
Къэблэгъэпащ жылагъуэр темыпыІэжу зыпэплъа Махуэшхуэр — КъэрэшейЧеркес Республикэр къыщагъэщІамрэ республикэм и къалащхьэ Черкесск илъэс 200 щрикъумрэ яхьэлIа махуэщIыр. Иджыри зэ дривгъэплъэжыт а илъэсхэр зэрыгъэнщІа тхыдэ къэхъукъащІэхэм.
АбыкІэ сэбэп къытхуэхъунущ Твердохлебов Сергей и ІэдакъэщІэкІ «Ориентир в океане фактов и событий» тхылъыр. 1825 гъэ — Баталпашинск станицэ фІэщыгъэцIэр иІэу, иужькІэ Черкесск зыфІащыжа Баталпашинск къэзакъ редутыр къагъэщІащ. 1869 гъэ — Баталпашинск станицэр Баталпашинск къалэ ящІащ. 1903 гъэ — къалэр аргуэру станицэ зыщІыжа унафэ къыдэкІащ. 1931 гъэ — Совет зэманым, ВЦИК-м и унафэкІэ Баталпашинск станицэр аргуэру Баталпашинск къалэ ящІыжащ, Черкес автоном областым и купсэуи ягъэнэІуащ.
1934-1937 гъэхэм — къалэм Сулимов фІэщыгъэцІэр зэрихьащ. 1937-1939 гъэхэм — Ежово-Черкесск фІащащ. 1939 гъэ — Черкесск фІэщыгъэцІэр игъуэтащ, Черкес автоном областым и купсэуи щытащ. Зэрытлъагъущи, республикэм и къалащхьэм мызэмытІэу и фІэщыгъэцІэр ихъуэжащ. Абыхэм яхуэфэщэн къэхъукъащІэ гуфІэгъуи хьэргъэшыргъи и нэгум щІэкІащ. Дауэ щымытми, зиужьурэ, илъэсым илъэс кІэлъыкІуэурэ къалащхьэм ухуэныгъэщІэхэр, къулыкъущІапІэхэр, ІуэхущІапІэхэр къыдэувэурэ къэгъэщІыныгъэ, зыужьыныгъэ гъуэгум ирикІуащ. ЦІэрыІуэшхуэу, къаруушхуэ яІэу къалэм щылэжьа завод зыбжанэ дэмытыжми, ахэр цІыхубэм я бзэгупэм телъщ, я нэгуми щІэтщ. 1934 гъэ — «Совбыт» артель къызэрагъэпэщауэ щытащ.
1963 гъэ — артелыр зэрагъэзэхуэжщ, и лэжьыгъэм нэгъуэщІ унэтІыныгъэ иратыжри, лэчхэкІ зэхуэмыдэхэр къыщІэзыгъэкІыу щыта «Химзавод» къэрал ІуэхущІапІэ уардэшхуэр яухуауэ щытащ. 1960 гъэ — РТИ заводыр къыщагъэщІа илъэсщ. 1966 гъэ — «Каскад» заводым и къежьапІэщ. 1916 гъэ — лІыщІыгъуэм щІигъу гуащІэдэкІ гъуэгуанэ къикІуащ къэрал тхыдэ-щэнхабзэ музей къуэдмэзым. 1929 гъэ — Баталпашинск лэжьэн щыщІидзащ «адрес-паспорт стол» къулыкъущІапІэм Нобэ Холодмаш заводри, «Каскадри» лажьэ хуэдэщ, ауэ, жагъуэ зэрыхъущи, япэм хуэдэжкъым я къарури, я зэфІэкІри.
1989 гъэ — къалэм лажьэу дэтащ промышленнэ ІуэхущІапІэ 41-рэ, ухуакІуэ, ПМК ІуэхущІапІэ жыпІэми, псори зэхэту 50, мэкъумэш хъызмэт ІуэхущІапІэу 20, транспорт, гъущІ гъуэгу организацэ, предприятэ 24-рэ, парт, жылагъуэ зэгухьэныгъэу 24-рэ, сабий ІыгъыпІэ 12, курыт еджапІэ 16, еджапІэ хэха, область еджапІэ-интернат, педучилищэ, техникум, ГПТУ, СПТУ, ПТУ еджапІэхэр, щэнхабзэ еджапІищ, къалэ библиотеки 4, узыншагъэр хъумэным, физкультурэм, социальнэ хуэІухуэщІэхэм зи лэжьыгъэр теухуа ІуэхущІапІэ 26-рэ, аптеки 8, нэгъуэщІхэри. Зэрытлъагъущи, абыхэм ящыщу къэнэжар куэдкъым, ауэ нэхъыбэ хъуахэри щыІэщ. Дауэ щымытми, хэгъуэгум, къалэм зэманым зытригъэпсыхьурэ социальнэ ІуэхущІапІэ куэд къыдэуващ, уней, хьэрычэт Іуэху зезыхьэхэр мащІэкъым.
Ахэри, ипэкІэ зи цІэ итІуахэм къакІэрымыхуу, я ІуэхущІафэкІи, я цІэрыІуагъкІи жылагъуэм хэтщ, хэгъуэгум, къэралым и зыужьыныгъэм, щІэрэщІэныгъэм я гуащІэ ІыхьэфІ халъхьэу.
ШЫБЗЫХЪУЭ Ирэ
Больше на Черкес хэку
Подпишитесь, чтобы получать последние записи по электронной почте.