И спорт вагъуэр Европей утыкум къыщолыд

УНЭРОКЪУЭ Амал и ныбжьыр илъэс 15-м ит къудейми, Iэхуитлъэхуит бэнакIуэ ныбжьыщIэм и спорт вагъуэр Европей утыкум къыщылыдагъэххэщ. Амал хузэфIэкIащ зи ныбжьыр илъэс 15-м нэс щIалэгъуалэр здызэхьэзэхуэ, Европэм пашагъэр къыщыхьыным хуэгъэза спорт зэпеуэм дыщэ медалыр IэпщIэлъапщIагъ ин хэлъу зыIэригъыхьэн. Апщыгъуэм ди лъэпкъэгъу бэнакIуэ ныбжьыщIэм дэгуфIащ ди республикэм и лIыщхьэ Темрезов Рэшид и деж щегъэжьауэ, ди хэгъуэгум щыпсэу лъэпкъхэр, спорт жылагъуэр, и Iыхьлыхэмрэ лъэпкъымрэ…

«Италие къэралым хыхьэ Каорле къалэм щекIуэкIа, Iэхуитлъэхуит бэнэкIэмкIэ Европэм пашагъэр къыщыхьыным ехьэлIа чемпионатым дыщэ медалыр, япэ увыпIэр къыщилъэщащ зи хьэлъагъыр килограмм 75-м щыбэна Унэрокъуэ Амал. Дыщэ медалым зэрыхуэкIуа гъуэгуанэм къриубыдэу абы лъэкIащ зэхьэзэхуэ утыкум плIэнейрэ къабзэу бжьыпэр къыщихьын… Сыхуохъуахъуэ спортсменми, текIуэныгъэр къэзыхьа бэнакIуэм и гъэсакIуэ ПщынатI Азэмэти, я зэдэлэжьэныгъэ купщIафIэм къыпэкIуа ехъулIэныгъэ лъагэм папщIэ! Фыздынэсам фыкъыщымыувыIэ, лъагапIэщIэхэм зефпщыт, ди къэралми хэгъуэгуми текIуэныгъэ нэхъыбэ къыхуэфхьыну сывохъуэхъу!» – щитхат республикэм и лIыщхьэм социальнэ зэпыщIэныгъэхэм.

Абы къыдэкIуэуи, Амалрэ и гъэсакIуэмрэ жылагъуэми къригъэблэгъэжауэ щытащ, хъуэхъухэмрэ щIыхь псалъэхэмрэ хуагъэфащэу. — Къэрэшей-Черкес Республикэм физкультурэмрэ спортымрэкIэ и министрым къыбгъэдэкIа хъуэхъухэмкIи, си щхьэкIи зыфхузогъазэ! Хуабжьу дывгъэгуфIащ, республикэм и щIыхьыр фIэтащ къэфлъэща текIуэныгъэ инымкIэ…

 Иужьрей зэманым Iэхуитлъэхуит бэнакIуэхэм ехъулIэныгъэфIхэр къыщагъэлъагъуэ пщIэ лъагэ зиIэ спорт зэхьэзэхуэхэм. Амали абы и щыхьэтщ. Нобэ абы щIалэгъуалэмкIэ Европэм пашагъэр къыщихьамэ, пщэдей Амал хуэдэхэращ ди гугъапIэр балигъ спорт зэхьэзэхуэхэм бжьыпэр щызыубыдыну. Мыхэр дяпэкIэ чемпионыцIэр мызэ-мытIэу зыгъэщыпкъэну бэнакIуэ цIэрыIуэ къызыхэкIын защIэщ, — Амал къыщрагъэблэгъэжа дауэдапщэм щыжиIащ КъЧР-м физкультурэмрэ спортымрэкIэ и министрым и къуэдзэ Аджыр Мурат.

