Зи Iэпэм дыщэр къыпыщ

Черкесск къалэм мащIэкъым дапIэу дэтыр, а псоми зы къахэпхыным щхьэусыгъуэ гуэр иIэщ. Апхуэдэ щхьэусыгъуэ си щхьэкIэ схуэхъуащ къалэм зи уней дапIэ щызыгъэлажьэ ГъукIэ (Мэрчэныкъуэхэ япхъу) Iэминат. Щапхъэ зытIущ къэсхьыну сыхуейт мы бзылъхугъэм дэн и IуэхукIэ и зэфIэкIхэр псалъэ дыгъэлу зэрыщымытыр внэсхьэсмэ си гуапэу. Сыгузавэти, хэдэхэплъэшхуэ сымыщIу, нэхъ си гъунэгъу дапIэм зэрезгъэгъэзэхуэжыну схьащ кIэстум зэфIэлъ. Гуапэрэ щабэу Iэминат къыспежьэри, си Iуэхури псынщIэу схузэфIигъэкIауэ щытащ. Абы къыщыувыIакъым. КIэстумыр къызыхэдыкIамрэ теда уагъэщагъэхэмрэ щэкI зэхуэмыдэт, нэгъуэщIу жыпIэмэ, жьыщIыкIэ, зехьэкIэ хэха иIэт. А псор сэ дэнэ щысщIэрэт? СцIыхуххэтэкъым.

АтIэ, Iэминат къызита чэнджэщхэр мыхъуатэмэ, тхьэм ирещIи, зэ жьыщIыгъуэкIэ кIэстумым сыхэкIыжынурэ уасэу щIэстари псыхэкIуадэ хъунут. Аргуэру зы щапхъэ. Зы фэилъхьэгъуэ сэ сфIэбыхъути, ирезгъэдыкIмэ нэхъ екIу хъуну къэслъытэу сыщIыхьащ дапIэм. Iэминат, зэрихабзэу, гуапэу къыспежьащ икIи сызыхуейр щыжесIэм, щIэдыхьэшхыкIри жиIащ: «УкъыздэкIуэм, жыжьэу сынаплъэри мы зи гугъу пщIым гу лъыстащ. ЩIылъыстари къызэрымыкIуэ дыкIэ гъэщIэгъуэн зэриIэращ. Ар абы и дыкIэщ, идыкIын хуей лажьэ иIэкъым, сумыгъэIэб, кхъыIэ», — жиIащ.

СыткIи уигу къэмыкIынрэ пасэ зэманым бзылъхугъэ дэрбзэр Iэзэм щхьэкIэ «Шу блэкIым бзыпхъэ трех» жыхуаIэу щытар. ЖыпIэнуракъэ, Iэминат дежкIэ нэхъ фейдэт ахъшэ сIихыу сызыхуейр схузэригъэзэхуатэмэ. Ауэ, зэрыжаIэщи, «ар итIанэ Iэминаттэкъым». Зыгъадэм къезэгъын-къемызэгъынри жриIэнущ, чэнджэщ пэжи иритынущ. «СыткIэ ухуей уэ а псом, къыбжаIэр яхуэщIи уи сом зэгъэгъуэт», — къыжраIэ Iэминат къэзыцIыхухэм, ауэ езыр апхуэдэм еувалIэкъым.

Абы и щыхьэту иджыри ди зэ зэхуэзэгъуэ. Хуэсхьа кIэстумым и Iэщхьэр пиупщIыну селъэIуа пэтми, идакъым. «Iэщхьэм и дыкIэ теплъэр кIэстумым и фащэщ. Е Iэщхьэхэр пысхыпэнурэ зэзгъэзэхуэнущ, ауэ и теплъэр къэзгъанэу, е къыпIысхыххэнукъым», — быдэу жиIащ Iэминат. Апхуэдэуи дызэгурыIуэри схузэригъэзэхуэжащ. СыкъыздыщIэкIыжым, пыгуфIыкIри, къызэупщIащ:

