СфIэигъуэу икIи си гуапэ дыдэу мы тхыгъэр тызоухуэ адыгэм и набдзэ зыхужыпIэ хъун цIыху щыпкъэхэм я сатырым хэтыну зыхуэфащэ, зи цIыхугъэ нэсымрэ хьэл-щэн дахэхэмрэ щапхъэгъэлъагъуэ, зи ныбжьыр илъэс 95-рэ нобэ ирикъуа, гуащIэдэкIым и ветеран БРАТХЭ Кушыку Сэхьид и къуэм.
Ди нэхъыжьыфIым и махуэщIым езгъэхъулIэри, си лэжьэгъу Аслъэныкъуэ Мадинэ сыщIыгъуу и деж лъагъунлъагъу сыщыIащ сыбгъэдэсын, и цIыкIущхьэм, и адэ-анэм къыхуагъэна гукъэкIыжхэм ятеухуауэ сыдэпсалъэкIэрэ, ди щIэджыкIакIуэхэм нэхъ гъунэгъуу къазгъэцIыхун, къэзыцIыхухэми иджыри зэ убгъуауэ ягу къэзгъэкIыжын щхьэусыгъуэр сиIэу. 1930 гъэм Зеикъуэ къуажэм къыщыхъуащ Брат Кушыку. Абы лъэхъэнищу зэпха гъащIэ ирихьэкIауэ ебж хьэкъыпIэкIэ: зауэм ипэ, зауэ зэман, зауэнэужь илъэсхэр. Куэдрэ фIэгъэщIэгъуэну игу къегъэкIыж Зеикъуэ щыдэсар. Къызэдалъхуахэр зэкъуэшитху мэхъу: Тал (Хьэзрэт) нэхъыжьщ, етIуанэр Кушыкущ, абы къыкIэлъокIуэ Хьэлымжан, Хьэсин, Сэфарбий сымэ. И шынэхъыжьыр зауэм зэрыщыIар, гъэрыпIэм зэрихуауэ щытар, абы къикIыжу Кемерово областым хыхьэ Прокопьевск къалэм фIамыщIщIэхыу илъэсипщIкIэ зэрыщагъэлэжьар IупщIу ещIэж.
Нобэр къыздэсым къыгурыIуэн лъэкIкъым хъэтI дахэ зиIэу, еджэныр фIыуэ къызыдэхъуу щыта и къуэш Тал, педучилищэм тхьэмахуэ фIэкI щемыджэу, унагъуэм игъэзэжын хуей щIэхъуар. Ящтат, хъарзынэуи и курсэгъухэм яхэсыхьат… Гугъатхъэ къызэрыритыр къызигъащIэу Кушыку къытепсэлъыхьащ и шынэхъыщIэ Хьэлымжанрэ езымрэ яслъэм щыщIэса илъэсхэм. Апщыгъуэм я унагъуэм хьэкъущыкъуу илъыр къызыхэщIыкIар пхъэти, нану IыгъыпIэм зэрыщышхэну шынакъхэри, бжэмышххэри здахьт. Я ныбэ изу шэджагъуашхэр зэфIагъэкIамэ, пщыхьэщхьэм щашэжынур къахунэмыгъэсыжу, кIуэжыныгу хъути, езыр-езыру кIуэсэжт. — Сабий джэгукIэу адыгэм иIэр Зеикъуэ дежщ здызэзгъэщIар. Хьэншакъ, цIампIырэ, кIэн дыджэгурейт зэныбжьэгъухэр.
ТфIэфI дыдэт шукъызэредзых дызэпеуэну. Нэхъ щIалэ быдэхэм, нэхъ лъапэлъагэхэм я дамэм нэхъыщIэхэр дытрагъэтIысхьэт, «шууитIыр» зэбгъэдыхьэти, я щIыб исхэм дыкъызэрелъэфэхыурэ дгъэунэхут хэт нэхъ IэкIуэрэ гуащIэву щытми. Сэ сыт щыгъуи плIэIукIэ сызыхь «шы бэшэчу» згъуэтыр си ныбжьэгъу Аслъэнбэчт. ИтIанэ, сигу куэдрэ къокIыж, щIымахуэкIэ щIым мылгъурыджэ зэрытрищIэм хуэдэу, афэ вакъэм шабий илъу зылъыcтIагъэт. А вакъэм и лъэгухэр къэтIэпIти, си лъэдакъэхэр щIыIэм плъыжьыбзэу писыкIарэ фIишхыкIыу жэщыкум пIэм сист, — и цIыкIущхьэр зэрымытыншар къыхегъэщ Братхэ я нэхъыжьыфIым.
