Пшынэр зи гъащIэ ФИРЭ

Хабзэ зэрытхуэхъуауэ, зыгуэрым дыщытетхыхькӀэ «нэӀуасэ фыхудощӀ» жыдоӀэри, тхэн щӀыдодзэ. Мызыгъуэгум а псалъэхэр лей хъуну къыщӀэкӀынщ, ди тхыгъэр зытеухуа бзылъхугъэр икъукӀэ зэрыцӀэрыӀуэр дощӀэри. Ар къэзмыцӀыху Къэрэшей-Черкесым дэнэ къыщына, зэры-Ищхъэрэ Кавказу искъым жытӀэми, пэжым зыуи дытекӀынукъым.

Аращи, ЛӀЫМАХУ Зэрылэ (Фирэ) Зунел ипхъуращ ди гулъытэр зэдгъэзыр икӀи абы щхьэусыгъуэ хьэлэмэт иӀэщ: фокӀадэм и 1-м Зэрылэ, ди Фирэ-дыщэ, къыщыхъуа махуэр игъэлъэпӀащ. Зи гъащӀи, зи гуащӀи, зи гуи, зи пси гъуазджэм ета, арыншэу мы дунейр фагъуэрэ зэшыгъуэу къызыщыхъу Зэрылэ и зэчийр къызэрымыкӀуэщ, генетическэ жыхуиӀэм хуэдэу, и лъым хэлъу къэхъуагъэнщ, тхьэм ирещӀи.

Ар и псалъэхэми щӀагъэбыдэж. — Сыхэбгъэзыхьами къысхуэмыцӀыхужыну, сыкъызэрыхъурэ жысӀэмэ нэхъ езэгъыну пӀэрэ жэуэ апхуэдэщ гъуазджэмрэ сэрэ ди зэпыщӀэныгъэр. Си адэ тхьэмыщкӀэ Бетыгъуэн Зунел джэгуакӀуэшхуэ, гушыӀэшхуэ зыхэлъу къуажэм дэсащ, ар хэти ецӀыхуж. ХьэгъуэлӀыгъуэ, гуфӀэгъуэ зэхыхьэ жыпӀэми, и макъ дахэр щыӀут, и гушыӀэ къызэрымыкӀуэр зэпадзыжу яӀуэтэжт. Арати, ди адэр зэгуэр бэзэрым кӀуауэ, еуэри пшынэ къищэхури къэкӀуэжащ. Ар зытриухуэпар си шыпхъу нэхъыжьрат.

Арами, пхъуищри пшынауэ дыхъуныр и гущӀэ хъуэпсапӀэт. Ауэ, ипхъу нэхъыжьи нэхъыщӀи пшынэм дихьэхыщакъым. Сэ, ауэ тедзэкӀэ жысӀэнщи, е 3-нэ классхэм сыхэсу пшынэм макъамэ зэгъэзэхуа къизгъэкӀ, цӀыхур зыдихьэх еуэкӀэ гуэр сиӀэ сыхъуащ. Махуэ къэс нэхъри сыдихьэхт мо щӀыӀунэ цӀууж цӀыкӀу пшынэ Ӏэпэхэм макъамэ къызэрикӀым, сфӀэтелъыджэ гуэрт ар. Абы щегъэжьауэ, нобэр къыздэсым пшынэр си Ӏэпэгъущ, — жеӀэ ди псэлъэгъум. Зэрылэ и гуащӀэдэкӀ тхылъым зы тхыгъэ закъуэщ итыр: АлиБэрдыкъуэ щэнхабзэмкӀэ Унэм лэжьэн щыщӀидза 80 гъэхэмрэ нобэр къыздэсым зэрыщылажьэмрэщ. А илъэсхэм къриубыдэу щӀалэгъуалэ мащӀэкъым пшынэми, къэфэнми дригъэхьэхар, езыр «Сэтэней» къэфакӀуэ ансамбль цӀэрыӀуэм дэлажьэкӀэрэ.

Гупым и ехъулӀэныгъэхэм Зэрыли, къэзыгъафэ, зыгъасэ гъуазджэ лэжьакӀуэ цӀэрыӀуэхэми я фӀыщӀэ мащӀэкъым хэлъыр. ЛӀымаху Зэрылэ и гуащӀэдэкӀ хьэлэлым, хьэрэмыгъэншэм и щыхьэтщ илъэс зэхуэмыдэхэм къыхуагъэфэща щӀыхьхэр, нагъыщэхэр, дамыгъэхэр, щӀыхьыцӀэхэр. Псори къебжэкӀыгъуафӀэкъым. Зэрылэ и фӀыщӀэмрэ и гуащӀэмрэ къыбгурыӀуэным папщӀэ ирикъуну къытщохъу мы зыбжанэри: «КъЧР-м щэнхабзэмкIэ щӀыхь зиӀэ и лэжьакӀуэ», «Почетный работник общего образования РФ» щӀыхьыцӀэ лъагэхэр зэрехьэ. КъинэмыщӀауэ, илъэс куэд хъуауэ зэгурыӀуэрэ зэдэӀуэжу зыдэпсэу и щхьэгъусэ Мухьэмэдрэ езымрэ «За любовь и верность» медалыр къыхуагъэфэщащ. Зэрылэ пхъуитхум я анэ насыпыфӀэщ икӀи зэрехьэ «Материнская слава» щӀыхь бгъэхэӀур. А нагъыщэхэм, дамыгъэхэм хуэфэщэну, ягъэщыпкъэжу мэпсэу ЛӀымаху зэщхьэгъусэхэр.ХьэщӀэгъафӀэ, жумарт, зи Ӏэгур зи Ӏэнэгу ЛӀымахухэ фокӀадэм и 1-м, къыкӀэлъыкӀуа махуэ зытӀущми, я хьэщӀэщыбжи, куэбжи зэӀухауэ, хьэщӀэ куэд къахуеблэгъащ.

