Хэкупсэ тхылъым и мыхьэнэр

Мэлыжьыхьым (апрелым) и 28-м Байрамуковэ Хь. и цIэр зезыхьэ республикэ къэрал лъэпкъ библиотекэм и зэIущIапIэ пэшым и лъэтеувэр щыхуащIащ Мамчуев Исса-Али и Iэдакъэ къыщIэкIа, «Времен связующая нить» зи фIэщыгъэцIэ усыгъэ сборникым. Мамчуев Исса-Али Мусэ и къуэр – Афганистаным щекIуэкIа зауэм и ветеранщ, а зауэм хэтахэм я Къэрэшей-Черкес хэгъуэгу организацэм и Союзым, Урысейм и офицерхэм я хэгъуэгу организацэм и исполкомым я тхьэмадэщ.

Творческэ пшыхьым къекIуэлIа хьэщIэхэм ящыщщ КъЧР-м лъэпкъ IуэхухэмкIэ, цIыхубэ зэпыщIэныгъэхэмрэ печатымрэкIэ и министрым и чэнджэщэгъу, тхыдэ щIэныгъэхэм я кандидат Хатуев Рэшид, Афганистаным щекIуэкIа зауэр зыпэщIэкIа, КъЧР-м и ЦIыхубэ фронтым и тхьэмадэгъу Жданов Геннадий, а зауэм хэта, районхэм къикIа ветеранхэр; республикэ газетхэм я редактор нэхъыщхьэхэу Абидокъуэ Люсанэ, Къул Фэрдаус, Атуовэ Алтынай, Коркмазовэ Салимэ сымэ; «Навигаторы детства» хэгъуэгу зэгухьэныгъэм и координатор Борлаковэ Людмилэ, хэгъуэгум и тхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и лIыкIуэхэу Братковэ Татьянэрэ Байрамуковэ Фатимэрэ; къэрэшей лъэпкъым и нэхъыжьхэм я Советым къыбгъэдэкIыу Джанибеков Йоскэ, творческэ интеллигенцэм, жылагъуэ организацэхэм я лIыкIуэхэр, студент щIалэгъуалэр, журналистхэмрэ биб-лиотекэм и лэжьакIуэхэмрэ…

Пшыхьыр ирагъажьэкIэрэ, ар езыгъэкIуэкIар къытеувыIащ тхылъым и купщIэм, ар къэгъэщIыным зи гуащIэ хэзылъхьахэм… — Тхылъыр къэгъэщIынымкIэ творческэ проектым хэлэжьыхьащ тхыдэдж, нобэрей зэIущIэм къеблэгъа хьэщIэ лъапIэ Хатуев Рэшид, къинэмыщIауэ Батчаев Щэмил. КЧГУ-м и доцент Мамчуев А.; къыдэкIыгъуэм и редактор Кечеруковэ З.; рецензентхэу Акбаев Х., Боташев Р. сымэ, УФ-м и тхакIуэхэм я Союзым хэтхэр. КъыдэкIыгъуэм ихуащ Мамчуев Исса-Али зэман зэхуэмыдэхэм и Iэдакъэ къыщIэкIа усэхэр, документальнэ дэфтэрхэр – Хэку зауэшхуэми, Афганистаным щекIуэкIа зауэми, СВО-ми теухуахэр», — къыхигъэщащ езыгъэкIуэкIам. Пшыхьым къекIуэлIахэм папщIэ къызэрагъэпэщащ гъэлъэгъуэныгъэ зыбжанэ: КъЧР-м и псэкупсэ, щэнхабзэ щIэиныр хъумэным и Илъэсым траухуа, «Пять культуродна республика» жыхуиIэр; Хэку зауэшхуэм, Афганистанымрэ СВО-мрэ щызэрахьа лIыхъужьыгъэр къэзыгъэлъагъуэ, «Времен связующая нить» экспозицэр, КъЧР-м и сурэтыщI цIэрыIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэм нэIуасэ зыхуэщIыным траухуар. Псалъэ къыхуагъэфэщащ «Черкес хэку» газетым и редактор нэхъыщхьэм. — Япэрауэ, фIыщIэ ин хузощI зи тхылъыр нобэ утыку кърахьа Мамчуев ИссаАли мы пшыхьым сыкъызэрыригъэблэгъам папщIэ.