Абы и адэ-анэр губгъуэрылажьэу, Iэщыхъуэу я гъащIэ псор ирахьэкIащ. Хуабжьу нэгум къыщIэгъыхьэгъуейщ ахэр зыхэпсэукIа гъащIэм и гугъуагъыр. И адэр, Брат Сэхьид, мэлыхъуэут псоми къызэрацIыхур. И адэшхуэ Мыхьмуд, къуэшу иIэм я нэхъыжьти, адыгэм зэрихабзэу, унагъуэ ирагъащIэри къызыхагъэкIащ, Сэхьид ныбэм илъу, я мылъкушхуэм щыщ кIапи къыхуамыгъэкIуатэу. И анэр — Гуащэ (Мамбэтхэ япхъущ), зэман ерум зэрыпэщIэхуамрэ бынышхуэ къиIэтыну къызэрыхудэхуамрэ я ягъэкIэ емыджэу къэнащ. Сэхьид КъурIэн еджэт, ауэ абыи хьэрыпыбзэр гукIэ ищIэ къудейт, тхыбзэм хищIыкIIатэкъым. А тIум гугъуехьу быным далъэгъуар щызэхэпхкIэ, уи щхьэфэцыр мэтэдж.
Сэхьид тхьэмахуитI къэс унэм къехыжурэ зигъэпсэхут, зыхуей зыхуигъазэт. АпщIондэхун ипIэкIэ мэлыхъуэу къигъанэт Кушыкурэ Хьэлымжанрэ. НэхъыщIэр, Iэхъуэ башыр иIыгъыу хъушэм щыхыхьэкIэ, мэлхэр хуиту хъупIэм ириутIыпщхьэт. Мыдрейм, Кушыку, аратэкъым зэрищIыр, хъушэр зэхуэхусауэ, и нэгу щIэту иIыгът.
Зэзэмызэ, Кушыку и нэхъыжьыгъэр къытекIуэурэ, мафIэу къызэщIэнэти Хьэлымжан техъущIэт, мэлхэр жыжьэ зэрыIукIам иризэгуэпу. Есэнейхэ Хьэмашэ жэуэ Зеикъуэ дэсащ зылI хъарзынэ. Ар я адэм и мэлыхъуэгъут. Хьэмашэ и мэлхэр здигъэхъу щIыпIэр гъунэгъубзэти, зэкъуэшитIыр щызэдауэкIэ жаIэри, яхуэмыгуэшри тыншу зэхихт, иужьым Сэхьид и деж нигъэсыжт. Зы махуэ гуэрым, адэм Кушыку хуэмыарэзыуэ жриIащ:
«Хьэлымжан пылъхьэншэу мэмэлыхъуэ, и гугъу умыщI». Ар езы дыдэми къыгурыIуэт и къуэшым лейуэ зэрыхуэткIий зэпытыр, абы фIы къызэримыкIынур. Кушыку и унагъуэр Зеикъуэ къыдэкIыу Ботэщей къуажэм зэрыдэтIысхьа хъуар Iуэхушхуэщ. И лIакъуэм щыщ куэдым заIэтри куэшыжат, ауэ Сэхьид сымэ нэхъ шэджэлъаджэу, зи хьэпи-шыпи зэщIэзыкъуэу нэгъуэщI хапIэ итIысхьа Iыхьлыхэм щхьэхьу якIэлъежьэну хьэзырхэм ящымыщу арагъэнти, Зеикъуэ къыщынащ. 1939 гъэм Ботэщей икIри гу тIощI кIуауэ щытащ кърашыжыну. Здырашажьэ хъуну хьэпшып щIагъуи ямыIэу, я дум (гуэн) къикъутэу илъ нартыхур кърахыжщ, гулъэхэр зэщIапхэри, гъуэгу махуэ техьащ… Ботэщей куэшагъащIэу, зауэр къожьэ. Тал къуажэ советым секретару щылажьэти, тIэу-щэ щIэлъэIуащ зэуапIэм Iуагъэхьэну, къыхуадакъым: «Уэ дапщэщи зауэм утшэфынущ, умыгузавэ, абы нэхърэ къэралым къулыкъу хуэщIэным фи щIалэгъуалэр тегъэгушхуэ, дзэм зэрыхэбгъыхьэным пылъ», — къратыжащ жэуапу.
