«Сэр сэру сызекIуэным сыщIохъуэпс!»

Жьакуэ къуажэм щыщ Бахътырхэ я унагъуэм къихъухьа хъыджэбз цIыкIур мази 8 щрикъуам, дохутырым «ДЦП» диагнозыр хуигъэуват. АкъылкIи псэкIи абы уеувэлIэныр къызэрымыкIуэу хьэлъэт адэ-анэм я дежкIэ. Ауэ унагъуэм щIэс нэхъыжьхэм — нанэ-дадэм, зы дакъикъи ягъэгужьеякъым ныбжьыщIэхэр: «Тхьэшхуэм къыщыттрилъхьакIэ тхьынщ. Уэ нысэ, плъэкI къомыгъанэ!» — жраIащ сабийм и анэм/

Абдеж щыщIадзащ Бахътырхэ къахуэхъуа сабийм и гъащIэм щIэбэнын. Черкесск къалэм щылажьэ дохутырортопед Давидянц Георгий зи нэIэ щIэхуа сабийм и узыншагъэр гъэзэкIуэжыным еувэлIащ.

— Уи сабийм и лъакъуэхэр згъэхъужыфынущ, ауэ си бжэщхьэIум утетыфыну? — къызэупщIащ сызэкIуэлIа дохутырыр, — игу къегъэкIыж Земфирэ. — Ар зытепсэлъыхьыр ахъшэ къысщыхъури, сыкъэуIэбжьри «си сабийр къызэфтыж» жысIащ. Абдежращ дохутырым зэуэ зэхэгъэкIауэ къыщызгуригъэIуар: «Фи диагнозыр хьэлъэщ, пхуэгуэщIыну? ШыIэныгъэрэ къарурэ зыхэбгъэлъмэ, Тхьэ пхузоIуэ, удз гъэгъа иIыгъыу, и лъэ тету япэ классым уи сабийр кIуэну», — ар щыжиIэм, сыкъэгъащ, — я къекIуэкIыкIам хуэмурэ щыгъуазэ дыхуещI Земфирэ.

ГугъапIэр къызыхуэунэхуа анэр иджы къызэримыкIуэтынур шэчыншэт. Махуэм — махуэ, мазэхэм — мазэ, илъэсхэм — илъэс къыпищэурэ, сабийр илъэси 4 ирикъухукIэ сымаджэщым къыщIэкIакъым. И лъакъуэхэм операцэ бжыгъэ иращIылIа нэужь, мыхьэнэшхуэ иIэт абы реабилитацэ тэрэз игъуэтыным.

Земфирэ зэрыжиIэжымкIэ, унагъуэмкIэ дапхуэдизу хьэлъэу а Iуэхугъуэр щымытами, нанэ-дадэм нысэр ирагъэтIысэхакъым. Аргуэрыжу трагъэгушхуэри, мазитIкIэ сабийр здаунэтIа Калугэ къалэм ишащ. Абдеж, илъэси 4-кIэ земыкIуа сабийм хуэм-хуэмуру ехъулIэныгъэ къигъэлъагъуэу щIидзащ. Медицинэ хуэIухуэщIэ куэд зыщхьэщыкIагъэххэ сабийм япэ дыдэ «монотерапие» жыхуаIэ Iэзэгъуэр ирахьэлIащ. Пщащэ цIыкIур зэи зымыутIыпща Земфирэ гуIэт пэшым щIахьа Мэрят цIыкIу и кIий макъ щызэхихкIэ, щыгузавэкIэ бжэм Iулъадэти, къыIуихыну епхъуэт, ауэ анэр ирагъэкIуалIэтэкъым и быным.

Махуэ 20 текIауэ, сабийм и Iэпкълъэпкъыр зышытIэ медсестрам пэшыбжэр къызэIуихри, Земфирэ къегуэуащ.

— «КIуэ уи мамэм деж» жери, зэи земыкIуа си сабийм къича лъэбакъуитIыр щыслъагъум, зэуэ сыкъызэфIэмэхащ, — и нэпсыр къыфIекIуэурэ къеIуэтэж Земфирэ.

