«Зы къэрал — зы лъэпкъ»

Ди къэралым и Президент Путин Владимир мы гъэр лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэм и Илъэсу зэригъэувам ипкъ иту, Черкесск къалэм дэт СКГА-м «Зы къэрал — зы лъэпкъ» щхьэщӀэдзапӀэм щӀэту лекцэ-зэпсэлъэныгъэ щекӀуэкӀащ. «ЩӀэныгъэ» Урысей зэгухьэныгъэм къызэригъэпэща Ӏуэхугъуэм кърагъэблэгъащ жылагъуэ лэжьакӀуэхэр, журналистхэр, властым и къулыкъухэм къабгъэдэкӀахэр, динырылажьэхэр, лъэпкъ-щэнхабзэ зэгухьэныгъэхэм я лӀыкӀуэхэр.

«Зы къэрал — зы лъэпкъ» псалъэхэр къызэрыгуэкӀыу Ӏуми, абыхэм мыхьэнэ куу яIэщ. АтӀэ, лъэпкъ, дин куэд зэрыс къэралымкӀэ «зы лъэпкъ» псалъэхэр жэуаплыгъагъэщ, зэхуэдэ гъащӀэрэ къэкӀуэнрэ зэдытетыныгъэщ. Нобэ жылагъуэ щытыкӀэм зыздиужьыр унагъуэм, егъэджэныгъэ бэзым, дин ӀуэхущӀапӀэхэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я закъуэкъым, атӀэ, цӀыхухэм я гукъыдэжымрэ я зэхущытыкӀэмрэ махуэ къэс къыздызэрагъэпэщ, уасэ здыхуащӀ хъыбарегъащӀэ утыкум мыхьэнэшхуэ иӀэщ. Утыку псалъэр жылагъуэ зэпӀэзэрытыныгъэм и Ӏэмал пэж хъуащ.

Апхуэдэ гупсысэхэр къыхагъэщащ лекцэ-зэпсэлъэныгъэм хэтахэр къыщыпсалъэм. ЗэӀущӀэр къызэӀуихрэкӀэ, Ищхъэрэ-Кавказ къэрал академием и ректор, «ЩӀэныгъэ» Урысейпсо зэгухьэныгъэм Къэрэшей-Черкесым щиӀэ и къудамэм и унафэщӀ Кочкаров Руслан къыхигъэщащ зэкъуэтыныгъэм жэуаплыгъэ ин зэрыпылъыр. — «Лъэпкъыбэ» псалъэр куэдрэ догъэӀу ауэ ар псалъэ дыгъэлу щымыту, абы и щӀыбагъ къыдэтын хуейщ цӀыхухэм я зэхущытыкӀэ нэсыр. Зэкъуэтыныгъэм лъэпкъхэм я зэщхьэщыкӀыныгъэхэр игъэкӀуэдкъым, ахэр и тегъэщӀапӀэ ещӀ. Ди хэгъуэгур — абы и щыхьэтщ: мыбдеж лӀыщӀыгъуэ бжыгъэ мэхъури зэбгъэдэту, зэгурыӀуэу, Тхьэ зэделъэӀуу, зэдэлажьэу щызэдопсэу щэнхабзэ, дин зэмылӀэужьыгъуэхэм я лӀыкӀуэхэр.

Дэри ди къалэнщ а зэгурыӀуэныгъэр щӀалэгъуалэм яӀэрыдгъэхьэныр, — къыхигъэщащ Кочкаров Руслан. ИужькӀэ къэпсэлъахэщ «ТАСС Кавказ» РИЦ-м и унафэщӀ, «ЩӀэныгъэ» Урысей зэгухьэныгъэм и лектор Гаджибалаев Низамирэ Къэрэшей-Черкесым лъэпкъ ӀуэхухэмкӀэ, цӀыхубэ зэпыщӀэныгъэхэмрэ печатымрэкӀэ и Министерствэм и лэжьакӀуэ Къуршэ Фаинэрэ. Ахэр тепсэлъыхьащ Урысейм щыпсэу лъэпкъхэм я щэнхабзэ зэмыщхьагъымрэ тхыдэ къэухьхэм жылагъуэр зэкъуэту къызэрыхэщыжымрэ. Апхуэдэу, «Къарур зэмылӀэужьыгъуагъэм хэлъщ: Урысейм щыпсэу лъэпкъ зэхуэмыдэхэм я бзэмрэ хабзэмрэ» ӀуэхугъуэмкӀэ и гупсысэр къиӀуэтащ Гаджибалаев Низами.

