Лъэпкъыбзэхэм зэрызрагъэужьым

Алиев Умар и цIэр зезыхьэ Къэрэшей-Черкес къэрал университетым махуитIкIэ щылэжьащ «Урысейм щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэр. Абыхэм къапэплъэмрэ я зыужьыныгъэмрэ» щхьэщIэдзапIэм щIэт етIуанэ Урысейпсо щIэнIуатэ конференцыр. ЩIэныгъэгъуазэ зиIэ лэжьыгъэу бгырыс къалэм къыщрахьэжьам хэта мастер-классхэмрэ секцэхэмрэ я IэщIагъэ зэхэщIыкIыр нэгъэсауэ къыщагъэлъэгъуащ Москва, Уфа, Къэзан, Саранск, Грознэ, Махъачкъалэ, Ставрополь, Псыхуабэ, Черкесскрэ Карачаевскрэ къикIа щIэныгъэрылажьэ 250-м.

Бзэм и хъумакIуэхэм конференцым зэфIахыну яхуигъэува Iуэхухэр цIыкIутэкъым. Ауэ къыдэкIуэтей щIэблэмрэ щIалэгъуалэмрэ я анэдэлъхубзэр яIэщIэмыхупэн папщIэ, ахэр щIэныгъэрылажьэхэри егъэджакIуэхэри хуабжьу зыхуэныкъуэ темэт: «Къэралыбзэ политикэр зэрагъэзащIэ Iэмалхэмрэ абы иIэнкIэ хъуну щытыкIэ хэхахэмрэ», «Урысей Федерацэм щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэр: абыхэм я иджырей щытыкIэхэмрэ тхъумэн щхьэкIэ кIуэрабгъуу къыдатымрэ», «Киберкъэухьым деж бзэхэр щыпхъумэкIэ узыпэщIэхуэ лъэпощхьэпохэмрэ лъэкIыныгъэщIэу щыбгъуэтымрэ», «Курыт, ищхьэ еджапIэхэм анэдэлъхубзэр, урысыбзэмрэ литературэмрэ щрагъэджкIэ педагогхэм къагъэсэбэп бгъэдыхьэкIэфIхэмрэ технологиещIэхэмрэ», «Бзэр зэрыбгъэбей, зэрыпхъумэ Iэмалхэу литературэ творчествэмрэ IуэрыIуатэмрэ», «Бзэр щаджкIи къыщахутэкIи къэуш упщIэхэр». Конференцым и лэжьыгъэм ипкъ иту екIуэкIащ щIэныгъэхутэ лэжьыгъэхэмрэ социальнэ проектхэмрэкIэ «Кавказ теплъэбэ» зи фIэщыгъэцIэ хэгъуэгу зэпеуэр. Ар зэхаублэ еджакIуэхэм творчествэ и лъэныкъуэкIэ я гупсысэхэм зрагъэубгъун щэнхабзэхэмрэ, я бзэхэр хъумэнымкIэ Iуэхум жыджэру къыхыхьэным трагъэгушхуэн папщIэ.

— Урысейм щыпсэу лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэм и Илъэсым, Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир игъэувам техуэу «Урысейм щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэр. Абыхэм къапэплъэмрэ я зыужьыныгъэмрэ» конференцыр зэрызэхэтшэфам мыхьэнэ хэха иIэу солъытэ.

Нобэ дэ зэи хуэмыдэу зыхыдощIэ: ди къэралым и къарур — лъэпкъ зэхуэмыдэхэм яку дэлъ зэгурыIуэныгъэращ, бзэхэм, щэнхабзэхэмрэ хабзэхэмрэ пщIэ яхуищIу икIи яхуэсакъыу зэрыщытращ абыхэм ящыщ дэтхэнэ зыри. Аращ бзэхэр мыкIуэдыну къэрал мыхьэнэ а псоми щIеттыр. Дэ хуэм-хуэмурэ догъэзащIэ ди лъэпкъхэм зыми емыщхьу къадекIуэкI щэнхабзэхэмрэ бзэхэмрэ хъумэнымкIэ ди къэралым къытщищIа къалэнхэр, — жиIащ Урысейпсо щIэнIуатэ конференцыр къызэIуихкIэрэ, КъЧкъУ-м и ректорым и пщэрылъхэр зыхь Узденов Умар.

