Проект щэджащэ

Къэрэшей-Черкес Республикэр зыгъэбелджылы, мы хэгъуэгум щыпсэу адыгэхэм, абазэхэм, къэрэшейхэм, нэгъуейхэм къэрал мыхьэнэ зиIэ я лъэпкъыбзэхэр хъумэным хуэгъэзауэ илъэсыщIэм ехъулIэныгъэшхуэкIэ декIуэлIащ – «Яндекс Переводчик» Интернет хъы утыкум лъэпкъыбзиплIри иралъхьащ! Лъэпкъхэм я бзэ щIэиныр цифровизацэ щIынымкIэ проектыр ягъэзэщIащ Урысейм и лъэпкъхэм я Унэмрэ ФАДН-мрэ я зэдэлэжьэныгъэ купщIафIэкIэ. Фигу къэдгъэкIыжынщи, ди лъэпкъхэм я гуфIэгъуэшхуэм хэту мы гъэм и фокIадэ (сентябрь) мазэм а сервисымкIэ къызэщIрагъэубыдауэ щытащ къэбэрдей-черкесыбзэмрэ къэрэшей-балъкъэрыбзэмрэ.

Абы къыкIэлъыкIуэу, дыгъэгъазэ (декабрь) мазэм сервисым ирагъэхьащ абазэбзэмрэ нэгъуеибзэмрэ. Абы къикIыр аращи, иджы дуней хъурейм тет бзи 100-мкIэ ди лъэпкъыбзэхэр зэрадзэкIыфынущ. «Апхуэдэ къэхъугъэр ди республикэм щыпсэу лъэпкъхэмкIэ уасэншэщ. «Яндекс Переводчик» -м и лъэкIыныгъэхэм зэрызаубгъум и фIыгъэкIэ, ди лъэпкъыбзэхэр, ди хэгъуэгум щыпсэу лъэпкъхэм ябгъэдэлъ щэнхабзэ зэщымыщхэр дуней хъурейм цIыхуу тетым нэрылъагъу яхуэхъунущ. КъызэрымыкIуэу лъэбакъуэ бгъуфIэщ ар лъэпкъ цIыкIухэм я бзэхэр къызэтегъэнэнымкIэ, ахэр зыIурылъхэр, ирипсалъэхэр нэхъыбэ щIынымкIэ. Мы лэжьыгъэм и купщIэр къызыгурыIуэу про ектыр гъэзэщIа хъуным хэлъхьэныгъэ хуэзыщIа дэтхэнэми фIыщIэ ин яхузощI!» — ди хэгъуэгум и лъэпкъыбзэхэр «Яндекс Переводчик»-м зэрыхыхьам теухуауэ жиIащ КъЧР-м и Iэтащхьэм.

Къэухь ин къызэщIэзыубыда лэжьыгъэшхуэ гуэщIа зэрыхъуамкIэ, абы хуэгъэзауэ ди республикэм къыщызэгъэпэщын хуейуэ щыта Iуэху зэхэщIыхьахэмкIэ жэуаплыгъэ нэхъы щхьэхэр зыхьар КъЧР-м лъэпкъ IуэхухэмкIэ Министерствэращ, ищхьэкIэ министр Есенеев Муратщ, къулыкъум и лэжьакIуэ щыпкъэхэращ. ЖыпIэнурамэ, Министерствэм и гуащIэр гулъытэншэ хъуакъым. АтIэ, иджы дыдэ Москва къалэм щекIуэкIа «Языковая политика в Российской Федерации» форумым ипкъ иту, «за эффективное содействие в разработке и реализации государственной национальной политики РФ» щхьэщIэдзапIэм щIэту, ФАДН-м и унафэщI Баринов Игорь ФIыщIэ тхылъхэр къахуигъэфэщащ Есенеев Муратрэ жылагъуэ, дин организацэхэм ядэлэжьэнымкIэ Министерствэм и къудамэм и унафэщI Къуршэ Фаинэрэ.

