Iуащхьэмахуэ и щыгум бжьэ зэрыщаIэтар

Зы далэ гуэркIэ узэIэбэкIыжмэ, срагъэблэгъауэ щытащ интернетым щылажьэ «Адыгэ гъуазджэм и еджапIэ нэхъыщхьэ» гуп чатым. Си нэIуасэу, ари гурыгъуазэкIэ (виртуальнэу), яхэтыр журналист Къаныкъуэ Анфисэ закъуэт. Сыдихьэхыу седэIут жаIэхэм, седжэт ятххэм..

Ауэ нэхъапэхуным сахэпсалъэтэкъым, темэкIэ дызэтемыхуэну къысщыхъути. Ауэ си гупсысэкIэмрэ си Iуэху еплъыкIэмрэ яхэслъхьэу, абы гу къылъатэу щыслъагъум, сыхилъэсащ. Абыи и гугъу сымыщIу сыблэкIыфынукъыми, мы чатым деж къыщаIэт тхыдэ къэхъугъэ гъэщIэгъуэн куэдым ятеухуа псалъэмакъ. Псалъэм и жыIэгъуэкIэ, абыхэм ящыщ зыр теухуат австрие композитор цIэрыIуэ, вальсхэм, нэгъуэщI къафэхэм макъамэхэр Iэзэ дыдэу яхуэзытхыу щыта Штраус Иоганн. Псалъэм и жыIэгъуэкIэ, абы и IэдакъэщIэкIщ «Дунай къащхъуэ», «Кайзер-Вальцер» («Пащтыхь вальс»), «Венскэ мэзым и таурыхъхэр», «Трич-ТрачПолька» къафэхэр.

Штраус и опереттэ нэхъ цIэрыIуэ дыдэхэм ящыщщ «Дзыгъуэнэф» («Летучая мышь»), «Зигеунербарон» фIэщыгъэцIэхэр зезыхьэхэр. Апхуэдэ къабзэу, абыхэм яхэту къыщIэкIащ 1860 гъэхэм Штраус Урысейм щыIа нэужь итха «Черкес маршыр» («Tscherkessen – Marsch»). А маршым и япэ гъэлъэгъуэныгъэр (премьерэр) 1869 гъэм Санкт-Петербург щызэхэтащ. Пэжщ, Венэ игъэзэжа нэужь, Штраус а марш дыдэр щIэрыщIэу къыдигъэкIыжат нэгъуэщI фIэщыгъэцIэ («Мысыр марш» — «Аgiptischer-Marsch») иIэу, сыту жыпIэмэ, ар иригъэкIужат Суэц кIэнауэр 1869 гъэм къызэрызэIуахам. НэгъуэщI темэ гъэщIэгъуэн куэд къыщаIэт мы адыгэ чатым. Мис иджы дыдэ литературэ жанрхэм, фIыуэ слъагъу фантастикэм, зэманым къызэрыщакIухь машинэм («машина времени) «и пластинкэр къыщытралъхьэм», ягу къагъэкIыжащ нартхэм я лIыхъужь эпосыр, Къаныкъуэ Анфисэ и фантастикэ романхэр, «Тхьэхэм я санэхуафэм» си фантастикэ рассказыр. Къэбэрдей-Балъкъэрым и Къэхъун къуажэм щыщ Шыбзыхъуэ Къазбич абы ипкъ иту къытхуиIуэтэжам фыщызгъэгъуэзэну сыхуейщ. Ауэ япэ щIыкIэ езы Къазбич теухуауэ псалъэ зыбжанэ жысIэнщ. Ар илъэс 18-кIэ лэжьащ альпинистхэр Iуащхьэмахуэ дишу. А щIыкIэм иту ар а бгым и щыгум ихьащ … 139-рэ!

А бжыгъэр щызгъэщIагъуэм, къызжиIащ адыгэ щIалэ гуэр Iуащхьэмахуэ … 500-рэ зэрыдэкIар! Езыми Iуащхьэмахуэ и щыгум зэриувабжыгъэр 150-м нигъэсын и гугъэт, ауэ шым щIипIытIэри и куэр икъутащ. ИлъэситIкIэ бгыдэкI хэтакъым, ерагъыу иджы зэфIэувэжа къудейщ. Адыгэхэм зэрыжаIэу, Тхьэм абы иригъакIуэ и узри и лажьэри. Къазбич зэгуэрэми пылъакъым ахъшэ щхьэкIэ лэжьэну, зэрыдэкI бжыгъэр хигъэхъуэну. Абы зэрихуар нэгъуэщIщ, цIыху нэхъыбэ альпинизмэм дригъэхьэхынращ, адыгэ лъэпкъым и цIэр игъэIунращ, и тхыдэр Iуащхьэмахуэ зэрепхар хэткIи белджылы ищIынращ. Езым къызэрызжиIам кIэ, «Тхьэхэм я санэхуафэм» фантастикэ рассказым абы къыхуигъэушыжащ и ныбжьэгъу гуэрхэр щIыгъуу Iуащхьэмахуэ санэхуафэ щащIыну дэкIауэ зэрыщытар.

АдэкIэ езым псалъэ естынщ: «Зыгуэр сигу къэкIыжащи, фхуэсIуэтэнущ. ЕмыкIу къысхуэвмыщI, щхьэщытхъууи сыкъэвмылъытэ. ЗэманымкIэ сымыгъуэщэжмэ, 2016 гъэм щIалищ Iуащхьэмахуэ дыдэкIат. Адыгэ Iэнэ лъакъуищ си плIэIум испхэри, махъсымэ литрищ, дэшхын, IэфIыкIэ тщтэри, дыдэкIат Iуащхьэмахуэ и къухьэпIэ щыгум. Iэнэр щыгум и папцIапIэ дыдэм щыдузэдри, санэхуафэр дублат. Санэбжьэхэри тIэтауэ, дыхуэчэфу хъуэхъухэри жытIэт, ди ужьым иту ныдэкIа, хьэчэхьэпсэу зи щхьэр ерагъыу нынэзылъэфэса альпинистхэм дыкъыщалъэгъуам. НэхъапIэ щIыкIэ дакъыфIэщIагъэнщ нэгъуэщI планетэ дыкъикIауэ, е ди щхьэр мытэрэзыжу. Къыдбгъэдыхьащ, къыдэпсэлъащ яфIэгъэщIэгъуэн дыдэу. Апхуэдэ санэхуафэ теплъэ бгы щыгум къащыпэплъэну я пщIыхьэпIи къыхэхуэу къыщIэкIынтэкъым»… Тхыгъэм хэт сурэтыр щытрахар апщыгъуэ дыдэращ. Щхьэрыпхъуэн хужь зыфIэлъыр Къазбичщ.

ПлIанэпэр зыгъэхьэзырар ДЭБАГЪУЭ Хьэтызэщ