— Бзэр цӀыхухэр зэрызэпсэлъэным и мызакъуэу, ар гупсысэкӀэм и Ӏэмалщ, тхыдэ фэеплъым и хъумакӀуэщ. Бзэр тфӀэкӀуэдмэ, дуней псор тфӀэкӀуэдащ. ИкӀи хъыбарегъащӀэ ӀэнатӀэхэмрэ бзэм елэжь ӀэщӀагъэлӀхэмрэ я къалэнщ а фэеплъыр хъумэным и мызакъуэу, атӀэ щэнхабзэхэм я зэхуаку лъэмыжхэр дащӀыхьыныр. Гъунэгъум пщӀэ хуэпщӀу ущытепсэлъыхьыныр, абы и хабзэхэр зэмыхъуэкӀауэ къэбгъэлъагъуэу зэкъуэтыныгъэм урилажьэмэщ, — жиӀащ абы. Къуршэ Фаинэ къытеувыӀащ бгырыс Iэл дивизэр лъэпкъ зэмылӀэужьыгъуэхэмрэ дин зэмыщхьхэмрэ къуэш зэрызэхуэхъуам и щапхъэ нэсу зэрыщытым.

Ар убгъуауэ къытеувыӀащ лъэпкъ зэкъуэтыныгъэм и тхыдэ зэманым къигъэщӀа Ӏэмалхэм, дзэ щӀыхьымрэ Хэкум къулыкъу хуэщӀэнымрэ, дин зэмылӀэужьыгъуэхэм я лӀыкӀуэхэр зэрызэдэлэжьам я щапхъэхэм, тхыдэ дерсхэм нобэрей зэманым зэрыхуэныкъуэм, нэгъуэщӀхэми. Республикэм и Жылагъуэ палатэм и пашэ Ляшовэ Еленэ и къэпсэлъэныгъэм къыхигъэщащ лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэм, псом хуэмыдэу, мы зэманым мыхьэнэшхуэ зэриӀэм. Абы жиӀащ щэнхабзэ зэмылӀэужьыгъуагъым пщӀэ хуэтщӀкӀэрэ, дызэгъусэмэ, зэгурыӀуэныгъэрэ зэдэлэжьэныгъэрэ зи лъабжьэ къэкӀуэн дахэ зэрыдухуэфынур. ЗэӀущӀэм и модератору щытащ икӀи лекцэзэпсэлъэныгъэр и гупсысэхэмкӀэ, и Ӏуэху еплъыкӀэхэмкӀэ купщӀафӀэ ищӀащ УФ-м и Къэрал Думэм ди хэгъуэгум къыбгъэдэкӀыу хэт депутатым и дэӀэпыкъуэгъу, «ЩӀэныгъэ» Урысейпсо зэгухьэныгъэм и лектор Дзыуэ Амиран.

Ӏэнэ хъурей зэӀущӀэр иухащ жылагъуэм и щӀэин зэхуэдэхэр къэзыгъэхъу Ӏуэхугъуэхэм — диным, унагъуэм, еджапӀэм, медиа утыкум я къалэным теухуа зэпсэлъэныгъэмкӀэ. Абы кърикӀуахэм къапкърыкӀыу, лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэмрэ зэгурыӀуэныгъэмрэ нэхъри гъэбыдэнымкӀэ чэнджэщ щхьэхуэхэр къызэхуэсахэм къагъэлъэгъуащ.

ЕЗАУЭ Маринэ