«НэгъуэщI зэгъэзэхуэжыныгъэ парэми гу лъыптакъэ?». КъызэрыщIэкIамкIэ, кIуэрыкIуэм тету гу зылъита Iэзэвлъэзэвыгъэри езым и гумызагъагъкIэ дахэкIейуэ зэригъэзэхуэжати, «зысхуэшыIакъым», — хьэрэмыгъэншэу зыкъиумысыжащ. Ар сэ си жагъуэ хъунт?! Дэным дихьэх цIыхум, и нэхъыбэу, зыгуэр щапхъэ къыхуохъу. Iэминат щапхъэ хуэхъуащ и анэшхуэ Мэрчэныкъуэ Мамырхъан. ЖытIэнщи, архивхэм, хъыбарыжьхэм Мэрчэныкъуэхэ дэрбзэр Iэзэхэу, дыщэидэм хуэIэкIуэлъакIуэхэу щытауэ къыхощыж. Iэминати и нанэр игу къыщыкIыжкIэ, и нэгум къыщIоувэж езым идыжа бэхуцей фIыцIэ дахэр, абы теда дыщэидэр: щIыIухэр, щIыIунэхэр. — Сыщысабийм нанэ куэдрэ сыбгъэдэст сыкIэлъыплъу. Зэрыжылэу яхуэдэ нанэ лэжьыгъэ и мащIэтэкъым. Идт бзылъхугъэ щыгъынхэр, дэгъуэу къехъулIэт щынафэм, каракуль жыхуэтIэм, къыхидыкIыныр. АтIэ, ар Iуэху псынщIэтэкъым, дэным зэфIэкIышхуэ хууиIэн хуейт фэри зэIуумыгъыхьэу, бдыри дахэу къохъу лIэн папщIэ. Пэжу, сыщысабийм нанэ и IэщIагъэм сыдихьэхыщэу щытауэ сцIыхужкъым, е къызгурымыIуэрэт.., — игу къегъэкIыж ди псэлъэгъум. Арами, къалэм дэт е 18-нэ курыт еджапIэр, иджы гимназиер, къиуха нэужь, Iэминат зыхуеджэну къыхихар и анэшхуэм дилъэгъуа дакIуэ IэщIагъэращ. Къалэм дэт училищэр, Ставрополь деж колледжыр къиухащ «модельерзакройщик» IэщIагъэр иIэу.

Зэман димыгъэкIыу, лэжьэн щIидзащ. Молдовановэ Верэ игъэлажьэу щыта фабрикэ лъэрыхьым егъэщIылIауэ дапIэ иIэти, ар щIэдзапIэ хуэхъуащ пщащэм. Iэминат гуапэу игу къегъэкIыж апщыгъуэм щапхъэгъэлъагъуэу, ущиякIуэу къыкъуэта нэхъыжьхэри, зыхэта гупри. Аурэ Iэминат езым и уней Iуэху къызэIуихыным тегушхуащ, и щхьэгъусэр къыкъуэувэри. Апхуэдэу и дапIэ, «салон красоты» игъэлэжьэн щIидзауэ, илъэс 18 мэхъури и Iуэху егъэкIуатэ. Къыдолажьэ бзылъхугъэ хьэлэмэтхэри, зэгуроIуэ, я лэжьыгъэм цIыхухэр къыхуэарэзыщ. Iэминат идыну нэхъ фIэфIщ бзылъхугъэ щыгъынхэр, фащэхэр. Езым игу къоуэ фащэ зыдыну тегушхуэр зэрымыкуэдыр. Ауэ, а закъуэтIакъуэри дэгъуэу къыдохъу. Мес, хьэзырыпсу блыпкъым фIэлъщ цIыхухъу фащэ фIыцIэ зэкIуж, щатIагъэу, дунейм щытрахьэнум йожьэри. Илъэс куэд хъуауэ дэным телажьэ, щэкIым и щэху псори зыцIыху Iэминат зыбжанэкIэ къыддогуашэ. — Къэтщэхуам кIэрылъ этикеткэм фэ етплъкъым. И нэхъыбэм ар къыкIэрыдочри, хыфIыдодзэж. Апщыгъуэми, абы тетщ щыгъыным дызэрыкIэлъыплъын хуей щытыкIэхэр. ЩэкIыфIхэр и нэхъыбэм къэзэуатщ, и зехьэкIэм утекI мыхъуну апхуэдэщи, этикеткэм нэхъ набдзэгубдзаплъэу дыхущытын хуейщ. НэгъуэщIу, куэдым къащохъу хамэ къэрал щэкIхэр нэхъыфIу. Апхуэдэу жысIэнтэкъым. Ди къэралми щэкI дэгъуэхэр къыщыщIагъэкI. Iейри фIыри псоми диIэщ. Синтетикэр къэдмыщтэ закъуэмэ аращ. АдреймкIэ, къэщэхуам нэхърэ егъэдар нэхъ къыхэзыхыр мащIэкъым. Мыбдежми, гу зылъытапхъэщи, зыдым куэд елъытащ. ЩэкIыр мыIейуэ, ауэ сурэтхэр, тхыпхъэхэр, и мыкIуа пIэр и жапIэ ящIу щадкIэ, щыгъыныр мыфэмыц мэхъу. Абыи хуэсакъын хуейщ дэхэр. Нэхъ сфIэфI щыгъын лIэужьыгъуэр бэхуцейращ. Уадэлэжьэну нэхъ гугъуми, сфIэфI дыдэщ сызыхуэдэм и еплъыкIэ иIэу, модэми хуэмыхамэмэ. Дауэ щымытми, модэм, щатIагъэм укIэлъыплъмэ нэхъыфIщ. Ауэ сытми Хъуэжэ жиIакъым: «Дыхьэ, дарий джанэ» жэуэ. Ауэ, гу зылъытапхъэщи, щыптIагъэр Iэмал имыIэу фIыуэ, лъапIэу щытыныр къуэдыкъым. Нэхъыщхьэр къозэгъыр, уи пкъым екIур къыхэпхынращ, — къыддогуашэ дакIуэ-IэщIагъэрылажьэр. Iэминат ауэ сытми модэм тепсэлъыхькъым. Ар зэгуэр хэтауэ щытащ Зайцев къызэригъэпэща гъэлъэгъуэныгъэм, и лэжьыгъэхэми модельер лъэрыхьым гу къылъитат. — Ар гукъинэж схуэхъуащ. Сыхуейт мис апхуэдэ утыку ихьэгъуэхэм сыхэтыну, си зэфIэкIхэр згъэлъэгъуэну, нэгъуэщIхэм яйхэм сеплъыну, ауэ, унагъуэ быдэ, зэгурыIуэ ухуеймэ, мори мыри — псори къызыхуэтыншэу пхузэдэхьынукъым. Ар къызгурыIуэри, унагъуэр къыхэсхащ, — жеIэ Iэминат. Къыхихами, щыуакъым бзылъхугъэр — и IэщIагъэкIи зеужь, и унагъуэкIи йохъулIэ.