ИкIи, властыр къызэрыщыгугъауэ, Тал зауэм игъэкIуащ зи лъэ вакъэ изылъхьэфу, Iэщэ къэзыщтэфу къуажэм дэсар, и адэри яхэту. Иужь дыдэу езыри якIэлъыдэкIащ. Братхэ зэкъуэшхэм зауэр къызэрыхъеяри ящигъэгъупщэжат псэм пащI я анэр пIэхэнэу къызэрынам. И Iэпкълъэпкъыр зыс плъыржьэрыр ирамыудыхыфурэ, махуэ тIощI нэхъи къимыгъэщIэжу, яфIэкIуэдащ. Гугъу емыхьауэ зауэм зыри къыхэкIакъым, ауэ, я анэр щаIэщIэкIым, гугъуехьу яIар тIуащIэу къатегуплIащ — я анэри ямыIэжу, я адэмрэ я шынэхъыжьымрэ зауэм хэту, щIалиплIыр я нанэ ФатIимэт къыIэщIонэ
. — СлIот сщIэнур, дыпсэун хуейти, пощтзехьэу лэжьэн щIэздзащ. Къыздисхари сщIэжкъым, дахащэу кирзэ къэлътмакъышхуэ сиIэт, къэбутIыпщмэ, щIым нэсу. Абы изыбзэу къесхьэкIт газетхэр. Япэм газет къыщIатхыкIтэкъым иджы хуэдэу, атIэ, газет бжыгъэу пощтым некIуалIэр лэжьакIуэхэм къыттрагуашэт-аби, хьэблэхэм къызэхэткIухьт щытщэу, къыхэтха ахъшэри иужьрей махуэм бухгалтерым хуэтхьыжт. Письмохэр, щимэ цIыкIуу щIауэ, «Губгъуэ пощт» жэуэ тедзарэ бжыгъи тегъэуэжауэ къэлътмакъкIэ згуэшт.
Апхуэдэ письмохэм къахэкIт цIыхур зэрыщымыIэжыр зэрыт хъыбарегъащIэхэри. Зауэм хэкIуэдам и Iыхьлыхэм письмор язмыту, къуажэ советым къыщызгъанэт, абы щIэсхэм я пщэ илът дахэ цIыкIуу загъэхьэзыру, зи хьэдэ къашэжыну унагъуэм IэщIагъыхьэжыну, — япэрей пощтзехьэм и лэжьыгъэр зэрыухуауэ щытам къытопсэлъыхь Кушыку. Губгъуэ лэжьыгъэми ар етат жыджэру. Мэкъу еуэт, хьэцэпэцэр Iуихыжт, шым культиваторыр кIэрищIэурэ сэхуран, кIэртIоф хьэсэхэр ипщIэт. Хадэр щавэкIэ пхъэIэщэжьхэу яIэт Мамбэтхэ Тембот, Шыбзыхъуэхэ Хьэпагуэ, Братхэ Хьэмзэт сымэ. Вауэ ныбжьыщIэхэу губгъуэм я гъусэу ихьэт и шынэхъыщIэ Хьэсинрэ Тамбий Хъанджэрийрэ. ГъэщIэгъуэныр аракъэ, а къомыр щIэхщIэхыу зэлъэщIамыгъыхьэ хъунутэкъыми, шым къемыпсыхыу лажьэт, псэущхьэм и тхыцIэр лыцIынэу трихыхукIэ, езыхэри гуэбэн хъуарэ земыкIуэжыфу укIуриихукIэ.
Хьэкъыр сыт, мылажьэу, баш зыгъэхъеифу зы нэрыбгэ къуажэм дэсакъым апщыгъуэм. Къуажэр IэпхъуамбипщIу зэрыубыдауэ зэдэIэпыкъут: хэти хуэпсэут и унагъуэ гъэшхэным, пщэдей махуэм зыщитIэгъэнрэ ишхынрэ игъуэтыным. А гъейхэм къикIыу зы гукъэкIыж гуэрым ену кърехуэкI Кушыку. Къуажэбгъум деж нэгъабэ щыхалъхьа кIэртIофым щыщу щIым къыщIэнар щIыIэм имысыжыпэн щхьэкIэ, Кушыкурэ Хьэлымжанрэ жьыуэ къэтэджурэ кIэртIофщIэхыж ежьэт, тхьэмахуэ псом яхурикъун шхылэр я нанэ ФатIимэт къыхуахьыну.
