Гъагъэ, щIэращIэ, ди «Черкес хэку»

Мыпхуэдэ щхьэщIэдзапIэм щIэту Урысейм и ЛIыхъужь Къардэн Уэхьид и цIэр зезыхьэ ПсэукIэ-Дахэ курыт еджапIэм дерс-зэIущIэ щызэхашащ. Абы и къызэгъэпэщакIуэу щытащ адыгэбзэр хъумэным фэрыщIыгъэ зыхэмылъ псэемыблэжыныгъэ къару хэзылъхьэ егъэджакIуэхэр, лъэпкъыбзэм, лъэпкъ щэнхабзэмрэ тхыдэмрэ щIэблэр дезыгъэхьэх Абдокъуэ Фатимэрэ КIэдэкIуей Ларисэрэ. Республикэм, уеблэмэ адыгэ зыщыпсэу нэгъуэщI хэгъуэгухэм щекIуэкI лъэпкъыбзэ, лъэпкъ литературэ Урысейпсо олимпиадэхэм, адыгэбзэм теухуа егъэджэныгъэ-щIэныгъэ зэхыхьэхэм мы егъэджакIуитIым я нэIэм щIэт ныбжьыщIэхэр щIыхь, фIыщIэ нагъыщэхэмкIэ къызэрыхагъэщ зэпытым дыщыгъуазэщ. Сыту жыпIэмэ, абыхэм яхуэфащэ дыдэу гулъытэ щахудощI зэпыт ди газет напэкIуэцIхэм. Иджы дыдэ мы еджапIэм щекIуэкIа зэхыхьэри зыхуэгъэзауэ щытар мыбдеж щылажьэхэми, щеджэхэми лъэпкъыбзэм хуащI пщIэ лъагэр утыку къихьэнращ.

— Куэд щIауэ гурылъ сщIат «Черкес хэку» газетым и редакцэм и лэжьакIуэхэм, лъэпкъ журналистикэм зезыгъэужь ди журналистхэм ди еджакIуэ ныбжьыщIэхэр нэIуасэ яхуэсщIыну, «мастер класс» щIыкIэм тету зэзгъэпсэлъэну, Iуэху зэхэщIыкI зыбгъэдэлъу бзэм телажьэхэм я утыку псалъэ ди еджапIэм щызгъэIуну. Шэч къытезмыхьэу жысIэнщи, нобэ адыгэ газетым щылажьэ дэтхэнэри пщIэ зыхуэфащэ IэщIагъэрылажьэщ икIи лъэпкъымкIэ гуфIэгъуэ зэрыримыкъу щыIэкъым абыхэм ди адыгэбзэр куууэ ягъэлъащэу лъэпкъ журналистикэр зэрамыгъэкIуэдым папщIэ. Анэдэлъхубзэм ирипсэлъэжыр гужьеигъуэу мащIэ зэрыхъум дэ, егъэджакIуэхэр, псоми хуэмыдэжу, дропIейтей. ИкIи, дэ тхуэдэ лъэпкъ цIыкIум нобэ къарууэ иIэр ирихьэлIэу и бзэр ихъумэжыным пылъын зэрыхуейр лъэпкъым зи гур щIэузхэми, лъэпкъыбзэм телажьэхэми, псом хуэмыдэу, адыгэ газетым и лэжьакIуэхэми зыхащIэ. Лъэпкъым езым и бзэкIэ печать къыдэкIыгъуэ къэралым и дэIэпыкъуныгъэ хэлъу зэриIэр хъугъуэфIыгъуэу зэрыримыкъу щыIэкъым. Аращи, лъэпкъыр псэуху – адыгэ газетри абы къыдекIуэкIын зэрыхуейр къыхэдгъэщу, а темэм теухуауэ щытащ ди зэпсэлъэныгъэри, — зэIущIэр щригъажьэм жиIащ Iуэху зэхэщIыкI ин зыбгъэдэлъ егъэджакIуэ Абдокъуэ Фатимэ.

ЕджапIэм ирагъэблэгъахэм ящыщщ адыгэ лъэпкъ журналистикэм и лъэщапIэу щыт «Черкес хэку»-м и редактор нэхъыщхьэ Абидокъуэ Люсанэ, цифровой зыужьыныгъэмкIэ къудамэм и редактор Аслъэныкъуэ Мадинэ, газетым и зы къудамэм и редактор Лыхь Тимур сымэ. ИкIи, нобэ газетым и къэухьымкIэ творческэ лэжьыгъэр илъэс куэд хъуауэ зыгъэкIуатэ, Iуэху зэхэщIыкI ин зыбгъэдэлъ журналистхэмрэ еджапIэм щIэс еджакIуэ гурыхуэхэмрэ гупсысэ узыншэ яку дэлъу зэпсэлъащ.

