Гуп зэгъэуIуам и Iуэхури зэкIэлъокIуэ

2006 гъэм, накъыгъэм и 31-м щегъэжьауэ, УФ-м и Президентым и Унафэр и лъабжьэу, военнэ комиссариатхэм я лэжьакӏуэхэм ягъэлъапӏэ я ӏэщӏагъэ Махуэр. Махуэщӏым хуэкӏуэу зыхуэдгъэзащ Хьэбэз, Абазэ районхэм ядэлажьэ военкоматым и военнэ комиссар ТЕМЫР Инал Игорь и къуэм.

Хэхауэ мы щӏалэм депсэлъэным щхьэусыгъуэ зыбжанэ иӏэщ: военкоматхэм я лэжьакӏуэхэм я Махуэр, зэрыгурыӏуэгъуэщи, япэращ. Абы нэмыщӏу, фызэрезэгъынщи, районитӏым уадэлэжьэныр ӏуэху псынщӏэкъым, жэуаплыгъэ хэӏэтыкӏам хуэкӏуэжу.

Апхуэдэ жэуаплыгъэр игъэпэжыну, къалэнхэм пэлъэщыну къалъытэу Темырыр Хьэбэз район военкоматым и военнэ комиссар ӏэнатӏэм зэрытрагъыхьэрэ куэд щӏакъыми, дэри къэтцӏыхумэ, ди щӏэджыкӏакӏуэхэми нэӏуасэ яхуэтщӏмэ тэрэзу къыдолъытэ. Темыр Инал Черкесск къалэм щыщщ. Илъэси 6-кӏэ республикэ военкоматым щылэжьащ. Къулыкъур къыщӏидзащ военкоматым и зы къудамэм и унафэщӏым и дэӏэпыкъуэгъу нэхъыжьу. Куэд дэмыкӏыу унафэщӏ ӏэнатӏэри къыхуагъэфэщащ.

Илъэс кӏуам, 2025 гъэм и гъатхэпэ мазэм Хьэбэз, Абазэ районитӏым я военкоматым и военнэ комиссар ӏэнатӏэр дзыхь къыхуащӏри трагъэхьауэ, нобэ абы щолажьэ. И ӏэщӏагъэкӏэ зэрыхуэгъэщӏам къинэмыщӏауэ, Инал и адэкӏэ, анэкӏэ къэрэшеилъи, абазэлъи щӏэтщ, адыгэхэри и хамэкъыми, шэч хэлъкъым, ари щхьэпэнущ лъэпкъ зэхуэмыдэхэр зыщыпсэу районитӏым я къулыкъу, военнэ ӏуэхухэм хэзэгъэным.

— Хьэбэз военкоматым, абы и пашэу илъэс куэдкӏэ лэжьа Шыбзыхъуэ Заурбэчи, и нэӏэм щӏэта лэжьакӏуэ гупми я лэжьэкӏэр щапхъэу къахьу, республикэм и военкомым фӏыкӏэ утыкухэм щыжиӏэ зэпыту къекӏуэкӏащ. Иджы дыди, КъЧР-м и военком Белобородов Сергей иригъэкӏуэкӏа зэӏущӏэм дежи къыщыхигъэщащ илъэс кӏуам и бжьыхьэ къулыкъу дэшыгъуэм районыр, Абазэ районри абы хэту, къыхуагъэува къалэнхэм къызыхуэтыншэу зэрыпэлъэщар. Атӏэ, Инал, узытехьа къулыкъур дауэ къыпщыхъуа, сыт хуэдэ ехъулӏэныгъэ, сыт хуэдэ щыщӏагъэ ядэплъэгъуа?

— Сызытехьа ӏэнатӏэр щӏэщыгъуэ, мыцӏыху сщыхъуащ схужыӏэнукъым, военкоматым сызэрылэжьа илъэсхэм сыщыгъуэзагъэххэу зэрыщытам къыхэкӏыу. Хьэбэз, Абазэ районитӏым я военкоматым ехьэлӏауэ фӏы мыхъумэ схужыӏэнукъым. Ар псалъэ фэрыщӏкъым. Зэрыжыпӏащи, илъэс куэдкӏэ военкому тета Шыбзыхъуэ Заурбэч лэжьыгъэр икъукӏэ фӏыуэ къызэригъэпэщащ, нэрыбгэ 13 хуэдиз къызэщӏэзубыдэ гупри зэгъэуӏуауэ, зэгурыӏуэу, лэжьэкӏэ зэфӏэкӏ лъагэ зыбгъэдэлъу апхуэдэщ. Ди гуапэщ Заурбэч Мэтджэрий и къуэр зэрытхэмыкӏыжар, къытхэтщ, военкоматым и зы къудамэм и пашэщ, ди чэнджэщэгъущ, дызыдэплъейщ.