Амал зыкъыздыщигъэлъэгъуа Европей чемпионатым дыхуэкIуэжынщи, жыIэпхъэщ, абы жэуаплыгъэ ин хэлъу а зэхьэзэхуэм зэрызыхуигъэхьэзырар. «Абдеж текIуэныгъэр сIэщIэмылъу сыкъызэрыхэмыкIыжынур си гум быдэу щызгъафIэу зэпеуэм секIуэлIащ», — игу къегъэкIыж бэна кIуэм. ИкIи зыхуигъэувыжа пщэрылъыр игъэзэщIэжащ — текIуэныгъэр IэщIэлъу къытхуеблэгъэжащ.

Спортсмен, бэнакIуэ ныбжьыщIэм и зэфIэгъэувэныгъэмкIэ, зыужьыныгъэмкIэ мыхьэнэ ин зиIэ а спорт зэхьэзэхуэм, фIым я нэхъыфI бэнакIуэхэм зыкъыздыщагъэлъагъуэм, Амал игурэ и щхьэрэ зэтелъу екIуалIэри, зэпэщIэтыныгъиплIри, къанэ щымыIэу, къабзэу къафIихьащ. Япэу ар зэбэнар молдавие бэнакIуэрати, адыгэ спортсменыр бжыгъэр 6:2-уэ текIуащ. КъыкIэлъыкIуащ абы Венгрием щыщ бэнакIуэр. ИкIи, зэрызэпэщIэтыну хухаха пIалъэр имыух щIыкIэ, бжыгъэр 10:0-у Амал текIуэныгъэр зыIэригъыхьащ. Польшэм щыщ бэнакIуэри апхуэдэ къабзэу кIэщIрэ псынщIэу, бжыгъэр 12:0 -у хигъэщIащ.

Финалым къыпэува, Армением щыщ бэнакIуэми 8:0-у Амал текIуащ… ИгъэгуфIащ къызэрымыкIуэу и гъэсакIуэр, и анэ-адэр, и Iыхьлы — Iэулэдхэр, спортыр зи Iэпэгъу ныбжьыщIэхэр. — Амал мы ехъулIэныгъэр и къыщIэдзапIэ къудейуэ плъытэ хъунущ. Абы адэкIэ къыпоплъэ нэхъри нэхъ лъэрыхь спорт зэхьэзэхуэхэр. И лъэкIыныгъэхэмкIи абы куэд хузэфIэкIынущ, зыщымысхьыжу гуащIэу иIэр спорт гъэсэныгъэм хуигъэтIылъмэ. КъэкIуэн жыжьэкIэ дызыщыгугъ бэнакIуэщ, иджыри текIуэныгъэ мымащIэ къилъэщынущ, шэч хэмылъу, — жеIэ Амал и гъэсакIуэ ПщынатI Азэмэт. И гугъу сымыщI хъунукъым Европей зэхьэзэхуэм хэхуэн ипэкIэ Урысейм пашагъэр къыщыхьыным хуэгъэза спорт зэпеуэу Красноярск щекIуэкIам Амал фIагъ лъагэ хэлъу зыкъызэрыщигъэлъэгъуам, текIуэныгъэри екIуу зэрызыIэригъыхьам…

А зэпеуэм къекIуэлIат Урысейм и хэгъуэгу 54-м къабгъэдэкIа Iэчлъэч 450-м нэхърэ нэхъыбэ. ФIым я нэхъыфI бэнакIуэхэм я деж бжьыпэр щыбубыдыныр куэд и уасэщ, псом хуэмыдэу, япэ дыдэ апхуэдэ зэхьэзэхуэ инхэм зыкъыщызыгъэлъэгъуэну зи насып къихь бэнакIуэ ныбжьыщIэхэм я дежкIэ. ИкIи, Амал икъукIэ ирогушхуэ а зэхьэзэхуэм зэфIэкI ин хэлъу зыкъызэрыщигъэлъэгъуамкIэ, хузэфIэкIамкIэ.

