Зэманым дэбакъуэу

КъЧР-м и МСЭ-м (медико-социальная экспертиза) щэкIуэгъуэм и 20-м зэIущIэ убгъуа щекIуэкIащ. Абы и лэжьыгъэм хэтащ КъЧР-м и ЦIыхубэ ЗэIущIэм и депутатхэу, «Зыуэ щыт Урысей» партым хэт Джамбаев Руслан, Къардэн Фатимэ сымэ, МСЭ-м и унафэщIэксперт нэхъыщхьэ Аргун Зуридэ, къулыкъум щылажьэхэр, хэгъуэгум и Министерствэ зэхуэмыдэхэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм, СМИ-хэм къабгъэдэкIа я лIыкIуэхэр. «Актуальные вопросы межведомственного взаимодействия» зи фIэщыгъэцIэу щыта зэIущIэм къыщаIэта псалъэмакъым теухуауэ къэпсэлъэныгъэ, къэпщытэныгъэ, зэлъытыныгъэ, зэчэнджэщыныгъэ куэд утыкум къыщаIэтащ, щытыкIэхэр бжыгъэхэмкIэ ягъэнэIуащ. Апхуэдэ тегъэщIапIэр иIэу, тегъэчынауэ тепсэлъыхьащ сабийхэм я узыншагъэ ныкъуэдыкъуагъым и хэхъуэ-хэщIым; зи узыншагъэкIэ дагъуэ зиIэхэм реабилитацэ, абилитацэ лэжьыгъэ ядегъэкIуэкIыным къызэщIиубыдэ хабзэ-бзыпхъэхэм; ЕЦП-м (Единое цифровое пространство) ипкъ иту МСЭ-м и лэжьыгъэм игъуэта зэхъуэкIыныгъэхэм, лэжьыгъэр зэрызэтрагъэпсыхьым; КъЧР-м «Защитники Отечества» и фондымрэ МСЭ-мрэ СВО-м хэтхэм, я унагъуэхэм защIэгъэкъуэнымкIэ я зэдэлэжьэныгъэм; нэгъуэщIхэми.

УФ-м гуащIэдэкIымрэ социальнэ хъумэныгъэмрэкIэ и Министерствэм и унафэкIэ, 2006 гъэм щегъэжьауэ МСЭ-мрэ жылагъуэ организацэхэмрэ шэщIауэ зэдолажьэ. Абы сэбэп къызэрихьыр, гуащIафIэу Iуэхухэр зэрызэдагъэкIуатэр, Жылагъуэ советым и пашэ Байрамкуловэ Светланэ и лэжьэкIэфIыр къыхигъэщащ республикэ МСЭ-м и унафэщI, эксперт нэхъыщхьэ Аргун Зуридэ. — Ди зэдэлэжьэныгъэр лъэныкъуэгъазэ куэду зэхэтщ. Зэдэлэжьэныгъэм и зы Iэмалщ мыпхуэдэ зэIущIэхэр. Абыхэм дыщытопсэлъыхь жылагъуэ организацэхэм цIыхухэм зыкъызэрыхуагъазэ упщIэхэм, абыхэм я узыншагъэкIэ ныкъуэдыкъуагъ нагъыщэр гъэнэIуэн, етын къудейкъым МСЭ-м и IуэхущIафэр. Реабилитацэ Iэмалхэм, хьэпшыпхэм, цIыхум и Iэпкълъэпкъым къинэмыщIауэ, и псэ щытыкIэр зэтегъэпсыхьыжын, нэгъуэщI куэдым и Iэмалхэр догъэнаIуэ.