СэркIэ ар щIыхь лъагэщ. ЕтIуанэу, республикэ библиотекэм и унафэщIым къыщегъэжьауэ и лэжьакIуэ къэс фIыщIэ псалъэхэр фхузогъэфащэ мыхьэнэшхуэ зиIэ хэкупсэ зэхыхьэхэр зэрызэхэфшэ зэпытым папщIэ. Апхуэдэ лэжьыгъэр уасэншэщ. АдреймкIэ, Исса-Али сыхуохъуахъуэ къыкIэлъыкIуэ и творческэ проектыр дунейм къызэрытехьам папщIэ! КъызэрысIэрыхьэу, си гуапэ дыдэу щIэзджыкIынущ лъэтеувэ зыхуэтщI тхылъыр. Уи псэр зыхэлъ Iуэхум, куууэ зыхэпщIыкIым уелэжьыным гур насыпым хегъаплъэ. Апхуэдэ лэжьыгъэм фэеплъыр ихъумэу щытмэ, ар тIэунейуэ нэхъ насыпыжщ. Псори мэкIуэд. Дунейм къытенэр фэеплъращ. Афганистаным щыIа ди щIалэхэм – зауэлI – интернационалистхэм къагъэлъэгъуа хахуагъэр, зэрахьа лIыгъэмрэ гуеягъымрэ, езым къыбгъэдэта зауэ ныбжьэгъухэм ятеухуа тхыгъэхэр зымыгъэкIуэд, а Iуэхугъуэхэм усыгъэ тезыухуэ Исса – Али хэкупсэ лэжьыгъэшхуэ къегъэщI, Афганистаныр зыпэщIэкIахэм я гъащIэр щапхъэ яхуещI иджырей щIэблэм, къэралым и зауэ тхыдэр хъумэным хэлъхьэныгъэшхуэ хуещI. Апхуэдэ гуащIэм, шэч хэмылъу, Исса-Али насыпыфIэ ещI. Абы зыхещIэ дунейм щIытетыр, къихь сэбэпыр, къэкIуэнум хуищI хэлъхьэныгъэр.

ЦIыхур дунейм щIытетым и зы лъэныкъуэгъазэщ сэбэп къихьу псэуныр. Исса-Али зыпэрыт лэжьыгъэм и къалэн нэхъыщхьэри аращ – къэралым и тхыдэ пэжыр, абы папщIэ зи щхьэ зыгъэтIылъахэр, Афганистаным щыIа щIалэхэр зыхущIэкъуар щIэблэхэм ящымыгъэгъупщэнращ. Афган зауэм теухуа псалъэмакъыр сэ спэгъунэгъу дыдэщ, си псэр зыхэпщIа Iуэхугъуэхэм ящыщщ. Апхуэмыдэуи хъунукъым Совет Союзым укъыщыхъуамэ… Аращ дызыхуагъэсар: тхыдэм пщIэ хуэтщIу, къэралым и хьэлэмэтхэм, ТекIуэныгъэм зи щхьэр хуэзыгъэтIылъахэр зыщыдмыгъэгъупщэу. Хэку зауэшхуэр зыпэщIэкIа ди адэшхуэхэм яужь, хэкупсагъэкIэ дэ щапхъэ тхуэхъуар Афганистаным щыIа ди щIалэхэр, зи зауэ гъуэгуанэхэр гуеигъэкIэ, лIыхъужьыгъэ нэскIэ псыхьахэращ. Абыхэм я гъащIэ, зауэ гъуэгуанэхэм тезухуа «Афган – 1979-1989» тхылъыр къэгъэщIыным селэжькIэрэ, сэри Афганистаным и гъуэгуанэхэм срикIуауэ, куэд си нэгу щIэкIауэ солъытэ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, си тхыгъэ къэс и лIыхъужьым и гъащIэр си псэм, си Iэпкълъэпкъым пхыкIащи… Сыту мыхьэнэшхуэ иIэ нобэрей ди зэIущIэм щIалэгъуалэр куэду зэрыщIэсым. Ахэ ращ, шэч хэмылъу, Хэкум хуэхэкупсэ цIыху къэс зи цIэр, зи къекIуэкIыкIар, къэралыр, къызыхэкIа щIыналъэмрэ лъэпкъымрэ зэригъэлъэпIар зыщымыгъупщэн хуейхэр. Фэеплъыр зэIэпыпхын хуейщ щIэблэкIэрэ.

