Пасэрей адыгэм Iуэхур хьэкъыпIэкIэ зыIутыр имыщIэу ауэ сытми жиIакъым. Мы жыIэгъуэм гупсысэ куу зэрыхэлъыр наIуэ тщыхъуурэ дыкъокIуэкI. А жыIэгъуэм дыхуэзышари, зы пIалъэфI зытекIа, ауэ дэркIэ – адыгэхэмкIэ – гъэщIэгъуэну къанэ Iуэхугъуэщ.
Апхуэдэу, Америкэм и Штат Зэгуэтхэм щылажьэ щIэныгъэлI-генетикхэм къахутауэ щытащ Голливуд актрисэ цIэрыуэ, дунейпсом къыщацIыху Стрип Мэрил адыгэлъ зэрыщIэтыр. Актрисэм и адэжь-анэжьхэм я блэкIар къэхута хъуауэ щытащ Стрип Мэрил «Finding your roots», «The Faces of America» проектхэм зэрыхэтам я фIыщIэкIэ. Абыхэм я купщIэр зытеухуауэ щытар цIыху цIэрыIуэхэм генетикэ и лъэныкъуэкIэ я къежьапIэр къэхутэнращ. ИкIи абыхэм япкъ иту къыщIэщащ Мэрил Истамбыл гъэру щыпсэуа адыгэ бзылъхугъэм и щылъхуу зэрыщытыр. Дэфтэр къэнахэри а Iуэхугъуэм щыхьэт тохъуэ.


Абыхэм зэрыщытхамкIэ, Стрип Мэрил и анэшхуэу щыта адыгэ пщащэ Аишэ тырку сулътIаным и унэм къыщыхъури, иужькIэ щхьэхуит хъуни лъэкIауэ щытащ. Мы хъыбар гъэщIэгъуэныр дауэ хэIущIыIу зэрыхъуар жыпIэмэ, Голливуд деж зы дауэдапщэ гуэрым ипкъ иту актрисэм зыхуигъэзауэ щытащ телевиденэм щылажьэ, кардиохирург цIэрыIуэ Мехмет Оз: «Дауэ ущыIэ, си дэлъху?» жиIэри. Мис абдеж мы Iуэхугъуэм шылэ бжьамэм ещхьу зыкъызэкIуэцIигъэджэрэзыкIыу хуежьащ.
Мэрил апхуэдэу щIыжиIам псори щIэупщIэ щыхъум, абы яхуиIуэтащ Мехметрэ езымрэ адыгэу щыта анэшхуэмкIэ зэрызэIыхьлыхэр тIуми ящIа ДНК-тестым къызэрыщIигъэщар. Актрисэм жиIащ апхуэдэ хъыбарыр хуабжьу и гуапэ зэрыхъуар.
Фигу къэдгъэкIыжынщи, Стрип Мэрил америкэ актрисэ цIэрыIуэщ, кинопродюсерщ, «Оскар» саугъэтыр щэнейрэ зыхуагъэфэщащ, «Золотой глобус» саугъэтыр 9-рэ зылъысащ, «Сезар» саугъэтым и лауреатщ…
Мэрил и нагъыщэхэмрэ къызэрыхагъэща саугъэтхэмрэ къеббжэкIыныр куэд дыдэщ. Ар зыхэта фильм нэхъ цIэрыIуэхэм ящыщщ «Охотник на оленей» (1978), «Крамер против Крамера» (1979), «Выбор Софи» (1982), «Из Африки» (1985), «Мосты округа Мэдисон» (1995), «Адаптация» (2002), «Часы» (2002), «Дьявол носит Prada» (2006), «Джули и Джулия: Готовим счастье по рецепту» (2009), «Железная леди» (2011), «Август: Графство Осейдж» (2013), «Чем дальше в лес…» (2014), «Флоренс Фостер Дженкинс» (2016) и «Секретное досье» (2017), нэгъуэщIхэри.
«Унагъуэ укъызыхэкIам и тхыдэр, и лъапсэр къыздежьэр пщIэн хуейщ Iэмал имыIэу, къыпщIэхъуэ щIэблэм и узыншагъэм зэран хуэмыхъун папщIэ. Псалъэм папщIэ, генетическэ къэхутэныгъэхэм къыщIагъэщащ Стрип Мэрилрэ сэрэ ди унагъуэхэр зы жыг лъабжьэм зэрыхуэкIуэжыр. Сэ си анэр адыгэщ, Мэрил и анэшхуэращи, Кавказым ирадыгъукIри, Истамбыл яшэри, СулътIан Махмуд II и гъэру щытащ», — жиIащ Оз Мехмет.