Нанэм, щIалэ цIыкIухэр ешаелIауэ къызэрысыжынур ищIэти, хьэтыкъ пщтырыр Iэнэм тету къыщIигъыхьэжт. А адыгэ шхыныгъуэ гурыхьыр псэхэлъхьэжым хуэдэт абыхэм къызэралъытэр, жаIэт: «Нанэ, зауэр иухыу дунейр фIы хъужми, хьэтыкъ тхуэупщэфIурэ дыгъашхэ». ФатIимэт зеикъуэдэс Выкхъэ Уэсмэн ипхъут. Апщыгъуэм и ныбжьыр илъэс 60-м нэсагъэххэт. Ибэ хъурейуэ щIалэхэр къыщынэм, а бзылъхугъэ дыщэращ ахэр зыпIар, я жьэгужь и щыжакIуэу щытар. Фызым жэм къишыфтэкъыми, Кушыкурэ Хьэлымжанрэ чэзууэ а Iуэхур ягъэзащIэт. Псы ямыIэж хъуа, Инжыдж кIуэуэрэ къыдахт. Нанэ, хьэкур иригъэплъын папщIэ, сэхуран къурэр, хьэуазэр пхъэ шэрхъиплI зыщIэт гу цIыкIумкIэ и къуэрылъхухэм къыхурашалIэурэ, Iэтэу хузэтралъхьэт.
МэкъукIэ щызэтехуэкIэ я Iэщым ирагъэшхыр арат. УцIыкIуху уи нэхъыжьхэм ядэплъэгъуам и ныбжь къыптримыдзэу къанэкъым. Брат Кушыку сыт щыгъуи фIэIуэхушхуэу щытащ мэш зэраIуэр. Ар фIэгъэщIэгъуэн дыдэу щIэдэIут хур зэраужьгъым лIыхэр щрипсалъэкIэ. Фызхэм гъубжэкIэ мэшыр паупщIт, лIыхэм ар шэджу зэтралъхьэт, пыпхъуэ ящIыжти, хугур къыздыщIагъэлъэлъ щIыгур, витI зэрыхуэн хъуреишхуэ хуэдизыну фIанэкIэ траудт, абы псы иракIэжти, яубэт. Яубам мэшыр тракъухьт, выхэр трагъыхьэти, кърахуэкIыурэ хугур къыщIрагъэгъэлъэлът. Хугур тез хъуа, хьэнцэкIэ къытрахыурэ, хьэмым зэрашэнум хуэдэу, лъэныкъуэ ирагъэзт «Ныбгъуэр бгъасэми, хьэсэр и плъапIэщ» зэрыжаIэщи, хугур здащIэ щIыпIэхэм, Iэмал имыIэу, а ныбгъуэр куэду щызэхуэлъэтэст.
Апщыгъуэхэм деж, пхъэ матэхэр ягъэувурэ къаубыдт ар шхын дурысу, пщым и Iусу икIи «деликатесу» къэзылъытэ щакIуэхэм. Пэж дыд эу, лъэпкъым ижь лъандэрэ къыдекIуэкI IэщIагъэм гъэщIэгъуэну хэлъым димыхьэхыну щыткъым мэкъумэш гъащIэм пыщIа иджырей адыгэхэр. Брат Кушыку гуащIэшхуэ хуигъэтIылъащ мэкъумэшхъызмэт лэжьыгъэр зэгъэпэщыным щIалэгъуалэр хуегъэджэным. Абы ипэ, и адэ-анэр къыщхьэщымытыж, лэжьэным и гур зэщиуда щыхъум, къыгурыIуащ, емыджэмэ, къилэжьыни къипсэуни зэрыщымыIэнур. Арати, ищхьэ еджапIэ щIыхьэфын папщIэ, еянэ классым игъэзэжыну треубыдэ. Дыщызэпсалъэм къызжиIащ и егъэджакIуэ щыпкъэу иIа Пономаревэ Александрэ къызэрыщхьэпар къыхимыгъэщмэ арэзы зэрымыхъунур. Езыгъэджар лъэрыхь щхьэкIэ, Кушыку сызэрыщигъэгъуэзамкIэ, зэреджэн тхылърэ зэрытхэн тетрадрэ еджапIэм игуэш хабзэтэкъым, нобэ хуэдэу. И гум гуапэу къинэжа и егъэджакIуэр зыхуеджар урысыбзэмрэ тхыдэмрэти, узыфIэмыкIыжыну дерсхэр купщIафIэу иригъэкIуэкIт.