ЗэгурыIуэрэ зэдэIуэжу зэдопсэу и щхьэгъусэмрэ езымрэ, и гуащэри къакIэрысщи, нэхъыжь жьауэм щыщIэхэкъым. ГъукIэ зэщхьэгъусэхэм бын хъарзынищ зэдапIащ, къуэ нэхъыжьым юристу къиухауэ, мэлажьэ, пщащэр дзэ дохутыр IэщIагъэм хуоджэ, тIури Санкт-Петербург щыIэхэщ. НэхъыщIэ цIыкIур е 5-нэ классым хэс щIыкIэщ. ЖытIэнщи, жылагъуэр зэрыщыту «ковид» карантиным дыщыхэтами, Iэминат и дапIэр лэжьащ зэтемыувыIэу.

Уеблэмэ, езыри, и бынри къыдэлэжьащ, маскэхэр, нэгъуэщI медицинэ хьэпшыпхэр ядащ. ДяпэкIи мурад куэд иIэщ бзылъхугъэ гумызагъэм, псалъэм папщIэ, зыдихьэх щхьэгъубжэIупхъуэ дыным дапIэ щхьэхуэ тригъэпсыхьыну хуейщ. Нобэ ГъукIэ Iэминат — зи цIэ жаIэ, цIыхухэм дэн-бзэн хуэIухуэщIэхэмкIэ зызыхуагъазэ IэщIагъэрылажьэщ.

НэгъуэщI лъэныкъуэкIэ убгъэдыхьэми: гъэсэныгъэ лъагэ зыхэлъщ, къызыхэкIа адыгэхэми, зыхыхьа абазэхэми, лъэпкъхэм пщIэшхуэ яхуэзыщI. «Дэн-бзэныр уи гъащIэщ, уи псэукIэщ, дызэроплъымкIэ. Щыбужэгъу, ущытезашэ къэхъурэ? НэгъуэщI IэщIагъэ къыхэпхамэ, сыт хуэдэнут ар?» — и жэуапыр тфIэгъэщIэгъуэну доупщI цIыху гъэщIэгъуэныщэ, лъэныкъуэ куэдым хуэгъэщIа Iэминат. — СымыдакIуэмэ къыхэсхыну щытам куэдрэ согупсыс. Зыщ сыт щыгъуи жэуапыр — спортым зестынут, сызэрыцIыкIури сфIэфIщ. Ауэ сыдакIуэщи, абы ехьэлIауэ: мис мы дыщызэпсалъэ зэманым хуэдэу, лэжьэгъуэ махуэр иухыу псори щызэбгрыкIыжым сдынур сбзын щIызодзэ… Зы щым, зы даущ зэхэзмыхыу, «щэкIым и макъамэм» сыщIэдэIуу. Дэныр пщэдджыжьым щIызодзэ. Сужэгъурэ? Хьэуэ, зэгуэрми!

АтIэ, пфIэфI макъамэр ныкъуэедэIуу пхузэпыудынукъым, аракъэ? Лэжьыгъэр сэркIэ апхуэдэщ, сфIэфI макъамэщ, — жэуап гъэщIэгъуэныщэ къыдетыж ди псэлъэгъум.

ТУАРШЫ Ирэ