«Шынагъуэншагъэр гъэкIуэтэн»

ШыщхьэIум и 7-м республикэ къалащхьэм дэт «ЩIалэгъуалэм и Унэм» и пресс-купсэм журналистхэр щызэхуашэсащ зэрыкъэралу зи лэжьыгъэр зыублэ «Продвижение безопасности» социальнэ кампанэм кърикIуэнум хагъэдэIуэну. Мыхьэнэшхуэ зиIэ мы Iуэхур мэкъуауэгъуэм и 16-м щыщIэдзауэ мэлажьэ, Урысейм и МВД-м и къэрал автоинспекцэм и жэрдэмкIэ. Ар теухуащ лъэсырызекIуэхэм гъуэгухэм деж зэжьэхэуэныгъэу къыщагъэхъум и бжыгъэр гъэмэщIэнымрэ шынагъуэншагъэ щытыкIэм тетыным ахэр къыхуеджэнымрэ.

Пресс — конференцым и спикерхэу щытащ КъЧР-м и МВД-м и къэрал автоинспекцэм и Управленэм и унафэщIым и къуэдзэ ТIымыжь Аслъэн, «Кавказ» Упрдорым и унафэщIым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Уэз Анатолий, хэгъуэгум транспортымрэ гъуэгу хъызмэ тымрэкIэ и министрым и къуэдзэ Табыщ Мурадин, егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмрэкIэ и министрым и къуэдзэ Атаевэ Лейлэ, узыншагъэр хъумэнымкIэ и министрым и къуэдзэ Селиванов Владимир, «Социальнэ кампанэ» проектым и эксперт Костицин Ярослав сымэ. Мы социальнэ кампанэм и программэр ялъытэ «ГъащIэм папщIэ инфраструктурэ» лъэпкъ проектым игъэлажьэ «Гъуэгу шынагъуэншагъэ» федеральнэ проектым и зы Iыхьэ нэхъыщхьэу.

 Сыт ар щIевгъэкIуэкIыр жаIэу журналистхэр щыщIэупщIэм, абы и жэуапу спикерхэм къатыжащ соцкампанэм и къалэн пажэр дэтхэнэ урысей машинэзехуэми гъуэгу хабзэхэмкIэ и щIэныгъэр хэгъэхъуэным епхауэ зэрыщытыр. Гъуэгухэм къыщыхъу зэжьэхэуэныгъэхэм я бжыгъэм кIэлъыплъхэм къызэратымкIэ, етIуанэ увыпIэм нобэкIэ ягъэув лъэсырызекIуэхэр, ахэр хабжэ гъуэгухэм нэхъыбэ дыдэу текIуадэхэм. 2024 гъэм Къэрэшей-Черкесым деж апхуэдэ къэхъугъэ 348-рэ щыщIатхащ (нэгъабэрей гъэлъэгъуэныгъэхэм еплъытмэ процент 15,7-кIэ нэхъ мащIэщ). Я мысакъыныгъэкIэ, машинэм иIыгъыпхъэ хуабжьагъым зэрырагъэлеям и ягъэкIэ, цIыху гъащIэр къызэпызыуда гъуэгу зэжьэхэуэныгъэхэр япкъ къикIауэ къыщIагъэщащ нэрыбгэ 63-рэ (процент 1,6-кIэ нэхъыбэщ 2024 гъэм нэхърэ), фэбжь хэзыхахэри цIыху 407-рэ (-21,1%) мэхъу. Зэжьэхэуэныгъэу къэхъуам и процент 17,8-р ехьэлIащ ныбжь зэхуэмы дэхэм ит лъэсырызекIуэхэр зыхэхуахэм. Жагъуэ зэрыхъущи, зи гугъу тщIы къэхъугъэ шынагъуэхэм нэрыбгибл хэкIуэдащ, фэбжь зэхуэмыдэхэр 55-м хахащ.

Спикерхэр журналистхэм къахутепсэлъыхьащ лъэсырызекIуэхэм я шынагъуэншагъэр къызэгъэпэщыным гугъуехьу пыщIар къару зэхэлъкIэ гъэкIуэда зэрыхъуну щIыкIэм, жаIащ соцкампанэм хэт хыхьэ хъунуми, ар сыт хуэдэ хэгъуэгухэм щрагъэкIуэкIынуми, водителхэм ядэлэжьэнымкIэ программэм Iэмалу къыуитыр дапхуэдэнуми.