Махуэ къэсыхун класс лэжьыгъэр доскам хъэтI дахэ дыдэкIэ къахуритхэт, зэхэщIыкIауэ. ЦIыкIухэр псынщIэу тхэуэ иджыри зэремысар абы къыгурыIуэти, партэхэм блэкIыурэ еплът доскам тетыр щыуагъэншэу къызэрытратхыкIыфым. Мы дадэ Iумахуэм и къекIуэкIыкIамрэ IуэхуфIу зэфIихамрэ къэптIэщIын ебгъажьэмэ, зы тхылъ псоми пхуигъэхуэнукъым. «Зыгуэр Iущыгъэу, фIыгъуэу схэлъмэ, ар, шэчыншэу, къысхэзылъхьар интернатращ», — жеIэ езым. Интернатым деж абы зы класскIэ япэ иту къыдеджащ адыгэм ифI зезыхуэу псэуа Акъбащ зэкъуэшхэу Борисрэ Александррэ. — Интернатыр къызэрызухыу, 1950 гъэм сыщIотIысхьэ Краснодар дэт Кубань мэкъумэш хъызмэт институтым, «Мэкъумэшхъызмэт лэжьыгъэр зэтегъэпсыхьэн» IэщIагъэм сыхуеджэну. Пэжыр жысIэнщи, институтым сыщыщIыхьэм гугъу сызэрырагъэхьам хуэдэу, интернатым зы щхьэгъэузи сыхагъэтакъым. АтIэ, экзаменхэр стыри, еджапIэм ящтахэм я цIэхэр зэрыт тхыгъэр япэ къатым и блыным къыфIалъхьащ. Сеплъамэ, сэ сахэткъым.
Сыгубжьри тхьэусыхакIуэ облоном сыкIуащ. СызыхуэкIуам и бжэм Iусу сыхуозэ интернатым и унафэщI Хърачэ Хьэмид. — Зачем, Братов, пришёл сюда?» — къызоупщI ар. — Жаловаться пришёл. За то, что вы меня не взяли учиться», — жызоIэ, къысщыщIар си жагъуэ зэрыхъуар есIуэкIыу. — Я тоже пришел к моему руководителю по делу, но, как видишь, его на месте нет, жду, пока вернётся, — къыщызжиIэм, семыжьэу сокIуэж, «Выше себя не прыгнешь» гукIэ жысIэу. Зы тхьэмахуэ дэкIауэ письмо къыхуокIуэ экзамен Iизыхахэм щыуагъэ зэраIэщIэщIамрэ интернатым зэращтамрэ иту. ЩымыгуфIыкI хъунт апхуэдэ хъыбарым?! И ныбжьэгъу цIыкIухэр гуфIакIуэ къыхуэкIуащ, и унагъуэри къехъуэхъуащ фIыуэ еджэну, нэху зэрыщу, зиIэту интернатым кIуэну. Краснодар дэт мэкъумэшхъызмэт институтым илъэситхукIэ щеджа нэужь, и щIэныгъэр зримыгъэтIылъэкIыу, лэжьэн ирегъажьэ. Акъбащ Борисрэ абырэ зэпыщIауэ, телефонкIэ зэпсалъэ зэпыту щытти, институтым хуитхащ и ныбжьэгъум куэд щIауэ хуигъэнакIэ IэнатIэр иритыну зэрыхуейр къигъэлъагъуэу. Апщыгъуэм Борис инженер нэхъыщхьэу щылажьэт ПсэукIэ-Дахэ къуажэм дэт МТС-м.