«Гугъуехь мымащIэ зыпылъу, лъэныкъуэгъазэ куэдкIэ зэхэщIыхьауэ къызэгъэпэща хъуа, зи зэфIэкIыныгъэр куэдым я фIэщ мыхъуу къекIуэкIа мы проектымкIэ лъэбакъуэ махуэ дэзыгъэчар, пщэрылъ хьэлъэхэр зыхьар ди Министерствэм и пашэращ – министр Есенеев Мурат Мухьэрбий и къуэращ.

АтIэ, лъэныкъуэгъазэ куэдкIэ къызэгъэпэщауэ 2024– 2025 гъэхэм едгъэкIуэкIа лэжьыгъэщ къызыпэкIуар «Яндекс Переводчик» сервисым ди лъэпкъыбзиплIыр лъэ быдэкIэ хэдгъэувэныр. Зыхуэдгъэувыжа къалэныр — лъэпкъхэм я бзэхэр цифровой утыкум щыдгъэIунрати, абы папщIэ тхузэфIэкI къэдгъэнакъым. ЗыхуэтщIыжа пщэрылъыр хьэлъэт. Iуэхур гугъу зыщIыр лъабжьэ зыхуэпщIын пкъыгъуэ зэрыщымыIэрат, дызэса мардэ бгъэдыхьэкIэхэри мы Iуэхум деж лажьэтэкъым.

Абы къыхэкIыу, «ямыва губгъуэм» гуащIэ ин щагъэтIылъащ щIэныгъэ — къэхутакIуэ институтхэм, жылагъуэ организацэхэм я лIыкIуэхэм. Абы хэм ягъэхьэзыращ псалъэ, псалъэуха зэдзэкIыныгъэ мин бжыгъэ. КъинэмыщIауэ, цифровой мардэм идгъэуващ литературэр, IуэрыIуатэр, публицистикэр. ИкIи, мыбдеж Iэмал имыIэу гу лъытапхъэщ а лэжьыгъэр гъэзэщIэнымкIэ дэIэпыкъуныгъэ уасэншэ къызыкъуэкIа, КъЧР-м, КъБР-м я бзэ щIэныгъэлIхэм, лъэпкъыбзэхэр зыгъэлажьэхэм. Дыздынэсам, «текст»-м елэжьыным дыкъыщыувыIэнукъым. Яндексым щIыгъуу «распознавание, синтез речи» технологиехэр къэгъэIэрыхуэныр ди къыкIэлъыкIуэ къалэнщ.

ДяпэкIэ ИИ-м (къэухь IэрыщIым) лъэкIыныгъэ игъуэтынущ жьэрыIуатэбзэр къызэрыгурыIуэм къыдэкIуэу, щыуагъэншэу макъ текстхэр къигъэщIынри. Абыхэми къинэмыщIауэ, ди дэIэпыкъуныгъэкIэ къэбэрдей-черкесыбзэмрэ къэрэшей-балъкъэрыбзэмрэ Сбербанкым и нейрозэпыщIэныгъэхэм къагъэIэрыхуэ. ЖыпIэнурамэ, дэтхэнэ лъэбакъуэри мыхьэнэшхуэ зиIэщ лъэпкъыбзэхэм я цифровой щхьэхуитыныгъэмкIэ, щэнхабзэ щIэиныр хъумэнымкIэ. ФIыщIэ ин хузощI мы проектым хэIэба, зыгъэкIуатэ дэтхэнэми. Лъэпкъхэм я цифровой гъащIэм и IыхьэщIэ дызэгъусэу къызэIутхауэ солъытэ. А лэжьыгъэм нэхъри къыхэхъуэнущ, зиужьынущ. Абы шэч къытесхьэкъым», — къыддэгуэшащ проектыр гъэкIуэтэным гуащIэ ин хэзылъхьэ Къуршэ Фаинэ (сурэтым щыволъагъу).

АБИДОКЪУЭ Люсанэ