ТIЫМЫЖЬ Аслъэн: «ГИБДД-м и статистикэр къыфхуэсхьыну сыхуейт.

Илъэсыр зэрыщIидзэрэ, ди республикэм щыщIэттхащ автомобиль зэжьэхэуэныгъэ 242-рэ, абы хэкIуэдащ нэрыбгэ 38-рэ, фэбжь хэзыхахэр мэхъу цIыху 311-рэ. Зэжьэхэуэныгъэ 32-р ехьэлIащ лъэсырызекIуэхэр зыхэхуахэм, апхуэдэм нэрыбгитIым я гъащIэр къызэпичащ, 30-м фэбжь хахащ. Гъуэгу зэпрыкIыпIэхэм, техьэпIэхэм къыщыхъуа зэжьэхэуэныгъэ 18-м цIыхуитI хэкIуэдащ икIи я хьэлъагъкIэ зэщхьэщыкI фэбжьхэр ягъуэтащ нэрыбгэ 16-м. Къыхэзгъэщынщи, лъэсырызекIуэхэр зыхэта зэжьэхэуэныгъэ 32-р къыздэхъуар жылагъуэ кIуэцIхэращ. АТАЕВЭ Лейлэ: «Гъуэгу шынагъуэншагъэм епхауэ еджакIуэхэм лэжьыгъэшхуэ ядыдогъэкIуэкI. Ауэ, жагъуэ зэрыхъущи, долъагъу МВД-м и гъусэу зи ужь дит Iуэхухэр зэрыдгъэкIуатэуи, ди цIыкIухэр гъуэгум щызэпрыкIкIэ Iэджэри псэзэпылъхьэпIэ зэрихуэр, зэрытекIуадэр.

ИкIи, адэ-анэхэр нэхъ щыбэлэрыгъ гъэмахуэ пIалъэм щыгъуэщ а псори и нэхъыбэм къыщыхъур. АтIэ, сыт хуэдэ сабийми гъуэгум къыщыхъункIэ хъунур ипэкIэ къищIэфу, илъагъуфу щыткъыми, дэ — балигъхэм тщIэн хуейуэ ди къалэнщ ахэр дэнэ щыIэми, шынагъуэр здытепщэ щIыпIэхэм щыхъумауэ щытми.

ТАБЫЩ Мурадин: «Япэрауэ, къытезгъэзэжу сыкъытепсэлъыхьыжамэ сфIэфIт «ГъащIэм папщIэ инфраструктурэ» лъэпкъ проектым IуэхуфIу зэфIихым. Ар УФ-м и Правительствэм и хьэрычэт инщ, зыхуэгъэзар иджырей шынагъуэншэ транспорт инфраструктурэм зедгъэужькIэрэ, цIыхухэм я гъащIэр нэхъыфIрэ нэхъ тыншрэ щIынращ. Къэрэшей-Черкесым транспортымрэ гъуэгу хъызмэтымрэкIэ и Министерствэм щIыпIэ хэха щеубыд а проектыр ди хэгъуэгум деж щыгъэзэщIэнымкIэ, гъуэгухэм телъ асфальтхэм я фIагъыр къэIэтыным теухуа Iуэхухэр зыубзыхури дэращ. Дэ гулъытэ лей худощI лъэсырызекIуэ инфраструктурэр зэманым декIуу гъэпсыным. Иужьрей илъэсхэм длэжьам я гугъу тщIымэ, гъуэгуфIхэр къызэзыгъэпэщ къэрал проектышхуэхэр гъэкIуэтэнымкIэ ди республикэм зэхэщIыкI ин иIэ хъуащ. «ФIагъ лъагэ зиIэ гъуэгу шынагъуэншэхэр» лъэпкъ проектыр гъэзэщIэным ипкъ иту, 2019-2024 гъэхэм къриубыдэу километри 191-рэ зи кIыхьагъ гъуэгум асфальтыщIэ тетлъхьащ, лъэмыж 15 щIэуэ зэдгъэзэхуэжащ. КъинэмыщIауэ, гъуэгухэм щыдгъэуващ автомобилхэм я хьэлъагъымрэ я инагъымрэ зышэч тэрэзэрэ ПДД хабзэхэм темыту зежэ водителхэр сурэтуи видеоуи къэзыубыд камерэ 45-рэ.