Арами, а зэпеуэм нэсыным ипэ къихуэу, Амал пхыкIын къыхудэхуащ СКФО-ми, КъЧР-ми пашагъэр къыщыхьынымкIэ спорт зэхьэзэхуэ гугъухэм. — Красноярск щекIуэкI, дуней псом щыцIэрыIуэ Урысей чемпиона тым зыкъыщызгъэлъэгъуэну лъэкIыныгъэр къэслъэщын папщIэ, сэ ди республикэми, СКФО-ми бжьыпэр щызубыдын, нэхъыфIитхум сахэхуэн хуейт. ИкIи, си япэ текIуэныгъэ ину къызолъытэ Къэрэшей-Черкес Республикэм япэ увыпIэр къызэрыщысхьар. Абы къыкIэлъыкIуащ СКФО-ри.

Ауэ абдеж ещанэ увыпIэращ къэслъэщар, осетин бэнакIуэм бжьыпэр сIэщIихри. Дауи, нэгъэсауэ сыхуэхьэзырауэ къыщIэкIынтэкъым… Арами, Красноярск Урысейм пашагъэр къыщыхьыным хуэгъэза зэхьэзэхуэм сыхэтыну лъэкIыныгъэр къэслъэщати, си насыпу слъытащ абдеж сызэрыщыбэнар. ЖысIэнщи, а зэхьэзэхуэхэм къекIуалIэ спортсменхэм я цIэхэр зэхэпхмэ, уи Iэпкълъэпкъыр сыт хуэдэ зэпэщIэтыныгъэми хуэхьэзыр мэхъу. Хуабжьу зэхьэзэхуэ лъэрыхьщ, уи зэфIэкI щыбгъэлъэгъуэну ухуегъэуш, щапхъэрэ Iуэху зэхэщIыкIрэ къызыхэпхын защIэщ. Иджыри зэ жысIэнщи, насыпышхуэу солъытэ а зэпеуэм япэ увыIэр зэрызыщыIэрызгъэхьар.

Абдеж япэ зэпэщIэтыныгъэр дезгъэкIуэкIащ КъБР-м щыщ Къардэн Сэлим. Ар слъытэт нэхъ хьэлъэу къыспэщIэтынухэм ящыщ бэнакIуэу. Ауэ гугъу сыдемыхьу, бжыгъэр 10-0-у сытекIуащ. ЕтIуанэ дагъыстан бэнакIуэр 8:0-уэ къыстекIуэу, сыхагъащIэ зэрымыхъунур си гум щызгъэбыдэри, бжыгъэр 14-10-уэ текIуэныгъэр сэ зыIэрызгъэхьэжащ. Ещанэ зэпэщIэтыныгъэри зыдэсщIар дагъыстан бэнакIуэщ, ауэ Москва къалэм къыбгъэдэкIауэ. Абыи 11: 6-уэ сытекIуащ. Финалым къыспэщIэта осетиным 8:4-уэ текIуэныгъэр къыIэщIэсхащ, — нобэ банэу утыку ит фIэкIа умыщIэну игу къегъэкIыж Амал. Дауи, зи гугъу тщIа текIуэныгъэ инхэм зы махуэкIэ спортсменыр хуэкIуэфынукъым.

«Узэрысабий лъандэрэ спортым упыщIауэ укъэтэджагъэнщ?», — доупщI бэнакIуэм. — Пэжщ, иджыри сысабий дыдэу си адэм спортыр фIыуэ сигъэлъэгъуащ. КъыщIэздзащ гимнастикэкIэ, итIанэ спорт лIэужьыгъуитIкIэ: футболрэ Iэхуитлъэхуит бэнэкIэмрэкIэ зызгъасэу сыхуежьащ. Иужьым бэнэныр къыхэсхыжри, Аюбов Сиражутдин и нэIэм сыщIэту, илъэситIкIэ зызгъэсащ. ИтIанэ, си хьэлъагъкIэ къыспэщIэтын зэрыщымыIэм къыхэкIыу, нобэ зи нэIэм сыщIэт гъэсакIуэм и деж, Псыжь сыкIуэурэ, илъэсиблым фIэкIауэ Азэмэт бэнакIуэм бгъэдэлъын хуей IэпщIэлъапщIагъым сыхуегъасэ. ЖысIэнщи, нобэ сыт хуэдэ ехъу лIэныгъэ сынэсами, зи фIыщIэр псэемыблэжу къыздэлажьэ си гъэсакIуэращ, сызыдэплъей си щапхъэ ПщынатI Азэмэтщ.