А псори мы зэманым, СВО-р щекIуэкIым, нэхъри нэхъыбэу цIыхухэр къызыщIэупщIэщ, зэуапIэхэм къикIыжа зауэлIхэр, фэбжь зытелъхэр зыхуэныкъуэщ. Абы теухуащ жылагъуэ Советым къыхуэув къалэн нэхъыщхьэхэри: МСЭ-м и IуэхущIафэхэм хуэгъэзауэ цIыхухэр зыщIэупщIэр, зыхуэныкъуэр гъэнэIуэн, хэкIыпIэхэр къэлъыхъуэн, я хуитыныгъэ, хуэгъэкIуэ тэныгъэ Iэмалхэр ялъыгъэсын, цIыхухэм МСЭ-м я дзыхь кърагъэзу лэжьыгъэр къызыхуэтыншэу зэтегъэпсыхьын, нэгъуэщIхэри. Ди Iуэхухэр къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ узыншагъэр хъумэнымкIэ хэгъуэгу Министерствэм. КъытхуаунэтI цIыхухэм я дэфтэрхэм дыхоплъэ, я Iуэхухэр зытетыпхъэ щытыкIэм худоунэтI. Нобэ зэманым зехъуэж, зехъуэж ди IуэхущIафэхэми. Апхуэдэщи, «заочное освидетельствование» Iэмалыр процент 85-кIэ къыдогъэсэбэп, — жиIащ Аргуным икIи къыхигъэщащ апхуэдэ щытыкIэм къигъэув къалэныр: дэфтэрхэр тэрэзу, мардэхэм, щытыкIэ гъэнэIуахэм тету зэгъэпэщыныр, зэIэпыхыныр, икъукIэ набдзэгубдзаплъэу хьэрф, бжыгъэ къэс зэрыхущытыпхъэр.

КъЧР-м гуащIэдэкIымрэ социальнэ зыужьыныгъэмрэкIэ министрым и къуэдзэ Щай Мадинэ Аргуным и псалъэхэр дищтащ икIи жиIащ зэманым екIуурэ лэжьыгъэр къызэрызэгъэпэщыпхъэр. — Абы тету, республикэм и Правительствэм и унафэкIэ, зэхэгъэуващ 2030 гъэм нэгъунэ ящIэнум и лэжьыгъэ планыр. Абы нэгъунэ, властри, МСЭ-ри, жылагъуэ организацэхэри, зэгъусэу дытелажьэурэ, къызэщIэдубыдэн хуейщ целевой кIуэрабгъу, Iэмал псори — социальнэхэри медицинскэхэри. Реабилитацэ лэжьыгъэр къызыхуэтыншэу зэтегъэпсыхьа тщIыным дыхуэпэбгъэн хуейщ, — жиIащ Щай Мадинэ. Иужьрей зэманым МСЭ-м и лэжьыгъэм игъуэта зэхъуэкIыныгъэхэр, сабийхэм я узыншагъэр узытегузэвыхьын щытыкIэм зэриувар, СВО, нэгъуэщI щытыкIэхэри Iуэхум къыхэплъытэмэ, хуабжьу игъуэщ икIи щхьэпэщ МСЭ-м и жэрдэмкIэ екIуэкIа зэIущIэр, утыкум кърахьа псалъэхэр. Апхуэдэщи, медицинэм, социальнэ дэIэпыкъуныгъэм къинэмыщIауэ, балигъхэр дызэгупсысыпхъэ бжыгъэщ мыр: щIэблэщIэм и процент 85-м и нэхъыбэу я псэукIэр щылъщысщ, сабий хабзэу джэгун, къэжыхьын, зэхэзекIуэныр хуабжьу я гъаблэщ, телефоныр я Iэпэгъущи, нэгъуэщI зэштегъэу, зыужьыныгъэ хуейхэкъым.

