэпкъ журналистт, лъэпкъитIым – адыгэхэми нэгъуейхэми япхъу щыпкъэт… Абы дэри, нобэ адыгэ газетым щылажьэхэри щыхьэт дытехъуэфынущ. АтIэ, пенсэм зэрытIысыжрэ зэманыфI текIами, уеблэмэ нэгъуэщI хэгъуэгу Iэпхъуэжами (и щIалэр здэпсэу Щхьэщэхуж адыгэ къуажэм дэст), и гъащIэ псор здыщихьа Къэрэшей-Черкес Республикэр, гуащIэшхуэ здыщигъэтIылъа печатымкIэ Унэр, мыбдеж щылажьэхэр дызыщигъэгъупщэтэкъым.

Нэхъыбэжи жысIэнщи, адыгэ къуажэм зэрыкуэшыжрэ, Тамарэ и тхыгъэ куэд къытIэригъыхьэ хъуат ди лъэпкъэгъухэм, и къуажэгъухэм ятеухуауэ. «Къуажэм сызэрыкуэшыжу, къуажэдэсхэм ящыщ куэд нэIуасэфI къысхуэхъуахэщи, зэ зым, зэ нэгъуэщIым сытетхыхьмэ я гуапэу я чэнджэщхэр къызахьэлIэ. Сэри си гуапэщ къызэрымыкIуэу пщIэрэ щIыхьрэ зыхуэфащэхэм я гугъу сщIыну, КъЧР-м и адыгэ щIэджыкIакIуэхэм къазгъэщIэну. Абы къыхэкIыу, пщIэшхуэ зыхуэсщI адыгэ газетым сынатхэмэ сфIэфIт…» — мыпхуэдэу иту Тамарэ и тхыгъэ гуапэ япэ дыдэ къысIэрыхьауэ щытащ.

Хуабжьу дыщыгуфIыкIат абы. Япэрауэ, ди лэжьэгъу нэхъыжьыфIым и гъащIэр зытриухуа IэщIагъэр IэщIыб ищIтэкъым. ЕтIуанэу, куэдрэ дызылъэмыIэс ди лъэпкъэгъухэм – Щхьэщэхуж щыпсэухэм я щыIэкIэпсэукIэм дыщигъэгъуазэт, ди лъэпкъым къыхэкIа цIыху гъэщIэгъуэнхэр игъэлъапIэт, иIэтт. Арати, Тамарэ къытхуигъэкIуа тхыгъэм сыпэджэжу хуэстхыжащ къызэрымыкIуэу гуапэ зэрытщыхъунур къытхуэтхэмэ. Абы кIэщIу къыпидзэжри, телефонкIэ къекIэпсэуащ икIи мыпхуэдэ псалъэхэр къы тетхар). И псэр здэкIуам Тхьэм щигъэтынш. Дыхуэарэзыщ ди лэжьэгъум. Сыхуейт ДыщэкI Тамарэ зымыцIыхуахэм къазгъэцIыхуну.

Абы зэрихьэт «КъЧР-м щIыхь зиIэ и журналист», «Урысей Федерацэм щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» щIыхьыцIэ лъагэхэр. Ар хэтащ Урысей Федерацэм и тхакIуэхэми и журналистхэми я Союзхэм. ИщхьэкIэ зэрыжытIауэ, абы и гъащIэ псор теухуауэ щытащ нэгъуей газетым щигъэтIылъа творческэ лэжьыгъэм, лъэпкъ журналистикэмрэ щэнхабзэмрэ я зыужьыныгъэм. ЛIыщIыгъуэ ныкъуэм щIигъукIэ нэгъуей газетым уи гуащIэ хуэбгъэтIылъыныр уасэншэкъэ! Абы иригушхуэт журналист нэхъыжьыр.

1938 гъэм дыгъэгъазэм и 4-м Тамарэ къыщыхъуащ Карачаевск къалэм. Иужьым, Кочубеевскэ районым хыхьэ Къэрэмырзей къуажэм и илъэсибл еджапIэр къиухри, 1954 гъэм Черкесск педагогическэ училищэм щIэтIысхьащ. IэщIагъэ IэпщIэлъапщIагъ бгъэдэлъу 1958 гъэм училищэм къыщIэкIа егъэджакIуэ ныбжьыщIэр яунэтI Шэшэн-Ингуш республикэм хыхьэ Шелковской районым. Иужьми, ДыщэкI Тамарэ лэжьащ зы нэгъуей къуажэм дэт малокомплектнэ еджапIэм и унафэщIу. КъинэмыщIауэ, Старо-Щедринскэ станицэм дэт курыт еджапIэм и егъэджакIуэу, еджапIэинтернатым и унафэщIуи щытащ. 1964-1966 гъэхэм Ставрополь крайм хыхьэ, илъэсий Галицинскэ еджапIэм географиемрэ биологиемрэ щригъэджащ. Шэшэн-Ингуш Къэрал университетыр 1966 гъэм къиуха нэужь, Тамарэ кърагъэблагъэ «Ленин йолы» (иджы «Ногай давысы») КъэрэшейЧеркес область газетым. ИкIи, корректору кърегъажьэри, жэуап зыхь секретарь IэнатIэм нехус.

Абыхэм къадэкIуэуи, бжыгъэрэ къыхуагъэфащэ жэуаплыгъэ ин зыпылъ, первичнэ журналист зэгухьэныгъэм, парт организацэм я секретарь IэнатIэхэр, зыбжанэрэ цIыхубэ депутатхэм я Черкесск къалэ Советым и депутатуи хахащ. IэщIагъэ IэпщIэлъапщIагърэ Iуэху зэхэщIыкI инрэ зыбгъэдэлъу щыта журналистыр гъунэншэрэ творческэ зэпеуэхэм я дипломант, лауреат хъуащ. И творческэ ехъулIэныгъэхэм, лэжьыгъэ гуащIафIэм къапэкIуащ 1980 гъэм къыхуагъэфэща, «Отличник Советской печати», «Ветеран труда» нагъыщэхэр. Иужьым, Къэрэшей-Черкес Республикэм и Iэтащхьэм и УнафэкIэ, 1988 гъэм ДыщэкI Тамарэ и цIэр къраIуащ «Заслуженный журналист КЧР», 2010 гъэм — «Заслуженный работник культуры РФ» IэщIагъэ IэпщIэлъапщIагъым и щIыхьыцIэ лъагэхэмкIэ. И гугъу дымыщI хъункъым журналист, бзылъхугъэ гуащIафIэм 2001 гъэм и цIэр къызэрыраIуа нагъыщэми. АтIэ, Къэрэшей-Черкесым и бзылъхугъэ цIэрыIуэхэм ящыщу Тамарэ къыхагъэщат «Женщина года — 2000» фIэщыгъэцIэ гуапэмкIэ.

Мис апхуэдэ журналист гуащIафIэт иджы дыдэ КъЧР-м и лъэпкъ журналист жылагъуэм фIэкIуэда цIыхушхуэр – ДыщэкI Тамарэ Борис и пхъур. ГъэсакIуэ-узэщIакIуэу къытхэта нэхъыжьыфIым и фэеплъ нэхур игъащIэкIи дигу илъынущ!

ПщIэшхуэ къыпхуэзыщI АБИДОКЪУЭ Люсанэ