УЭЗ Анатолий: «ФщIэн папщIэ жысIэнщи, КъЧР-м федеральнэ гъуэгуу нобэкIэ иIэщ километр 325,6-рэ. Куэд хьэмэрэ мащIэ? Шэчыншэу, зи гугъу фхуэсщI гъуэгухэращ Архъыз, Домбай, Тебэрды курортхэм екIуалIэр. Гъуэгу Iыхьэхэр зэхэгъэщхьэхукIауэ къэпхьмэ: Черкесск къалэм къокIуалIэ километр 36-рэ, Лермонтов-Черкесск (49 км), Черкесск-Домбай (120 км), Архъыз екIуэлIапIэр (75 км). Иджыри гъуэгуитI диIэщ РАН САО-мрэ Абхъаз Республикэмрэ ирихулIэу.

Гъуэгу зэпрыкIыпIэу 245-рэ гъуэгущIэкI (надземнэ) зэпрыкIыпIитIрэ диIэщ АтIэ, сыт нэхъыбэу гу зылъывэзгъэтэну сызыхуейр? Мис мы къэсхьа километр 325,6-м щыщу километри 162-р жылагъуэ кIуэцIхэм яубыд. Федеральнэ гъуэгухэр пхырокI Черкесск и щIыпIэ щхьэхуэхэм, Усть-Жэгуэтэ, Карачаевск, Тебэрды къалэхэм, Къардэныдж, Зеленчук станицэхэм я кIыхьагъкIэ. Куэдым нэгъуэщIу къалъытэнкIэ хъунщ, ауэ ди гъуэгухэм я шынагъуэншагъэм и лъабжьэу щытыфыну слъагъур фIагъ лъагэ зиIэ гъуэгу зытемылъ щIы Iыхьэхэм увыIэгъуэ имыIэу дазэрелэжьыпхъэращ. ЖызмыIэу къысхуэгъэнэнкъыми, Къэрэшей-Черкесым хуэдэу зи дэтхэнэ жылагъуэри уэздыгъэ нэхукIэ къызэгъэпэща хэгъуэгу щыIэкъым. Апхуэдэ гъуэгуу федеральнэм хеубыдэ километри 172-рэ. А къомыр длэжь пэтрэ, иджыри нэгъэсауэ тхузэфIэкIкъым лъэсырызекIуэхэр машинэхэм щIэмыхуэу къедгъэлын. Илъэситху кIуар къапщтэмэ, ди федеральнэ гъуэгухэм зэжьэхэуэныгъэ 75-рэ къыщыхъуащ ахэр хэту.

СЕЛИВАНОВ Владимир: «2011 гъэм хэгъуэгум щыдухуауэ щытащ автомобиль зэжьэхэуэныгъэхэм фэбжь хэзыхахэм здеIэзэ медицинэ купсибл. Абыхэм ящыщу нэхъыщхьэр республикэ клиникэ сымаджэщым ноби хэтщ. КъинэмыщIауэ, дэ диIэщ къызэрымыкIуэ къэхъугъэхэм щIэгъэпсынщIауэ пэджэж плъыракIуэ-диспетчер къулыкъу, катастрофэхэм я медицинэмрэ дэIэпыкъуэгъу псынщIэмрэ я Купсэм щыIэр. Гузэвэгъуэ хэхуам «03» е «112» номерхэмкIэ медицинэм и лэжьакIуэхэр къриджэфынущ. ДэIэпыкъуэгъу псынщIэм зыпызыщIар зрамыгъажьэу, игъуэу зыхуей зэрыхуагъэзэным пылъщ медикхэр. Республикэм спортым, жылагъуэ-политикэм хуэгъэзауэ кърихьэжьэ дауэдапщэ инхэм деж Iэмал имыIэу дохутырхэм къулыкъу щахьыну я пщэ илъщ. Апхуэдэ щIыкIэу дэри дыпылъщ къызэрымыкIуэ къэхъугъэхэм зэрызыщытхъумэным. Къэрэшей-Черкес медицинэ колледжым къыщызэIутхауэ мэлажьэ цIыхухэм япэ медицинэ дэIэпыкъуныгъэ ягъэгъуэтынымкIэ Купсэ. Абдеж зыщагъасэ хэгъуэгу бюджет организацэхэм, хэхауэ жыпIэмэ ГИБДД-м, МЧС-м я лэжьакIуэхэм, нэгъуэщIхэми. Еджа нэужь, дэтхэнэми къылъос медицинэ дэIэпыкъуныгъэм и инспектор зэрыхъуам и щыхьэтлыкъ тхылъыр.

 ЛЫХЬ Тимур