Апхуэдэу мазэ етIуанэри дэкIри, сабийр и лъэ трагъэувэжауэ и къуажэм къашэжащ. Мэрят ерыщу езыр-езыру зекIуэным нэхъри тегушхуэри, кърата щӏакъуэбашыр (костыль) ищтэн идакъым. Бахътырхэ я сабийр и лъакъуитIкIэ пщIантIэм къыдэувэжауэ зылъэгъуа адэшхуэм, асыхьэтым щынэ фIыцIэри къурмэну хуиукIащ/

.Мэрят илъэси 6-м иту и куэ зэрытыпIэр аргуэрыжу операцэ хьэлъэ ящIащ. Арами, дохутырым зэрыжиIауэ, илъэси 7-м удз гъэгъар IэщIэлъу еджапIэм кIуащ Мэрят цIыкIу.

— «Уи классэгъу хъунухэр нобэ еджапIэм макIуэ» щыжесIэм: «Сэри сыкIуэнущ», — ерыщу къыпидзыжащ Мэрят. Згъэхьэзырри еджапIэм и дыхьэпIэ джабэм нэс IэплIэкIэ схьащ. «Иджы сыгъэув, мамэ, сэр-сэру мыбы сыдэкIынущ». Къызэреузыр слъагъуу, и нэпситIыр къежэхыу, джабэм и закъуэпцIинэ дэкIауэ щытащ. ЗэрыеджапIэу ягъэщIагъуэт, егъэджакIуэхэри сабийхэри къыщыгуфIыкIт, — игу къегъэкIыж анэм.

Зи узыншагъэкIэ дагъуэ зиIэхэр еджапIэм щрамыгъаджэ пэтми, Мэрят и ерыщагъыр мыбдежми щыте кIуащ. Унэм щIэсу яхуеджэн ауи идакъым. ЦIыкIухэм ядихьэх пщащэ цIыкIум и хьэтыр къилъагъури, еджапIэм и унафэщI Хъубий Салимэ сабийхэм яхэсу щрагъэджэну унафэ къихьащ. Мэрят адрей сабийхэм ящIыгъуу еджапIэм щеджащ, псоми фIыуэ къалъагъуу, и классэгъу цIыкIухэм ящIыгъуу къиухащ.

Ауэ Мэрят гъащIэм аргуэрыжу гугъуехь къыхуигъэхьэзырауэ къыщIэкIащ. И ныбжьыр илъэс 15-м иту, зэрымыщIэкIэ джабэм къежэха машинэр къыжьэхэуэри, Мэрят и узыншагъэм аргуэру хигъэщIыжащ. И лъэгуажьэтесхэм ягъуэта удыным къыхэкIкIэ, куэ зэрытыпIэм далъхьа пкъыгъуэр зэтекIауэ къыщIэкIыжри, аргуэрыжу и лъакъуэр операцэ ящIыжащ. Мэрят и лъэ теувэжыныр иджы нэхъ гугъу хъуат. Апхуэдиз гугъуехьым пэщIэт пэтми, Мэрят еджапIэри хыфIидзакъым. Аттестатыр кърата нэужь, Черкесск къалэм дэт зи №17, 34-нэ лицейхэр къиухыжащ.

ДакIуэ, оператор ЭВМ IэщIагъэхэри зыIэригъыхьащ. Мэрят хуабжьу гурыхуэщ, жанщ, пхуэмыгъэщIэгъуэну ерыщагърэ псэ къару къызэрымыкIуэрэ хэлъщ. Iэпкълъэпкъри псэри ешами, и гугъапIэр зэи IэщIыб ищIкъым — дэIэпыкъуэгъуншэу езыр-езыру зекIуэныр и плъапIэ нэхъыщхьэщ. Абы щытепсэлъыхькIэ, и нэхэр къолыдыкI, и нэгу къызэрыщIигъыхьэми гу лъыптэу, нэпсхэри къытолъадэ. Дэри ди фIэщ мэхъу Мэрятрэ Земфирэрэ ягуэщIа псом иужькIэ нэхугъэрэ насыпрэ ягъуэтыжыну.