— Уи ӏэнатӏэм узэрытехьэрэ нэгъабэ щыӏа гъатхэ, бжьыхьэ дэшыгъуэри зэфӏэкӏащ, мы гъэми гъатхэ дэшыгъуэр евгъэжьащ. Дауэ щыт районитӏым я ӏуэхур, диӏэ къулыкъум дэкӏын щӏалэхэр, хуей дэкӏыну, сыт хуэдэ ныкъусаныгъэхэм фрихьэлӏэрэ?

— Къалэну къытхуагъэувар дгъэзэщӏащ икӏи щызу, икӏи и пӏалъэм ехъулӏэу. Къулыкъум едджэн, дэдгъэкӏын диӏэщ, уеблэмэ дэдащеджэнум нэмысу, езыхэр къакӏуэу зыкъыдагъащӏэу, къулыкъум дэкӏыну хуейуэ щӏэлъэӏуу. Илъэс 18 щрикъуам щыщӏэдзауэ 30-м нэсыхункӏэ къулыкъу дэшыгъуэ ныбжьым итщ. Гу лъытапхъэщи, къулыкъу щӏэгъуэ ныбжьыр ягъэкӏуэтащ, илъэс 30 мэхъу ар иужьрей зэманым. Повесткэхэр «Госуслуги» сервисымкӏэ яӏэрыдогъэхьэ. Тыншщ апхуэдэ ӏэмалыр. Повесткэр щаӏэрыхьам щегъэжьауэ махуэ 30-м къриубыдэу военкоматым къэкӏуэн хуейуэ зэхъуэкӏыныгъэр иджы апхуэдэщ. Ар икъукӏэ ӏэмалыфӏу соплъ, сыту жыпӏэмэ, къулыкъум едджэр щӏыпӏэм щымыӏэнкӏэ, зыгуэркӏэ гувэнкӏэ мэхъу, ауэ махуэ 30-м къриубыдэу и ӏуэхухэр зэлъэщӏигъыхьэн хущӏыхьэнущ. Япэм зэрыщытар даурэт? Повесткэр щрата махуэм къыкӏэлъыкӏуэм щыдаш щыӏэт, унагъуэр гузэвэгъуэрэ бэлыхьрэ хэхуэу, дашри гугъу ехьу

— Къулыкъу дэкӏыным, гъуэгу тегъэхьэным епхауэ щыта хьэлэбэлыкъ жыжьэхэр щыӏэжкъым, пэжщ жыпӏэр. Иджы армэ гъуэгу техьэм и ӏуэху зэкӏэлъыкӏуэкӏэр сыт хуэдэ?

— Япэращи, къыщӏэудауэ, нобэ-пщэдей жэуэ къулыкъум дапхъуэткъым. И ӏуэхухэр зэлъэщӏегъыхьэ, зэрегъэзахуэ, зэман иӏэщ абыкӏэ. Илъэс кӏыхьагъым къулыкъум еджэн ӏуэхум хэтщи, и медицинэ щӏэплъыкӏыныгъи, къулыкъум къыщыщхьэпэну ӏэнатӏэ гуэрым хуеджэнуми, а псори зэфӏэкӏауэ ираджэ. Муниципальнэ щӏыпӏэхэм къикӏыу республикэм и «призывной пунктым» къыщыкӏуэм дежи щӏэплъыкӏыныгъэ драгъэкӏуэкӏ. Яхуапэ, ягъашхэ, телефон зэпыщӏэныгъэр ӏэпахкъым, гъуэгум тетыхункӏи зыми хуагъэныкъуэкъым.

— Республикэм и зэхуэсыпӏэ, текӏыпӏэ пунктым къэсауэ щрагъэгъэзэж къэхъурэ?

— Закъуэтӏакъуэ дыдэщ апхуэдэр къыщыхъур. Нэхъыбэу «ковид»-р етауэ щыщытаращ апхуэдэ къыщыхъуар. И нэхъыбэм, сыт щыгъуи жыпӏэ хъунущ, районхэм деж комиссэм тынш дыдэу зэрегъэзахуэ, зэхегъэкӏ къулыкъум дэкӏынум и узыншагъи, и психологиехьэл-щэн щытыкӏэ псори. Ахэр зэхэгъэкӏарэ нахуэу республикэ пунктым нагъэс.

— Алыхьым жимыӏэкӏэ, ауэ къулыкъум здэкӏуэм, гъуэгум тету зыгуэр цӏыхум къыщыщӏамэ, ар хэт зи жэуаплыгъэр, район военкоматыр ӏуэхум зыгуэру пэджэжрэ, щыгъуазэрэ?

— ӏэмал имыӏэу. Республикэ пунктым дыщӏыгъуу къызэрытшэм щегъэжьауэ и къулыкъур иухыхун ди нэӏэм щӏэтщ. Къэхъужыкъуэ ӏами, дэращ япэу хъыбар къызрагъэщӏэнури, зэуэ ӏуэхум и ужь дихьэнущ. Апхуэдэ къабзэщ къулыкъу здищӏэ частхэм дежи. Къулыкъу зыщӏэ ди щӏалэ къэс и ӏуэхур, и къулыкъур зэрекӏуэкӏыр ди нэӏэм щӏэтщ. Ди гуапэ дыдэщ ди щӏалэхэм ятеухуауэ щытхъу тхыгъэхэр къыщытхурагъэхькӏэ икӏи апхуэдэ тхыгъэхэр куэдрэ къытхуатхри, администрацэхэм, унагъуэхэм яӏэрыдогъэхьэж.