Абы конференцым къекIуэлIахэм ягу къигъэкIыжащ лъэпкъыбзэхэмрэ литературэмрэ хуезыгъаджэ IэщIагъэлIхэр гъэхьэзырынымкIэ университетым Iуэху зэхэщIыкIышхуэ зэригъуэтар. А зэхэщIыкIыр абы къезытар, Узденовым къызэрилъытэмкIэ, педагогхэм я илъэс куэд лэжьыгъэ купщIафIэращ: адыгэабазэ, къэрэшей-балъкъэр икIи нэгъуей къудамэхэмрэ урысыбзэмкIэ кафедрэмрэ щылажьэхэм. Кафедрэхэм Iуэху пажэу ягъэкIуатэр нэхъри нэхъ лъэщ зыщIщ лъэпкъ щэнхабзэхэмрэ бзэхэмрэ япхауэ, щIэныгъэхутэ, егъэджэныгъэ лэжьыгъэхэр къызэригъэпэщу абдеж щылажьэ Купсэр. Къэрэшей-Черкесым и Iэтащхьэ Темрезов Рэшидрэ хэгъуэгум и Правительствэмрэ къабгъэдэкIыу конференцым кърагъэблэгъахэм фIэхъус гуапэкIэ захуигъэзащ КъЧР-м лъэпкъ IуэхухэмкIэ, цIыхубэ зэпыщIэныгъэхэмрэ печатымрэкIэ и министр Есенеев Мурат!

— 2026 гъэр дэркIэ мыхьэнэ хэха зиIэщ. УФ-м и Президентым ар игъэуващ къэралым ис лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэм и Илъэсу, республикэм и унафэщIми игъэбелджылащ Къэрэшей-Черкесым щыпсэу лъэпкъхэм я псэ лъапIагъэхэмрэ щэнхабзэхэмрэ я щIэиным и Илъэсу. Мыбдеж дэ тщыгъупщэ хъунукъым, щIэиным — жьы ешэ, зехъуэж, къыдодауэ икIи ди бынхэм я лъым хэту къогъуэгурыкIуэ. Бзэр — жьы дэзыгъашэ Iыхьэ нэхъыщхьэщ. Арыншэу лъэпкъхэм дяку дэлъ зэкъуэтыныгъэр зырикIщ, щэнхабзэ лIэужьращи — дэ купщIэншэщ. Сыгушхуэу вжесIэнщи, дэ щIэддзауэ долэжь лъэпкъыбзэхэр иджырей гъащIэм декIуу гъэпсыным, нэхъыбэм къызэрагъэщхьэпэфыным хуэдэу, бжыгъэ жыпхъэм ахэр идогъэувэ.

Абазэбзэр, нэгъуеибзэр, къэбэрдей-черкесыбзэмрэ къэрэшей-балъкъэрыбзэмрэ «Яндекс. Переводчик»-м ирадгъэгъэувэну зэрытхузэфIэкIар узыфIэмыкIыжыну техническэ ехъулIэныгъэшхуэщ дэркIэ икIи а лъэпкъыбзэхэр зезыхьэхэмкIэ щапхъэгъэлъагъуэ къызэрымыкIуэщ сыту жыпIэмэ, анэдэлъхуу къытлъыса бзэхэр хамэщI исхэм яйхэм нэхърэ зыкIи нэхъыкIэкъым, ухуей закъуэмэ, техникэм хэзагъэуи богъэпсыф, сыт хуэдэ псалъэри, псалъэухари зэпкърыбогъэхыф. Зи гугъу сщIа бзэхэмкIэ Интернетым утыкум техникэми уопсэлъэф, тхыгъэхэри зыбодзэкIыф, зэи узыщымыгъуэза хъыбархэри къыбогъуэтыф, уеблэмэ махуэ къэс узыпэщIэхуэ Iуэхухэри ирыбощIэф. Ауэ иджы зыхуэдгъэувыжа къалэнхэм ящыщу къыхэзгъэщыну сыхуейт къэрэшей-балъкъэрыбзэмкIэ щIэныгъэхутэ лэжьыгъэхэр ебгъэкIуэкIыфу икIи макъкIэ тхар зэхигъэкIыфу гъэпсыныр. Яндекс бэзыр догъасэ бзэхэр зэхихыу, къиупсэлъу.

Ауэрэ цIыху нэхъыбэм ар къагъэщхьэпэ мэхъу, псом хуэмыдэу, ныбжь итхэм, клавиатурэр тыншу къэзымыгъэIэрыхуэфхэм макъкIэ зыхуейр интернет утыкухэм къыщагъуэтыфу. Ауэ, ныбжьыщIэхэр, а Iэмалым зэрыхуекIуэрэ зыкъом щIагъэххэщи, анэдэлъхубзэр зи щIэщыгъуэ икIа Iэмэпсымэу къамылъытэжыну гугъэ къыдет «Яндекс-Переводчик»-м. КъинэмыщIауэ, дэ «ГигаЧат» утыкум и нейросетхэри ди лъэпкъыбзэхэмкIэ къэдгъэлэжьащ. Иджы къэухь IэрыщIыр къыдопсалъэ, къэбэрдей-черкесыбзэмрэ къэрэшей-балъкъэрыбзэмрэкIэ пщэрылъу хуэтщIыр егъэзащIэ. Шэчыншэу, а псори тхузэфIэкIынутэкъым ди дарэгъухэм мыхъуамэ. ФIыщIэшхуэ яхузощI лъэпкъ IуэхухэмкIэ Федеральнэ агентствэмрэ Урысейм щыпсэу лъэпкъхэм я Унэмрэ увыIэгъуэ имыIэу къызэрыддэIэпыкъумрэ гугъу дызыдехь Iуэхухэр ди гъусэу зэрызэфIахымрэ папщIэ.