Земфирэ и щхьэгъусэр илъэс етхуанэ мэхъу дунейм зэрехыжрэ. Унэ гуащэм и закъуэ Iэщ бжыгъэ, мэл, джэдкъаз зэрехуэ. Арыншэуи хъукъым — аращ унагъуэм ахъшэ хэкIыпIэу иIэр. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, дакъикъэ къэс Мэрят дэIэпыкъуэгъу хуейщ, гъэшхэныр, гъэпскIыныр, зыхуей хуэгъэзэныр, сымаджэщым шэныр, и пIалъэм реабилитацэ егъэщIыныр. АбыкIэ хуабжьу унагъуэм сэбэп къахуохъу социальнэ лэжьакIуэхэр, узыншагъэр хъумэным телажьэхэр. Мэрят нэфIэгуфIэрэ псалъэгъэхуу зэрыщытымкIэ зрешалIэ куэду ныбжьэгъухэр.

И узыншагъэм здыкIэлъыплъ, Санкт-Петербург дэт сымаджэщым Мэрят къызэрыщеджэр «кавказ хъыджэбз пагэщ». Псоми фIыуэ къалъэгъуа пщащэ цIыкIур сымаджэщым аргуэру зэрыгъуэлъар кърацIыху кIэлъындорым къыдэIукI адыгэ макъамэхэмкIэ. Мэрят иджыри Iуэхугъуэ хьэлъэ къыпэщылъщ. Мы зэманым ар и лъэгуажьэм игъуэта дагъуэм къыхэкIыу, тыншу къызэфIэувэфкъым, лъэрызехьэ Iэмэпсымэншэу бэкъуэфкъым.

ЩӏакъуэбашкIэ зэрахъуэкIыжыным папщIэ иджыри Санкт-Петербург тхьэмахуищкIэ реабилитацэ щищIын хуейщ. Тхьэм жиIэу, тыншу и лъэгуажьэр кIыжмэ, илъэси 2-3-кIэ Мэрят и лъэ къытеувэжынущ. Земфирэрэ Мэрятрэ я гъащIэр гугъуехь зэпытым я хъыбар къудейкъым. Абыхэм къызэранэкIа псори щызэхэпхкIэ, гурэ псэкӏэ ахэр зэрылъэщыр къыбгуроIуэ. Цӏыхупсэм и зэфӏэкӏ гъунэншэхэм, анэ фIылъагъуныгъэм и къаруушхуэм я щапхъэщ ахэр. «Мэрят, схузэфIэкIыр сощIэ, зэ узэфIэзгъэува, етIуани, ещани укъэзгъэувыжынщ, «мамэ, пхузэфIэкIакъым» — жэуэ къызжомыIэ къудей», — и хъыджэбз цIыкIум жреIэ зэпыт Земфирэ. Абы къыгуроIуэ, езыри етIысэхыжмэ, Мэряти и Iэр «зэрекIурэхынур», дапхуэдизу хьэлъэу гъащIэр къахущIэмыкIами, зы къарууэ абы я гугъуехьхэм пэщIэтыным тIури хуэхьэзырщ.

АСЛЪЭНЫКЪУЭ Мадинэ

Р/S Бахътыр Мэрят цIыкIу нобэ ди финанс дэIэпыкъуныгъэ хуэныкъуэщ. ЗэрыжытIауэ, щIышылэм (январым) Санкт-Петербург дэт сымаджэщым реабилитацэ ищIын хуейуэ къыпэщылъщ. Мэрят нэхъ псынщIэу и лъэ теувэжыныр абы куэдкIэ елъытащ. Пщащэ цIыкIум и гъащIэр зи гум ежэлIа дэтхэнэми дыволъэIу фхузэфIэкIымкIэ зыщIэвгъэкъуэну. Мы телефонымкIэ сабийм и анэм ахъшэ хуэвгъэкIуэфынущ: 8-969-009-10-80 (Бахътыр Земфирэ) УпщIэ фиIэмэ зыкъытпыфщIэ.