— Дэри гуапэ тщохъу икӏи, ӏэмал имыӏэу, ди лъэпкъ къыхэкӏа щӏалэ щытхъу къыхужаӏамэ, и къулыкъукӏэ къыхагъэщамэ, газетым тхыгъэкӏэ гулъытэ щыхудощӏ. Хэт нобэ ди «призывникыр», и ныбжькӏэ, и ӏэщӏагъэкӏэ, зыхэхуэну зыхуей дзэ пакӏэкӏэ?

— Къулыкъу дэшыгъуэ ныбжьыр илъэс 30-м нэс зэрагъэкӏуэтар щхьэпащ щӏалэхэм ищхьэ еджапӏэхэр къаухыхункӏэ ирамыджэным. Апхуэдэщи, япэм курыт еджапӏэм къыщӏэкӏар зыщӏыпӏэ щӏэмыхьэфамэ, зэуэ ираджэт, ӏэщӏагъэ къыздыщӏах ику ит еджапӏэхэм къыщӏашт. Иджы къулыкъум дэкӏхэм нэхъ ныбжь яӏэщ икӏи ар щхьэмыпэкӏэ къанэкъым къулыкъум нэхъ зэпӏэзэрыту, жэуаплыгъэкӏэ хущытыным. Сыт щыгъуи зэрыхабзэщи, яфӏэфӏщ хьэуаидзэхэм, десантыдзэхэм хэтыныр, ауэ псори зэлъытыжаращи, я узыншагъи, я хьэл-щэни, псэ щытыкӏи — куэд щӏаплъыкӏри, псори абы тегъэпсыхьауэ щыткъым. Куэдым къулыкъу щащӏэну хуейщ я адэ, я шынэхъыжь, щапхъэ зытрах нэхъыжь зыхэта дзэхэм…

— Къулыкъум даш я къуэр СВО-м хагъыхьэным тошыныхь анэ тхьэмыщкӏэхэр, абы гужь гъэжьгъ ищӏ щӏалэхэри мащӏэкъым.

— Зыри иремыгузавэ: СВО-м езыр хуэмейуэ зыри хагъыхьэнукъым, къулыкъум дашыр дзэ къулыкъущ зыпэрытынур, зэуапӏэ, зэхэуэ яшэнукъым. СВО-м ехьэлӏауэ жытӏэнщи, къулыкъухэм беспилотнэ ӏэмалхэм ирилэжьэфхэр, техникэм фӏыуэ хэзыцӏыхукӏхэр икъукӏэ хуэныкъуэщ, гулъытэфӏи щагъуэт. Къулыкъум дэкӏым езым и арэзыныгъэкӏэ СВО-м кӏуэну контракт итхмэ, апщыгъуэ закъуэращ СВО-м щашэнур. Апщыгъуэми контрактым къриубыдэнур къулыкъу ищӏэну зэрыщыта илъэс пӏалъэращ. Ар иухмэ, хуеймэ — къыхокӏыж, хуеймэ — контрактым пещэ.

— Военкоматыр къулыкъу дэшын къудейкъым зытелажьэр, аракъэ? Сыт хуэдэу зэхэт фи махуэр? Упщӏэ зиӏэ цӏыхум фи бжэхэр хузэӏуха, хьэмэрэ военкоматыр зэкӏуэлӏэгъуей къулыкъу?

— Къулыкъу дэшыным епха лэжьыгъэр илъэс псом зэрекӏуэкӏми, СВО-ми ди лэжьыгъэр зэпыугъуэ зимыӏэ, махуэ къэс нэхъри гъэнщӏа ящӏащ. Хэгъуэгум щекӏуэкӏ лэжьыгъэм къинэмыщӏауэ, нэгъуэщӏ хэгъуэгухэми, СВО щӏыпӏэхэми, куэдым дапыщӏауэ долажьэ. Дэтхэнэми ищӏэнрэ илэжьынрэ и куэдщ, кӏэщӏу жыпӏэмэ. Цӏыхухэр къытхуэзэнымкӏэ, я упщӏэхэр къыдахьэлӏэнымкӏэ пэрыуэгъу щыӏэкъым. Хуеймэ кърекӏуэ, хуеймэ телефонкӏэ зыкъытпрещӏэ, плъыр цӏыхуи военкоматым щӏэсщи, сыт щыгъуи къапежьэнущ.

— Упсо, Инал. Узытехьа къулыкъум ущехъулӏэну дынохъуэхъу!

Епсэлъар ТУАРШЫ Ирэщ