Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щэнхабзэмкIэ и Министерствэм, а хэгъуэгум и тхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм я къызэгъэпэщыныгъэкIэ ЩоджэнцIыкIу Алий къызэралъхурэ илъэси 125-рэ щрикъум ирихьэлIэу зэхаша Iуэхухэм хыхьэу, усакIуэр зыщыпсэуа унэ-музейм зыщаплъыхьащ фэеплъ дауэдапщэхэм хэта хьэщIэхэм.
Абы и унафэщI Шакъ Марьянэ IуэхущIапIэм и тхыдэм кIэщIу здытепсэлъыхьым, къыхигъэщащ, куэд къимыгъэщIами, ЩоджэнцIыкIу Алий щэнхабзэ щIэиныфI къазэрыхуигъэнар. Шакъ Марьянэ жиIащ усакIуэм и фэеплъыр хъумэнымкIэ музейм мыхьэнэшхуэ зэриIэр, ЩоджэнцIыкIу Алий щыпсэуа унэм, иджы музейм къакIуэм я бжыгъэр зэрыхэхъуэр гуапэ зэрыщыхъур. — Унэ-музейр 1938 гъэм яухуащ. 1939 гъэм ЩоджэнцIыкIу Алий абы пэшитI хъу фэтэр къыщратащ. 1988 гъэм КъБР-м и Правительствэм и унафэкIэ, усакIуэр къызэралъхурэ илъэс 90 щрикъум ирихьэлIэу, ар щыпсэуа унэм музей къыщызэIуахащ. Алий зэуапIэм къикIыжакъым.
Иужь дыдэу абы щыпсэуа и къуэ нэхъыщIэ Лиуан хэлIыфIыхьащ музейр къызэгъэпэщыным… ЩоджэнцIыкIу Алий и пхъурылъху, филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, тхакIуэ ХьэкIуащэ Мадинэ и псалъэм къыхигъэщащ и адэшхуэ Алий анэдэлъхубзэр цIыхубэм я псэу, къуалэбзурэ пэт бзэ яIэу жиIэу зэрыщытар, XX лIыщIыгъуэм лъэпкъ цIыкIухэм я бзэхэм зэрыкIэричынум гу зэрылъитар, нобэ ар ди нэгу зэрыщIэкIыр, анэдэлъхубзэр Iумпэм зыщIхэм теухуа усэ зэриIэр, псэуху анэдэлъхубзэр хъумэным зэрыхущIэкъуар.
Псом хуэмыдэу Мадинэ гукъинэж щыхъуащ и щIалэгъуэм «ЩIымахуэ жэщ» поэмэм къыщеджам абы щIэлъ гупсысэм игу зэрыхигъэщIар, иджыри а тхыгъэм зэригъэнэщхъейр. ЩоджэнцIыкIум и цIэр, и фэеплъыр, и гъащIэмрэ и творческэ щIэинымрэ уахътыншэ зыщI музейм игъэзащIэ къалэныр къызэрымыкIуэщ.
Художественнэ Iэзагъым
ЩЭКIУЭГЪУЭМ И 21-м фэеплъ дауэдапщэм хэта хьэщIэхэр: щIэныгъэрылажьэхэр, литераторхэр еблэгъащ Налшык къалэм дэт, Бэрбэч Хь. и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей — Балъкъэр къэрал университетым. ЕгъэджакIуэхэр, студентхэр, творческэ интеллигенцэм къыбгъэдэкIахэр зыхэта зэIущIэр, «Творчество Али Шогенцукова в контексте времени» щхьэщIэдзапIэм щIэту екIуэкIар, «Iэнэ хъурей»-м ипкъ иту къызэрагъэпэщащ. Зэпсэлъэныгъэр езышэжьа, филологие щIэныгъэхэм я кандидат, КъБкъУ-м къэбэрдей-черкесыбзэмрэ литературэмрэкIэ и кафедрэм и унафэщI Къардэн Мусэдин убгъуауэ ирикIуэжащ ЩоджэнцIыкIу Алий и гъащIэмрэ и творчествэм зэрызиужьамрэ.
КъыщIэна, уасэншэ литературэ щIэиныр лъэпкъыбзэ куэдкIэ зэрызэрадзэкIам, фильм бжыгъэ зэрытрахам гушхуэу и гугъу ищIащ. ЩIэныгъэрылажьэм жиIар щIагъэбыдэжу, зэIущIэм хэтахэр еплъащ ЩоджэнцIыкIум и щIэблэхэм ящыщ Инарэ адэшхуэм трищIыхьа нэтыным. Абы къыдэкIуэу, университетым и тхылъ хъумапIэм и лэжьакIуэхэм япэ дыдэ утыку кърахьащ 1935 гъэм латиныбзэкIэ тедзауэ дунейм къытехьа «Мадинэ» поэмэр зэрыт тхылъыр. ТхакIуэм и пхъурылъху ХьэкIуащэ Мадинэ я уна гъуэм щызэрахьэ тхылъ лъапIэхэм
– ЩоджэнцIыкIу Алий и творческэ лэжьыгъэхэр япэ дыдэ зэрыхуауэ щытахэм ящыщ зыбжанэ тхылъ хъумапIэм тыгъэ яхуищIащ. «ЩоджэнцIыкIу Алий и творческэ щIэин лъапIэр адыгэ лъэпкъ закъуэракъым зыбгъэдэлъыр, атIэ ар урысейпсо литературэм къыгуэпх мыхъуну епхащ. Абы и IэдакъэщIэкIхэр гъэнщIащ узыщалъхуа щIыналъэм фIылъагъуныгъэ хууиIэнымкIэ, цIыхум бгъэдэлъ щытыкIэ уасэншэхэр къыбгурыIуэнымкIэ, пэжагъым утету зыбгъэсэнымкIэ, а фIагъхэм къытщIэтаджэ щIэблэхэр: къэхутакIуэхэр, щIэджыкIакIуэхэр хуэбгъэсэнымкIэ. Гъунэ иIэкъым ЩоджэнцIыкIум бгъэдэлъ художественнэ Iэзагъым. Иджырей тхакIуэхэмрэ усакIуэхэмрэ лъэкIыныгъэ къызэрымыкIуэхэр яIэщ адыгэ лъэпкъым и тхакIуэшхуэм и цIэр ямыгъэкIуэдынымкIэ, абы и тхыгъэхэм щIэблэхэр щIапIыкIынымкIэ», — къыхагъэщащ къэпсэлъахэм
Больше на Черкес хэку
Подпишитесь, чтобы получать последние записи по электронной почте.