Мэкъумэш хъызмэтым и лэжьыгъэр зэгъэпэщынымкIэ е 11-нэ училищэу (нобэкIэ Эркен-Щыхьэр аграрно-технологическэ колледж) Адыгэ-Хьэблэ дэтам Кушыку щригъэджахэм къахэкIащ губгъуэрылажьэ лэжьыгъэм уей-уей жезыгъэIэу хэта, Социалистическэ ГуащIэдэкIым и ЛIыхъужь щIыхьыцIэ лъагэр къэзылъэща Звягинцев Анатолий. ЕгъэджакIуэу щыщыта илъэсхэм ятеухуауэ зы гукъэкIыж гуузым сыхигъэдэIуащ Кушыку. Пщэдджыжьым щегъэжьауэ шэджагъуэ нэгъунэ иригъаджэхэр унэм нэсыжа, я щыгъыни, вакъи зыщахыжурэ зрагъэхуапэт шэджагъуэм еджэн щIэзыдзэну сабийхэм. Хуабжьу Iэслъэсу, щыгъыныджэу псэут зауэм шхахуи дани къызыхуимыгъэна къуажэдэсхэр. Езы Кушыкуи и Iуэхур мынэхъ Iеямэ, нэхъыфIтэкъым еджапIэ-интернатым щыщIыхьам щыгъуэ: «Зи лъэгуажьэхэр дыжа гъуэншэджрэ фуфайкэ фэладжэ цIыкIурэт сщыгъыр.
ЕтIуанэ курсым сыхэсу Суворовскэ училищэм щIэсхэм къашауэ шинел щыIэти, сэ схуэхъун къыщыхэкIым, насыпыфIэу зыкъэслъытэжри, еплIанэ курс нэгъунэ есхьэкIащ абыкIэ», — жеIэ нэхъыжьыфIым. Институтым къыщIокIыжри ПсэукIэ-Дахэ къокIуэж Борис и деж щылэжьэну. Апщыгъуэм, епщIыкIузанэ училищэм щеджэхэм экзамен ирагъэтыным зыхуагъэхьэзырти, ди хэгъуэгум мэкъумэш хъызмэтымкIэ и Управленэм унафэ къехь мэкъумэш лэжьыгъэм фIыуэ хэзыщIыкI Братыр а Iуэхум хэтыпхъэу. Училищэм икIа педагог гупым абы и Iуэху щIэкIэр хуабжьу ягу нос икIи зыбжанэрэ трагъэзэжурэ хуокIуэ Кълыш къуажэ къыдашыжу училищэм яшэжын я мураду. Пэжыр жыпIэмэ, псыхэкIуадэ хъуакъым ахэр инженер ныбжьыщIэм и ужь зэритар, къытрагъанэри, ядэлэжьэн щIидзащ. Иджы къэхъур сыт, здэкIуам и закъуэ щопсэу, кърата пэшри къощIыIэкI, и гъащIэм зыгуэр ихъуэжыну, унагъуэ ищIэну зэрыигъуэ дыдэр зыхещIэ. «И анэ еплъи, ипхъу къашэ» жаIэ адыгэхэм. Ардыдэр къыщощIри, гу хуещI Зеикъуэ щыщу Быжхэ Ахьмэд ипхъу Цацэ. Пщащэм и унагъуэр нэхъыфIу къэзыцIыхуу къуажэм дэс и унэкъуэщ щIалэ гуэрым йожалIэри, йолъэIу псэлъыхъу ныдежьэну. Зэрыщыгугъауи къегъэпэжыж.
Къызыкъуиха нэрыгъым и фIыгъэкIэ, зэрылъагъун щIадзэ ныбжьыщIитIым. Щызэхуэмызэфым деж письмо зэхуатх, зэщIоупщIэ, зы гъуэгу зэдэкIуным хуэпабгъэу, унагъуэ щызэдащIэнум и пIалъэри зэраухылIэ. Арати, Цацэ и дэлъху нэхъыжьым и хьэгъуэлIыгъуэр щызэхэт пщыхьэщхьэ дахэм къыхокIри, гъащIэ гъусэ зыхуэхъуну зыгурыIуа щауэм 1956 гъэм докIуэ… Брат Кушыку зи IэщIагъэм хуэпэжу сыт щыгъуи къэгъуэгурыкIуа лIы нэсу ялъытэу зэрыжаIэр псалъэмакъыу къызэрызнэсрэ зыкъом щIат. Ауэ а зэхэсххэм схуэмыгъэщIагъуэу икIи схузэмыгъэзахуэу хэтыр зыт — Братхэ я лъапсэр Зеикъуэ къежьэу, иныкъуэр Ботэщеи щыпсэууэ щыщыткIэ, Эркен-Щыхьэр къуажэм Кушыку и унагъуэр къызэрыщыхута щIыкIэр. КъызэрыщIэкIамкIэ, Кушыку училищэм щеджа илъэсхэм, Кълыш къуажэ Темырхэ щынысэу дэса и адэ шыпхъу Чэмилэтхэ щыIэурэ еджэт.
