Дуней псом щыцIэрыIуэ

Москва къалэм дэт сабий хирургиемрэ травматологиемрэкIэ щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым нейрохирургиемкIэ и къудамэм и унафэщI, медицинэ щIэныгъэхэмкIэ Урысей академием сабийхэм я узыншагъэмкIэ и щIэныгъэ купсэм и IэщIагъэрылажьэ пажэ, медицинэ щIэныгъэхэм я доктор СЕМЭН Жаннэ Борис и пхъур 1960 гъэм шыщхьэIум (августым) и 25-м Налшык къалэм къыщыхъуащ.

Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и медицинэ факультетыр къиухащ. КъБР-м и клиникэ сымаджэщым дохутыр-нейрохирургыу щылэжьащ. ИтIанэ академик Бурденко и цIэр зезыхьэ щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым аспирантурэмрэ докторантурэмрэ къыщиухащ — абдеж медицинэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат, доктор лэжьыгъэхэр щыпхигъэкIащ. 2003 гъэ лъандэрэ, профессор Рошаль Леонид и егъэблэгъэныгъэкIэ, сабий хирургиемрэ травматологиемрэкIэ щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым нейрохирургиемкIэ и къудамэм и унафэщIу щолажьэ.

Абы емызэшыжу зэпкърех зи щхьэщхьэкуцӀым удын хьэлъэ зыгъуэта сабийхэм фӀагъ иӀэу зэраӀэзэным, я узыншагъэр зэтегъэувэжыным, дэӀэпыкъуныгъэ тэрэз зэрагъуэтыным теухуа щӀэныгъэ, практическэ Ӏуэхугъуэхэр. И дохутыр IэнатIэм къыдэкIуэу, Жаннэ сэкъат зыгъуэта сабий щхьэ куцIыр гъэхъужынымрэ ар зэфIэгъэувэжынымрэ ятеухуа чэнджэщхэр зэрыт тхылъхэр къыдегъэкI. Апхуэдэ щӀэныгъэ лэжьыгъэу 260-м щӀигъумрэ клиническэ чэнджэщхэмрэ я авторщ, къэхутэныгъэхэм ятеухуа патент зыбжанэ иӀэщ. И IэщIагъэ нэхъыщхьэм къыдэкIуэу, жылагъуэ Iуэхухэм жыджэру хэтщ ди лъэпкъэгъу бзылъхугъэр. Жаннэ иджыпсту Москва къалэм узыншагъэр хъумэнымкIэ и департаментым штатым хэмыт и сабий нейрохирург нэхъыщхьэщ, Урысей Федерацэм и нейрохирургхэм я зэгухьэныгъэм и щIэныгъэ секретарщ, сабий нейрохирургхэм я евразие ассоциацэм, медицинэ щӀэныгъэ журнал зэхуэмыдэхэм я редколлегием хэтщ.

Семэныр дохутыр телъыджэщ, и ӀэщӀагъэмкӀэ Ӏэзэ дыдэщ, и лэжьыгъэм хуэпэжщ, цӀыху гумащӀэщ, гущIэгъу зыхэлъщ. Жаннэ Борис и пхъум тэмэму хужиӀащ сабий хирург цӀэрыӀуэ, сабий хирургиемкӀэ НИИ-м и унафэщӀ, профессор Рошаль Леонид: «…сэ фӀыщӀэ хуэсщӀыну сыхуейщ апхуэдэ цӀыхур къэзылъхуа, апхуэдэ налкъутналмэсыр зыгъэса лъэпкъым, щӀэныгъэ гъуэзэджэ зэзыгъэгъуэту сабий нейро хирургиемкӀэ ӀэщӀагъэрылажьэ нэхъ ин дыдэхэм ящыщ хъуа Жаннэ Борис и пхъум сызэрыдэлажьэм срогушхуэ». Дуней псом щыцӀэрыӀуэ сабий хирург гъуэзэджэм апхуэдэ и гупсысэр, и Ӏуэху еплъыкӀэр уасэншэщ икӀи абы нэхърэ нэхъыфӀу жыпӀэжын щыӀэкъым! Семэн Жаннэ иӀэщ жылагъуэ мыхьэнэшхуэ зиӀэ нагъыщэхэр: «За честь и достоинство» дунейпсо артийскэ дыщэ орденым и кавалер ящIащ, Урысейм и дохутыр нэхъыфIхэм я «Призвание» лъэпкъ саугъэтыр къратащ, профессор Лебедевым и цIэкIэ ят «За заслуги в неотложной нейрохирургии» орденыр иIэщ, нэгъуэщIхэри. Илъэс зыбжанэкIэ узэIэбэкIыжмэ, мы бзылъхугъэм нэIуасэ сыхуэхъуну си насып къихьащ. Профессор Агырбэ Юрэ и жэрдэмкIэ Москва къалэм адыгэ дохутырхэм я Хасэ къызэӀуахыну мурад ящӀащ. КъызэгъэпэщакӀуэ лъэщ Семэн Жаннэ ди нэхъыжьыфIым ищIа къыхэлъхьэныгъэр дищтащ икӀи ар гъэзэщӀа хъунымкӀэ лэжьыгъэшхуэ иригъэкӀуэкӀащ.