— Нобэрей ди зэIущIэм фIэщыгъэцIэу еттащ «Адыгэ газетыр — лъэпкъым и бзэмрэ и хабзэмрэ я гущапIэщ». ИпэжыпIэкIэ, ди «Черкес хэку»-м сыт щыгъуи дытемыпыIэжу дыпоплъэ, ар ди ныбжьэгъу пэжщ, ди лэжьыгъэмкIэ щIэгъэкъуэн къызэрымыкIуэу къытхуохъу. Лъэпкъ газетым игъэзащIэ къалэным и къэухьыр къэхутэгъуафIэкъым. Ауэ псом нэхърэ нэхъыщхьэр газетым и нэIэм щIэблэр зэрыщIимыгъэкIыр, ар зэригъэгушхуэр, я гъэсэныгъэм гулъытэ ин зэрыхуищIращ. Дэ, егъэджакIуэхэм ди дежкIэ, газетым лъэпкъым и тхыдэм, лъэпкъ хабзэхэм, адыгэ унагъуэхэм ижь-ижьыжкIэ къадекIуэкIа хабзэхэм яхьэлIауэ къытехуэ дэтхэнэ тхыгъэри уасэншэщ. Абы къыдокIуэ гъащIэм къыщекIуэкI мыхъумыщIагъэхэм щIэблэр щыхъумэным теухуахэри. Уасэншэщ ди еджакIуэхэр зыхэта, газетым иригъэкIуэкIа, журналист ныбжьыщIэхэм я зэпеуэхэр… Псом нэхъыщхьэр аращи, дэтхэнэ я лэжьыгъэри зыхуэунэтIар лъэпкъыбзэр хъумэнращ, — мыпхуэдэ псалъэхэмкIэ ирашэжьащ зэIущIэр езыгъэкIуэкIахэм.

Ар жыдмыIэу хъункъыми, дифI куэд къизыIуэу утыку дизыша езы ныбжьыщIэхэри ехъулIэныгъэ мащIэкIэ къыхэщкъым лъэпкъыбзэр хъумэным хуэгъэзауэ хэгъуэгум щекIуэкI Урысейпсо, Ипщэ, Ищхъэрэ-Кавказ творческэ зэпеуэхэм, лъэпкъыбзэхэмкIэ Олимпиадэхэм. АтIэ, зи цIэр щIыхь, фIыщIэ нагъыщэкIэ къыхэщагъэххэхэм ящыщщ ПсэукIэ-Дахэ курыт еджапIэм щеджэ КIэдэкIуейхэ Даринэрэ Рэхьмэтрэ, АбытIэ Щыхьым (е 11-нэ класс), Къундет Сагдиинэ (е 7-нэ класс), Трамэ Ренат (е 8-нэ класс), усэным дихьэх Абдокъуэ Аишэ (е 9-нэ класс), Абдокъуэ Алий (е 6-нэ класс), ГумжафIэ Амирэ (е 4-нэ класс), КIэдэкIуей Мэрям (е 4-нэ класс) сымэ. ЕджапIэм дыщеблэгъа махуэм зы Iуэхугъуэ дахэ зэфIэтхыну пщэрылъ къытхуащIащ: Абдокъуэ Алийрэ ГумжафIэ Амирэ рэ гуфIэгъуэ дауэдапщэм щIэту яхуэдгъэфэщэжащ Хэку зауэшхуэм ди къэралым ТекIуэныгъэр къызэрыщихьрэ илъэс 80 зэрырикъуам и щIыхькIэ екIуэкIа, «Читаем Лиханова» усэ къеджэнымкIэ, тхыгъэ къэгъэщIынымкIэ зэпеуэхэм япэ увыпIэхэр къыщызыхьахэм. Къапщтэмэ, еджакIуэхэмрэ дэ, еблэгъахэмрэ ди зэпсэлъэныгъэр упщIэ-жэуап гъэпсыкIэм тету къызэгъэпэщауэ екIуэкIащ. АтIэ, иджыри ныбжьыщIэ дыдэу щытми, журналист Iуэхум фIыуэ зэрыхищIыкIыр къыдигъэлъэгъуащ Къундет Сагдиинэ.

Абы щыхьэт дытехъуащ пщащэм къыдита упщIэхэмкIэ. Абыхэм ящыщт: «Дэнэ укъыщыхъуа, ущеджа, узытелажьэ IэщIагъэр дауэ къыхэпха?», «Нобэрей гъащIэм къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэхэм, абы лъэпкъыбзэм къыхуихьынум дауэ уеплърэ?», «Сыт лъэпкъым хуэхъума, сыт IэщIэкIа?», «Журналист IэщIагъэм уэрэд жыIэныр дауэ дэбгъэкIуатэрэ?», «Iуащхьэмахуэ и щыгум уиувэным сытым ухуиша? Апхуэдэ мурадыр дауэ пщIа?», «ФымыгъэзэщIауэ, зэвмыгъэхъулIауэ сыт хуэдэ хъуэпсапIэхэр фиIэ?», нэгъуэщIхэри… Къапщтэмэ, дэтхэнэ упщIэми и купщIэ нэхъыщхьэу щытар лъэпкъ журналистикэм худиIэ пыщIэныгъэращ; ар къыщытхуэушар, журналист къэс дызылъыIэса творческэ ехъулIэныгъэхэр, ди гъащIэмрэ ди литературэ лэжьыгъэмрэ я къекIуэкIыкIар, нэхъ дызыдихьэх Iуэхугъуэхэр утыку псалъэ ящIащ.