ЖыIэпхъэщи, езы Мехмети цIыху къызэрыкIуэкъым. Апхуэдэу, ар Time журналым зэритхымкIэ, «Дунейпсом щынэхъ лъэрыхь цIыхуи 100» жэуэ къытридзэ тхыгъэм 44-нэ щIыпIэм щытщ. Профессорым Гарвард университетыр къиухащ, Пенсильванием и университетым доктор фIэщыгъэцIэр зыщыIэригъыхьащ. 2002 гъэм щыщIэдзауэ Оз Мехмет Колумбийскэ университетым и хирургие къудамэм и унафэщIщ, Нью-Йорк дэт Пресвитерианскэ сымаджэщым щрегъаджэ.
Мехмет и адэ Мустэфаи дохутырщ. Ар Тыркум хыхьэ Конья щIыпIэм щыIэ Бозкыр къалэм унагъуэ къызэрыкIуэм къыщыхъуауэ щытащ. ЩIэныгъэм хуиIэ фIылъагъуныгъэм, ерыщагъым я фIыщIэкIэ абы дохутыр IэщIагъэр зригъэгъуэтащ, икIи 1955 гъэм Америкэм и Штат Зэгуэтхэм дохутыру щылэжьэну грант къихьауэ щытащ. Мехмет и анэ Сунэ адыгэщ, Атэбийхэ япхъущ. Ар 1938 гъэм Истамбыл къыщыхъуащ, и адэр фармацевту щытащ. Сунэ и анэ Ифет 1910 гъэм Истамбыл къыщыхъуащ, абы и анэ Наирэ сулътIаным и унэм щыпсэуа Аишэ ипхъуу щытащ.
«Сысабийт иджыри, ауэ сощIэж Аишэ унагъуэм зэрыщытепсэлъыхьу щытар. Абы и анэр сулътIаным и унэм гъэру щыпсэуа адыгэ бзылъхугъэщ.
Сунэ и анэш дадэ Кемалеттин фармацевтическэ фабрикэ иIащ, ар адыгэт. Абы и анэ Зекия Куюмчу
Дюздже 1888 гъэм къыщыхъуауэ щытащ. «Kuyumcu» унагъуэцIэм «дыщэкI» къикIыу аращ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, и адэ Хьэжы Али Бей дыщэкIыу щытащ. Ар Краснодар къыщыхъуат, шапсыгъхэм ящыщт. 1864 гъэм пащтыхьыр адыгэхэм нэхъри къатеуплIэпа нэужь, Хьэжыр Тыркум Iэпхъуэжауэ щытащ. Унагъуэм зэфIэкI иIэти, Истамбыл деж щIыгу Iыхьэ къищэхуащ. ИкIи архив дэфтэрхэр къазэрыхэщыжымкIэ, Тыркум и Правительствэр унагъуэм унэ хуэщIынымкIэ щхьэпащ. ИужькIэ Али Бей Египетым куэшри, абдеж дыщэкI IэщIагъэм щыпищащ.
Тыркум къигъэзэжа нэужь, и унагъуэр уз зэрыцIалэм ихьауэ къыщIэкIащ. Абы къыхэкIыу, и Iыхьлыхэр здэпсэу Дюздже къалэм Iэпхъуэжри, абдеж унагъуэщIи щиухуэжауэ щытащ», жиIажащ Мехмет. КъызэрыщIэкIамкIэ, Оз Мехмет и унагъуэм и тхыдэр Стрип Мэрил и унагъуэм и къекIуэкIыкIащ. НобэкIэ дохутыр цIэрыIуэри актрисэри Нью-Джерси къалэм щопсэу, ахэр зэроцIыху, зэхущытыкIэфI яку дэлъщ. ЖыIэпхъэщи, мы хъыбарыр зэхэзыха адыгэ куэдым жаIащ, пэж дыду Стрип Мэрил и нэгу зэхэлъыкIэкIэ адыгэ бзылъхугъэм зэрещхьыр…
Мы къэхъукъащIэр зы лъэныкъуэкIэ гъэщIэгъуэнщ, нэгъуэщIу укъеплъмэ, гъэщIэгъуэнуи къыщIэкIынкъым: хэт ищIэрэ адыгэ сабийхэр ядыгъуурэ гъэру щащу щыта зэманхэм, итIанэ Кавказ зауэжь нэужьым адыгэу иIэпхъукIа цIыху бжыгъэншэм я гъащIэр дауэ хъуа, дэнэ къыщыхута ахэр…. Хэт ищIэрэ, дэтхэнэми хъыбар кIэщI е роман псо тебухуэфыну къыщIэкIынщ. ДызэрегупсысымкIэ, мыпхуэдэ къэхъукъащIэ куэдыр — адыгэлъыр зыхэт цIыху къызэрымыкIуэхэм щыгъуазэ дащыхуэхъур – иджыри къэтIэщIа хъунущ, хъыбар зэмылIэужьыгъуэ куэди къыщIэщыжынущ.
Зыгъэхьэзырар ГЪУКIЭКЪУЛ Иринэщ
—
Больше на Черкес хэку
Подпишитесь, чтобы получать последние записи по электронной почте.