Армырамэ, зи блэкIар зымыцIыхужым, къэкIуэни иIэнукъым. Иджыри зэ фIыщIэ хузощI мы пшыхьым сыхэтыну гукъэкI зыщIахэм. Исса-Али творческэ ехъулIэныгъэ щымыщIэну, узыншагъэ быдэ, къару и куэду адэкIи къэгъэщIыныгъэ Iуэхухэм пищэну сыхуохъуахъуэ! Игурэ и псэрэ зыхилъхьэ хэкупсэ лэжьыгъэр игъащIэкIи мыкIуэдыжыну Тхьэм жиIэ!, — жиIащ Къэрэшей-Черкес, Адыгэ республикэхэм щIыхь зиIэ я журналист Абидокъуэ Люсанэ. ЗэIущIэм къыщыпсэлъа къэс къыхагъэщащ тхылъым и авторым къигъэщIа сборникым хэкупсэ мыхьэнэ ин зэрыкIуэцIылъыр, иджырей гъащIэм абы, псом хуэмыдэу, щIэблэр зэрыхуэныкъуапэр. Пшыхьым щыIуащ Афганистаным, зауэлI – ныбжьэгъухэм ятеухуауэ Мамчуев Исса-Али и Iэдакъэ къыщIэкIа усэхэм макъамэ щIилъхьэу, бард цIэрыIуэ Зацепилин С. игъэзэщIа уэрэдхэр; авторым и гъащIэ гъуэгуанэр, и хэкупсэ лэжьыгъэр къыздэгъэлъэгъуа нэтынхэр. Пшыхьым икIэм авторым фIыщIэ яхуищIащ и тхылъым и лъэтеувэм къекIуэлIауэ хъуам.

Игу къигъэкIыжащ Афганистаным къыдыщыIа щIалэхэр, а зауэм псэууэ къыхэмыкIыжахэр… Дэтхэнэми и фэеплъым пщIэ зэрыхуащIыр, ар зэрахъумэр къыхигъэщащ. ИпэкIэ къыдигъэкIа тхылъхэм ящыщи хэлъу библиотекэм щахъумэну авторым и IэдакъэщIэкIхэр тыгъэ яхуищIащ. Я цIэр къриIуащ тхылъыр къыдэгъэкIыным къыдэIэпыкъуахэм. ИкIи, щIалэгъуалэм хуэгъэзауэ зауэ-хэкупсэ гъэсэныгъэмкIэ тхылъым мыхьэнэ иIэну зэрыщыгугъыр къыхигъэщащ. Зи пашэ ветеран зэщIэхъееныгъэхэм я лэжьыгъэр сыт щыгъуи фIагъ лъагэ хэлъу къэзыгъэлъагъуэ редакцэхэм я унафэщIхэм «РСВА» КЧРО-м къыбгъэдэкIа ФIыщIэ тхылъхэр яхуигъэфэщащ.

ЩОХЪУЖЬ Люсанэ