Тхьэгъэпсэу псалъэхэр яхузогъэфащэ «Яндекс», «Сбер» компанэхэм, щхьэхуэу къыхэзгъэщмэ сфIэфIщ а псори къыддэзыгъэкIуатэ къуэш хэгъуэгур — Къэбэрдей-Балъкъэрыр. Зэгъусэу зыдогъэхъулIэ дигу идубыдар. ИкъукIэ сыхуэарэзыщ илъэс етIуанэ хъуауэ Урысейпсо конференц къызэгъэпэщынымрэ егъэкIуэкIынымрэкIэ лэжьыгъэшхуэ зэфIэзых сыту жыпIэмэ, анэдэлъхуу къытлъыса бзэхэр хамэщI исхэм яйхэм нэхърэ зыкIи нэхъыкIэкъым, ухуей закъуэмэ, техникэм хэзагъэуи богъэпсыф, сыт хуэдэ псалъэри, псалъэухари зэпкърыбогъэхыф. Зи гугъу сщIа бзэхэмкIэ Интернетым утыкум техникэми уопсэлъэф, тхыгъэхэри зыбодзэкIыф, зэи узыщымыгъуэза хъыбархэри къыбогъуэтыф, уеблэмэ махуэ къэс узыпэщIэхуэ Iуэхухэри ирыбощIэф.

Ауэ иджы зыхуэдгъэувыжа къалэнхэм ящыщу къыхэзгъэщыну сыхуейт къэрэшей-балъкъэрыбзэмкIэ щIэныгъэхутэ лэжьыгъэхэр ебгъэкIуэкIыфу икIи макъкIэ тхар зэхигъэкIыфу гъэпсыныр. Яндекс бэзыр догъасэ бзэхэр зэхихыу, къиупсэлъу. Ауэрэ цIыху нэхъыбэм ар къагъэщхьэпэ мэхъу, псом хуэмыдэу, ныбжь итхэм, клавиатурэр тыншу къэзымыгъэIэрыхуэфхэм макъкIэ зыхуейр интернет утыкухэм къыщагъуэтыфу. Ауэ, ныбжьыщIэхэр, а Iэмалым зэрыхуекIуэрэ зыкъом щIагъэххэщи, анэдэлъхубзэр зи щIэщыгъуэ икIа Iэмэпсымэу къамылъытэжыну гугъэ къыдет «Яндекс-Переводчик»-м. КъинэмыщIауэ, дэ «ГигаЧат» утыкум и нейросетхэри ди лъэпкъыбзэхэмкIэ къэдгъэлэжьащ. Иджы къэухь IэрыщIыр къыдопсалъэ, къэбэрдей-черкесыбзэмрэ къэрэшей-балъкъэрыбзэмрэкIэ пщэрылъу хуэтщIыр егъэзащIэ. Шэчыншэу, а псори тхузэфIэкIынутэкъым ди дарэгъухэм мыхъуамэ.

ФIыщIэшхуэ яхузощI лъэпкъ IуэхухэмкIэ Федеральнэ агентствэмрэ Урысейм щыпсэу лъэпкъхэм я Унэмрэ увыIэгъуэ имыIэу къызэрыддэIэпыкъумрэ гугъу дызыдехь Iуэхухэр ди гъусэу зэрызэфIахымрэ папщIэ. Тхьэгъэпсэу псалъэхэр яхузогъэфащэ «Яндекс», «Сбер» компанэхэм, щхьэхуэу къыхэзгъэщмэ сфIэфIщ а псори къыддэзыгъэкIуатэ къуэш хэгъуэгур — Къэбэрдей-Балъкъэрыр.

Зэгъусэу зыдогъэхъулIэ дигу идубыдар. ИкъукIэ сыхуэарэзыщ илъэс етIуанэ хъуауэ Урысейпсо конференц къызэгъэпэщынымрэ егъэкIуэкIынымрэкIэ лэжьыгъэшхуэ зэфIэзых