Къызэгъэпэщыныгъэ конференцым Москва къалэм щыпсэу адыгэ дохутырхэм я Хасэм и пашэу псори дыарэзыуэ ар хэтхащ. Абы псынщӀэу Уставыр игъэхьэзыращ, ассоциацэм и къалэнхэмрэ и мурадхэмрэ гъэнэхуауэ зэхигъэуващ. ЗэгухьэныгъэщӀэм и ехъулӀэныгъэ хъуащ абы хэтхэм я бжыгъэм зэрыхэхъуар, щӀыналъэу къызэщӀиубыдами зэрызиубгъуар. Ипэм ди Хасэм дохутыр 58-мэ хэтар, нобэ ахэр нэрыбгэ 300 мэхъу. Ахэр Санкт-Пе тербург, Волгоград, Краснодар, ЕсэнтӀыгу, Германием щылажьэ ди лъэпкъэгъухэщ. Абыхэм яхэтщ медицинэ щӀэныгъэхэм я доктору 20, медицинэ щӀэныгъэхэм я кандидату 60-м нэс. Ди къуэш республикэхэм щыщ дохутырхэмрэ щӀэныгъэ лэжьакӀуэхэмрэ ехъулӀэныгъэ яӀэу Урысейм и къалащхьэм дэт клиникэ лъэщхэмрэ НИИ-мрэ щолажьэ.

Ахэр ядоӀэпыкъу хэку цӀыкӀум къикӀа сымаджэхэм. Хасэм къыхыхьэхэм я бжыгъэм хэгъэхъуэнымрэ абыхэм я лэжьыгъэр егъэфӀэкIуэнымрэ хэлъхьэныгъэшхуэ хуещӀ пщӀэшхуэ зыхуэтщӀ Жаннэ Борис и пхъум. Мы жылагъуэ зэгухьэныгъэм и къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ ди хэкуэгъухэм я узыфэр псынщӀэу зэхагъэкӀын, ягъэхъужын папщӀэ, сымаджэр здекӀуэлӀэну клиникэмрэ абы къеӀэзэну ӀэщӀагъэлӀымрэ къыхахынымкӀэ ядэӀэпыкъуныр. Абы щыгъуэми, сымаджэхэм къызыхэкIа лъэпкъым, я социальнэ щытыкӀэм емылъытауэ, хэти зыщIагъакъуэ.

Дэ къыдгуроӀуэ абыхэм ящыщ куэдыр «гъащӀэфӀым» къыхэкӀыу Москва къызэрымыкӀуэр, атӀэ зыщыпсэу щӀыпӀэхэм хуэфащэ дэӀэпыкъуныгъэ зэрыща мыгъуэтыр щхьэусыгъуэ зэрахуэхъур. Иджыри ди къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ ди къэралым и хэгъуэгу зэхуэмыдэхэм щылажьэ ди лэжьэгъухэр зэкъуэгъэувэныр. Жаннэ гулъытэшхуэ хуещI «Дохутырхэм я Хасэ»-м Адыгейм, КъБР-м, КъЧР-м зыщегъэужьыным. Дэ, дохутыр нэхъыжьхэм, ди пщэрылъщ ди зэфIэкIхэмкIэ, ди щIэныгъэмкIэ дохутыр ныбжьыщIэхэм дадэгуэшэныр. Абы папщIэ сыт хуэдэ Iэмалри къэдгъэсэбэпын хуейщ. Дызэгъусэмэ, пщIэ зыхуэтщI ди хэкуэгъухэм защIэдгъэкъуэнымкIэ ди лэжьыгъэр ефIэкIуэнущ. Си щхьэкӀэ, Жаннэ си шыпхъу пэлъытщ. Ар дохутыр гъуэзэджэ икIи дунейпсом щыцIэрыIуэ еджагъэшхуэ закъуэкъым, атIэ цIыхугъэшхуэ зыхэлъщ: гуапэщ, гумащӀэщ, гуфӀэгъуэми гуауэми зыкъыпщӀигъэкъуэну хьэзырщ.

Адыгэ лъэпкъым пщӀэ зиӀэ ипхъу Семэн Жаннэ узыншагъэ быдэ, зэӀузэпэщыныгъэ, ехъулӀэныгъэ щӀэныгъэм дежи, гугъуми, гуапагъэ зыпылъ сабий нейрохирург лэжьыгъэми щиӀэну!

ДАУР Борис, профессор