Ари, нэгъуэщI щхьэусыгъуэхэри зэхохьэжри, щIалэгъуалэм къыдекIуэкIынкIэ Iэмал зимыIэ узыфэхэр къахуохъей. А узыфэхэм я бжьыпэр зыIыгъыр психологическэу зэщымыщхъу зэрыхъухэращ; етIуанэ увыпIэр яIыгъщ псантхуэ бэзым и узыфэхэм; ещанэ увыпIэр яIыгъщ анэдэлъху, хромосомнэ узыфэхэм. ЗэIущIэм хэта IэщIагъэлIхэм зэрыжаIащи, ирагъэкIуэкIа щIэупщIэныгъэм къызэригъэлъэгъуащи, щIэблэщIэм щыщу мин 30-м щIигъум жеиным хуагъэтIылъ зэманыр узэзэгъ мыхъуну мащIэ хъуащ, апщыгъуэми нэгъуэщI зэмангъакIуэ, купщIэншэ Iуэхугъуэхэр, абы щыщу телефоным хэсынри, нэхъыбэ хъуащ. Узытегузэвыхьын щытыкIэщ сабийхэр егъэлеяуэ губжьыным, я пIэ къикIыным зэрызэщIиубыдэр, я хьэл-щэныр езыхэм яхузэмыгъэзэхуэж зэрыхъур. Гузэвэгъуэщ ерыскъы узыншэ, унагъуэм щаупщэфIа яшхыным зыпыIуадзу, къэщэхуа, химиекIэ гъэбэгъуа ерыскъыхэкIхэр нэхъ къызэрыхахыр. Абы сабийм и хьэлъагъыр хегъахъуэ, узыншагъэр зэщхьэщеху. — Сабийхэр тегъэщIапIэ тщIы щхьэкIэ, балигъхэри дызыкIэлъыплъыжын хуейт. Дэри а «тучан шхыныр» тфIэфIкъэ, атIэ? Дэри едгъэлеищэу, мардэншэу телефоным дыхэскъэ? Дэ быным едгъэлъагъурэ щапхъэ тэрэз? — упщIэ гузэвэгъуэхэр, и нэхъыбэми жэуапыншэрэ гулъытэншэу къэдгъанэхэр утыкум къыщаIэтащ. Сабийр къэмыхъу щIыкIэ даублэри, антибиотик хущхъуэхэмкIэ йоIэзэ. Зэ щхьэкIэ узыр щхьэщаху, ауэ абы къыкIэлъыкIуэжыр хьэлъэщ. Ари балигъхэм къагурыIуэн хуейт. Игъуэ хъуащ, уеблэмэ гузэвэгъуэ щытыкIэщ ди бынхэм дазэремыпсалъэр.

Ди зэпсэлъэныгъэр кIащхъэ дыдэщ, псалъэ зытIущ зэпыдодзыж, адэкIэ — телефонращ унагъуэм исым я псэлъэгъур. АтIэ, дызэпсэлъэным куэд елъытащ, сэбэпу къихьыр мащIэкъым: сабийм и бзэр къетIатэ, зрегъэужь, и дуней еплъыкIэми, и гупсысэкIэми зрегъэхъуэж, зрегъэубгъу. ЗэIущIэм хэтахэм я псалъэр нэхъыбэу сабийхэм, щIэблэщIэм щIытраухуар гурыIуэгъуэщ. АтIэ, мы гъэм, мащIэми, хэхъуэныгъэ игъуэтащ зи узыншагъэкIэ дагъуэ зиIэ, МСЭ-м хуаунэтIа сабийхэм я бжыгъэм. МСЭ-м дэфтэрхэр яхьэлIэнми, узыншагъэкIэ ныкъуэдыкъуагъ нагъыщэ къыдэхынми игъуэта зэхъуэкIыныгъэхэм я гугъу ящIащ. Къыхэгъэщыпхъэщи, ахэр иджы нэхъ тынш хъуащ, зи узыншагъэм игъэгузавэм и сэбэп къызэрыхэкIынщи. ЩытыкIэхэр, хабзэщIэхэр къулыкъум и сайтым итщ, къабгъэдыхьэхэм чэнджэщэгъурэ жэуапэгъурэ яхуэхъуну езыхэри хьэзырщ.

КъинэмыщIауэ, «Госуслуги» порталри дэIэпыкъуэгъу хьэлэмэтщ. ЗэIущIэм зы Iуэхугъуэ гуапи къыщекIуэкIащ. МСЭ-м къыбгъэдэкIыу хъуэхъу псалъэхэри, махуэщI тыгъэ гуапи хуагъэфэщащ илъэси 100 гуащIэдэкI гъуэгуанэ къэзыкIуа, зи нэхэм ямылъагъухэм я Урысейпсо Жылагъуэм и Къэрэшей-Черкес къудамэм. Ахэр ирахьэлIащ къудамэм и тхьэмадэ Дубовик Сергей. МСЭ-мрэ Жылагъуэмрэ яку дэлъ илъэс куэд зэдэлэжьэныгъэ купщIафIэм пэджэжу, Дубовик медаль хуигъэфэщащ МСЭ-м и унафэщI Аргун Зуридэ. ЗэIущIэм икIэм «Iэнэ хъурей» зэпсэлъэныгъэм и лэжьыгъэр щIидзащ. Ар гъэнщIауэ щытащ упщIэ-жэуапхэмкIэ

. ТУАРШЫ Ирэ