И гуащIэшхуэ збгъэдэлъщ, сэри сыхущIокъу къызбгъэдилъхьэ Iуэху зэхэщIыкIыр набдзэгубдзаплъэу зыщIэсшэну… АдреймкIэ, си дэтхэнэ ехъулIэныгъэри яхузогъэфащэ си анэ-адэм, унагъуэм. Ахэр сыт щыгъуи фIыкIэ къысщогугъ, сагъэгушхуэ, фIэщхъуныгъэ къысхалъхьэ. Ар куэд и уасэщ, — жеIэ Амал… Ди псэлъэгъу ныбжьыщIэм и гъащIэр ухуащ гъэсэныгъэ — еджэныгъэ сыхьэтхэмкIэ. Амал е 9-нэ классыр къиухащи, адэкIи колледжым щызригъэгъуэтыну щIэныгъэри спортым пыщIауэ къыхихащ. И гъащIэм щыщ IыхьэфI спортым хуэзыгъэтIылъ — махуэм сыхьэтитху тезыгъэкIуадэ Амал, дауи, ецIыху и гуращэ нэхъыщхьэр зыхуэгъэпсар. Ар — Олимп Джэгухэм хэхуэныр, бжьыпэр щызыIэригъыхьэнращ. ИкIи, абы хунэсыфын папщIэ, щIалэм къыгуроIуэ «пщIэнтIэпсибл» къызэрехын хуейр.

Аращ абы щхьэх имыщIэу спортзалым щыщIэтыр, езыр-езыруи емышыжу зыщIигъасэр… — АдэкIэ зызыхуэзгъэхьэзырыну спорт зэпеуэхэм ящыщщ дяпэгъэ си ныбжькIэ сызыхэхуэ Урысейм и чемпионатыр, Европей, Дунейпсо пашагъэм здыщIэбэн зэхьэзэхуэхэр. Къарурэ гуащIэрэ, IэпщIэлъапщIагъ йомыхьэлIэу, ауэ сытми текIуэныгъэм ухуэкIуэфынукъым. Ар зыщызгъэгъупщэкъым. ГъэсакIуэм и жыIэр си къалэн нэхъыщхьэу согъэзащIэ, сыщхьэхыну дакъикъэ къысхуихуэкъым АтIэ, сызыхущIэкъур сощIэжри… Сыхуейщ си республикэри, Урысей къэралри, си анэ-адэри, сыкъызыхэкIа лъэпкъри сэркIэ гушхуэну, абыхэм я щIыхьыр сIэтыну. Абы папщIэ слъэкI къэзгъэнэнукъым, — къыпедзэж Амал. И ныбжьым емылъытауэ, акъыл узэщIа зыбгъэдэлъ, зи хьэл-щэнкIэ зэтеубыда, зэщIэкъуа спортсмен ныбжьыщIэм къыдэлажьэ и анэ-адэми, и гъэсакIуэми къыхалъхьэр зэрызыхиубыдэр нэрылъагъущ. Уеблэмэ, урегъэгупсыс: «Апхуэдиз зэзыгъэзахуэ ныбжьыщIэ ерыщым, шэч хэмылъу, зыхущIэкъур къыдэхъунущ» — жэуэ. Тхьэм апхуэдэуи жиIэ!

Дохъуэхъу Амал зыIэригъыхьагъэххэ текIуэныгъэхэм папщIэ! АдэкIи нэхъыбэжкIи дыщогугъ!

АБИДОКЪУЭ Люсанэ