Апхуэдэщ Зэрылэ зыдэлажьэ гупыр зэрыщыту, пшынауэ гупхэр, ипхъухэр, пхъурылъху 13-р, благъэхэр, ЛӀымахухэ, Бетыгъуэнхэ, гъунэгъухэр, къуажэгъухэр. Али-Бэрдыкъуэ къуажэм и сыт хуэдэ къэхъукъащӀи, гуфӀэгъуи хьэгъуэлӀыгъуи дэзыӀэт бзылъхугъэ угъурлым къыхуеблэгъащ къуажэм и Ӏэтащхьэ Иуан Руслани. «Ди гум къыбгъэдэкӀыу дынохъуэхъу уи юбилейм и щӀыхькӀэ! Уи гъащӀи, уи гуащӀи къыгуэхыпӀэ имыӀэу къуажэм и гъащӀэм епхащ. Ӏуэхум хуэщыпкъэным, щэнхабзэ фӀылъагъуныгъэ гъунэншэм, ӀэщӀагъэ зэфӀэкӀ лъагэм урищапхъэщ! ФӀыщӀэ пхудощӀ уи гуащӀэдэкӀ псэемыблэжым, цӀыхухэм ягу узэрыдыхьэфым, я псэм лъэужь дахэ къызэрыщыбгъэнэфым папщӀэ. Узыншагъэ быдэ, насып, гъащӀэ насыпыфӀэ ущымыщӀэну!» — итщ Иуаным махуэщӀыр зейм хуигъэфэща ФӀыщӀэ тхылъым. Апхуэдэ псалъэхэм пэджэжу, я лэжьэгъум и щӀыхьыр яӀэту, «Сэтэней» къэфакӀуэ, уэрэджыӀэ гупым и художественнэ унафэщӀ ЛӀымаху Алики ФӀыщӀэ тхылъ къыхуигъэфэщащ, и пшыхьри хуагъэбжьыфIащ. «Щэнхабзэм, гъуазджэм апхуэдиз илъэскӀэ ухэтыныр, ухэтыным къыщымынэу, ущехъулӀэныр гу, псэ щытыкӀэщ, шэч хэлъкъым.

КъинэмыщӀауэ, «музэ» жыхуэтӀэри пщӀыгъун хуейкъэ? Хэт уи «музэр?» — иужьрейуэ упщӀэ кӀэлъыдодзыж. Зэрылэ, зэрихабзэу, и цӀыху щӀыкӀэу зэрыщытщи, хьэрэмыгъэншэщ и псалъэри. «ЗэрыжысӀэнур сэ сцӀыхукъым, ухуеймэ «музэ» щӀы, ухуеймэ «гъащӀэ» жыӀэ. Ауэ си гукъыдэжри, сытезыгъэгушхуэри бынкӀэ, унагъуэкӀэ сызэрыгуныкъуэншэращ. Быныр псори едгъэджащ, унагъуэ ядгъэщӀащ, зыхыхьа унагъуэхэм изагъэу, жылагъуэм хэзагъэу мэпсэу. Бынунагъуэм щыщ дэтхэнэми къыздещтэ, сакъыгуроӀуэ, уэрэд жыӀэнми, пшынэми мащӀэуи зрапщыт.

Абы къинэмыщӀауэ, пщыпхъуибл сиӀэщи, сыткӀи си щӀэгъэкъуэнщ, си телъхьэщ, тхьэм игъэпсэухэ! Си лъэпкъ, си благъэ, си къуажэгъу, си лэжьэгъу… — сцӀыхукъым къызэрызлэжьар апхуэдэ фӀыгъуэр, ауэ псомкӀи Алыхьышхуэр къысхуэупсауэ къызолъытэ, шыкур жысӀэу сопсэу», — жеӀэ Зэрылэ. Ярэби, нэгъуэщӀ ущӀылъыхъуэнри сыт? Мис аракъэ бзылъхугъэ насыпыр: бынкӀи, гуащӀэкӀи, лъэпкъкӀи уехъулӀауэ, уигурэ уи псэрэ зэщӀэжьууэжу ущыпсэукӀэ.

«Гуп зыгъэгупыр гуп и уасэщ» жыхуиӀэращи, Зэрылэ гупу игъэбжьыфӀар бжыгъэншэщ, дэтхэнэми гуфӀэгъуэр, дэрэжэгъуэр яхихьэу. Апхуэдэ угъурлыгъэу езым къыпыкӀым и къэуату къылъысыр зэпымычу, илъэс куэдкӀэ и пшынэ макъым жылагъуэр дэбжьыфӀэрэ езыри дэфӀэрафӀэу къытхэтыну Тхьэм жиӀэ!

КъызэрыщӀэздзам пэджэжу жысӀэнщи, курыт еджапӀэм лъандэрэ дызэрыцӀыхуу, дызэрыгъэныбжьэгъуу Фирочкэрэ (ди зэхущытыкӀэм сыщыхуэкӀуакӀэ, дызэреджэ дыдэу жысӀэнщи) сэрэ дыкъокӀуэкӀри, зы мэскъалкӀэ зимыхъуэжауэ хьэрэмыгъэншэщ, фэрыщӀыгъэншэщ, гуапэщ, щабэщ, зы цӀыху угъурлы дунейм тетмэ етӀуанэщ. Ари бгъэщӀэгъуэн зы щытыкӀэщ, атӀэ: цӀыхур гъащӀэм имыхъуэжу, и хьэлщэн имыкӀыу, дэтхэнэми псалъэ къыдигъуэтыфу, дэгуфӀэфу, дэгуэшэфу дунейм тетыныр.

ТУАРШЫ Ирэ