Мыдэ, и гъащIэ псом «интервью» къаIрихыу лэжьа фIэкI умыщIэну, зытепсэлъыхь псалъэмакъхэм зэрыхищIыкIыр наIуэ къищIу зэпсэлъэныгъэр икъукIэ фIыщэу къыддиухуащ Къундет Сагдиинэ. ЖетIащ лъэпкъ журналистикэм къыщIэтаджэ щIэблэу абы дызэрыщыгугъыр. НыбжьыщIэхэри, я егъэджакIуэхэри, еджапIэм и унафэщI Кубановэ Iэминати я къэпсэлъэныгъэхэм къыхэщащ а махуэм я еджапIэ утыкум зи Iуэху зэхэщIыкI щызыгъэлъэгъуэну ирагъэблэгъа цIыху къэс я творческэ лэжьыгъэм, я ехъулIэныгъэхэм, лъэпкъым и зыужьыныгъэм хуащI хэлъхьэныгъэм зэрыригушхуэр. Ди щхьэкIэ гуапэ тщымыхъуу къэнакъым адыгэ газетым къытехуэ, тхыдэм, зауэ зэхуэмыдэхэм теухуа тхыгъэхэр щIэблэм зэрафIэгъэщIэгъуэныр, а лъэныкъуэгъазэм дихьэххэр ныбжьыщIэхэм куэду зэрахэтыр.

— Зэрыфлъагъущи, адыгэ газетыр лъэпкъым и бзэмрэ и хабзэмрэ я гущапIэщ. Абдеж тегъэчынауэ, къэрал дэIэпыкъуныгъэ ин хэлъу щыхъума мэхъу лъэпкъыбзэр, тхыдэр. Газетым зэманымрэ цIыхухэмрэ зэпещIэ. Ахэр къыхэплъытэмэ, лъэпкъ газетыр адыгэ унагъуэ къэс имылъыныр щыуагъэшхуэщ, — жаIащ пшыхьыр езыгъэкIуэкIахэм. Иужьым, утыкум кърашащ адыгэбзэр къабзэу зыгъэбзэрабзэ, зэпеуэ зэхуэмыдэхэм пашагъэр щызыубыдахэм языхэзхэр, усэ къеджэн папщIэ. Апхуэдэуи, я еджапIэм щекIуэкIа «Усыгъэм и сыхьэт»-м зи анэбзэ жьгърур – адыгэбзэр, псоми къахэщу щызыгъэIуа КIэдэкIуей Мэрям, Къундет Сагдиинэ, Щэнджатэ Беллэ, Ашыбокъуэ Алибек, Абдокъуэ Аишэ сымэ къеджащ Псыхэмыхьэ Мусэ и «Си адыгэ», Бицу Анатолэ и «Си адыгэбзэ», Хьэкъун Риммэ и «Редадэ и бзэ», Шорэ Хьэсин и «Сыадыгэщ», Аишэ цIыкIу и анэм хуитха «Си анэ» усэхэм. Апщыгъуэми абыхэм щIэдэIуахэм, къапщтэмэ, дэ, балигъхэм, иджыри зэ зыхэтщIащ ди адыгэбзэм нэхъ хъугъуэфIыгъуэ лъэпкъым зэрыбгъэдэмылъыр, ар ди лъэпкъым и щIэблэм Iурытчыну зыми хуитыныгъэ зэрыдимыIэр.

— Адыгэ лъэпкъым и Iуэхур ефIэкIуэным, лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм яку зэкъуэшыныгъэрэ зэныбжьэгъугъэрэ, зэпыщIэныгъэ дахэ дэлъынымкIэ адыгэ газетым къалэну игъэзащIэм гъунэ иIэкъым. Газетым, журналистикэм епха лэжьыгъэ закъуэр мыхъуу, лъэпкъым и жылагъуэ гъащIэм зиужьыным къызэрымыкIуэ гуащIэ хувогъэтIылъ абы и лэжьакIуэхэм. Тхьэм фи гуащIэр пщIэншэ имыщIкIэ! Дыхуейщ мыпхуэдэ хъуэхъукIэ ди зэIущIэр зэхуэтщIыжыну: «Гъагъэ, щIэращIэ, ди «Черкес хэку», УимыкI уэ зэи лъэпкъым и жьэгу!» Лъэпкъым и тхыдэтх къалэн лъапIэр илъэсищэ хъуауэ зыгъэзащIэ, ди псэм хуэтхь «Черкес хэку»-р дяпэкIи адыгэм и къэпсэлъапIэу щытыну, гуфIэгъуэ хъыбар куэд игъэIуну, и къалэнхэм зэи темыплъакъукIыну Тхьэм жиIэ! — къыщIагъужащ хьэгъэрейхэм.

Мыпхуэдэ зэIущIэхэм купщIэ зэрыхэлъыр, мыхьэнэшхуэ зэраIэр дгъэщыпкъэу, дяпэкIи щIэх-щIэхыу дызэрызэхыхьэнымкIэ дызэгурыIуауэ дызэбгъэдэкIыжащ.

ЩОХЪУЖЬ Люсанэ