Студентыр зыхэс унагъуэр инти, и напэм къыхуегъэкIущэтэкъым ахэр гугъу зэрыригъэхьыр. Иужьым, Эркен-Щыхьэр деж фэтэр къыщыдихыну Iэмал къыщыкъуэкIым, куэшыжащ икIи и Iуэхури нэхъ зэкIэлъыкIуэжащ. Братхэ Кушыкурэ Цацэрэ я унагъуэ хъарзынэм къуитIрэ пхъуитIрэ къихъухьащ: Рае, Назир, Юрэ, Маринэ сымэ. Къуэрылъхупхъурылъхуу 12 яIэщ, абыхэм къатехъукIыжащ сабий 19. Кушыку и унэр ЭркенЩыхьэр дэтми, ар иджыпстукIэ ипхъу Рае и деж ишауэ егъэхьэщIэ. Бын пажэм и адэр егъафIэ, атIэ, нэгъуэщIу хъункъым, укъэзылъхуар и закъуэ къыщынэкIэ, щхьэтепIэу зыщыгугъыр и щIэблэращ, абы и гу хуабагъымрэ и гулъытэмрэщ. Кушыкурэ Цацэрэ я адрей бынищым уатепсэлъыхьмэ, Назир унагъуэкIэ Черкесск дэсщ, поликарбонат здащI «Юг-Ойл-Пласт» заводым щолажьэ. Юрэщи, ар Москва щопсэу, и щхьэ хуолэжьэж. Маринэ Хьэбэз щынысэщ. Уегупсысмэ, илъэс 95-рэ къэбгъэщIэну, гъащIэ гъуэгуанэ кIыхь къызэпыпчыну Тхьэр къызэрыпхуэупсам и фIыгъэкIэ, узыхыхьаузыхэкIам щIэныгъэу, гуащIэу, шыIэныгъэу къыуатамрэ уи адэ-анэм, зи жьауэ ущIэта нэхъыжьыфIхэм къыпхалъхьамрэщ икIэмикIэжым узэрыгуэшэжыфынур.
Кушыку и блэкIар IупщIу ещIэж, фIы къыхуэзыщIахэри IэфIу и гум илъщ. — «Черкес хэку», «День республики» газетхэр къыщыщIэзмытхыкIа зэгуэрми къэхъуакъым. А тIур си Iэпэгъу пэжщ. Сызэджэ тхылъхэр IузгъэкIуэтурэ, щIэуэ къысхуахьа газетхэр щIызоджыкI сфIэфIу, си гум жьы дэзгъэкIыу. Нобэ газетым и редактор нэхъыщхьэ Абидокъуэ Люсанэ, илъэс куэдкIэ узэIэбэкIыжмэ, сыхуэкIуауэ щытащ хъыбарегъащIэ къытрезгъэдзэн си гугъэу. Абы и адэ къуэш Щохъужь Хьэлым и фэеплъу «Нэмыгъэса макъамэ» жыхуиIэ тхылъыр къыдигъэкIауэ щызэхэсхам, ар зыIэщIэзмыгъыхьэу схуэмышэчу, си нысэ Iэминат жесIащ: «Дауи щIы, а тхылъыр къысхуумыгъуэт хъунукъым». Тхьэм игъэпсэу, си хьэтыр къилъагъури, сызэрелъэIуар къысхуищIащ, а тхылъыр дапхъэм телъу сохъумэ.
Абы сэ къизджыкIащ Люсанэ щIэныгъэм нэIуасэ зэрыхуэхъуам, зэреджам, зыщIэхъуэпсам, Хьэгъундыкъуей дэс си шыпхъу Маху Лидэ абы и егъэджакIуэу зэрыщытам теухуа куэд, — адыгэ газетым и щIэджыкIакIуэ пэжу зыкъыдегъэцIыху пщIэшхуэ зыхуэтщI нэхъыжь Iумахуэм… Жьыщхьэ махуэ ухъу, Кушыку! Уи унагъуэ дахэм гу щыпхуэу, угужану, улъэрытету, уи псэр зыгъэин гурыщIэхэр уи куэду Тхьэм уигъэпсэу!
ЛЫХЬ Тимур
Больше на Черкес хэку
Подпишитесь, чтобы получать последние записи по электронной почте.
