ФокIадэм 3-р — терроризмэм ебэнынымкIэ зэкъуэтыныгъэм и махуэщ
Черкесск къалэм егъэджакIуэхэм я щIэныгъэм щыхагъэхъуащ экстремизмэм цIыхур хэзышэхэмрэ цифровой утыкум къыщызыгъэделэхэмрэ япэщIэтын и лъэныкъуэкIэ. Республикэ къалащхьэм и щIыпIищым щекIуэкIа «ЩIэныгъэ. Шынагъуэншагъэ» узэщIыныгъэ акцэ иным хэтащ педагог зэгухьэныгъэм епха цIыху 700-м нэблагъэ. Ахэр хущIэкъуащ ди щIалэгъуалэр хабзэкъутэ Iуэхухэм зэрыхашэ, хъыбарыпцIу «хъым» щызекIуэхэм зэрыщахъумэ щIыкIэхэр зэпкърыхыным.
Акцэм хыхьахэм къаIэта упщIэ нэхъыщхьэ дыдэр епхауэ щытащ цифровой утыкум иджырей еджакIуэхэр зыпэщIэхуэ шынагъуэхэм. Педагогхэм я пащхьэм къыщыпсэлъащ «ЩIэныгъэ» Урысейпсо зэгухьэныгъэм и лекторхэр, махуэ къэсыхун экстремизмэм къигъэхъей мыхъумыщIагъэхэр гъэкIуэдыным зи лэжьыгъэр теухуа IэщIагъэлI нэсхэр. Зи псалъэр шэрыуэу, щIэщыгъуэу щыта спикерхэм ящыщщ КъЧР-м и МВД-м эстремизмэм пэщIэтынымкIэ и Купсэм и оперуполномоченнэ нэхъыжь, полицэм и майор Пхъэш Иринэ.
Ар лекцэ къызыхуеджахэм нэгъэсауэ къагуригъэIуащ цIыху гъащIэр, псом хуэмыдэу, ныбжьыщIэм ейр зыкъутэну пылъхэм къагъэщхьэпэ психологическэ хьилагъэхэр зыхуэдэр, къытепсэлъыхьащ абыхэм я зэхэщIыкIыр зэрымыкуум, иджыри я лъэр быдэу зэрымыувам ириджэгуурэ, къагъэбырсейуэрэ Iейм хашэн щыщIадзэр къызэрыщIагъэщми, абы хуэгъэзауэ щыIэ хабзэ зэхэтыкIэр кIуэ пэтми нэхъ ткIий зэращIми.
«Iуэху гуэр уэзыгъэщIэну хуейр зэи къыпхуэкIуэнукъым «сэ сыэкстремистщ» жиIэу. Абы гъунэгъу зыкъыпхуещI ныбжьэгъу, унэтIакIуэ къыпхуэхъуну е уи гугъуехьхэр пщхьэщихыну хьэзыру зыкъигъэлъагъуэу. ЕгъэджакIуэм и дежкIэ мыхьэнэ зиIэщ сабийм и зыщIыкIэм, и щытыкIэм зэрызихъуэжым: упэмыплъэххэу зэкIуэцIылъ хъуауэ, и ныбжьэгъущIэхэр нэIуасэ къыпхуищIын имыдэу, сыт щыгъуи зыхыхьэзыхэкIыу щытахэм защидзейуэ е нэгъуэщI гуэрхэм закIэрищIэу щыхъукIэ — мис ар балигъым гу лъитэу щIэх зыпыкъуэкIыпхъэщ, са бийр «ныбжь хьэлъэм» зэриувам хуимыхьу», — къыхигъэщащ Пхъэш Иринэ.
Антитеррор лъэныкъуэм къыдэкIуэу, узэщIыныгъэ акцэм хэтахэр ирипсэлъащ «хъыбарегъащIэ къабзагъэм». «ЩIэныгъэ» зэгухьэныгъэм и лектор, КъЧР-м и ЦУР-м и унафэщI Аппаков Ахъмэт пэжымрэ Iуэху еплъыкIэмрэ зэрызэщхьэщыкIым теухуауэ педагогхэм ликбез ядригъэкIуэкIащ. Абы и къэпсэлъэныгъэр нэхъыбэу тегъэщIауэ щытащ фейкхэмрэ дипфейкхэмрэ къалэну ягъэзащIэм, иджырей хъыбархэр псынщIэу щIэпплъыкIыфу, егъэджакIуэхэм я дерсхэм деж къыщагъэщхьэпэ хъууэ щыIэ Iэмалхэм.
«Дэ сабийхэр догъасэ «плъыжьыр» къыщыхэнэкIэ гъуэгум зэпрыкIыу, ауэ къытфIэмыIуэхущэу дыщысщ зи пэжагъкIэ зэхэмыгъэкIа хъыбархэмкIэ нэгъуэщIым дэгуашэ зэрымыхъунур гурыдгъэIуэн зэрыхуейр. Нобэ педагогыр — ар ди цIыкIухэм щIэныгъэр я IэмыщIэ къизылъхьэ къудейкъым, атIэ, абы и пщэ къыдохуэ ди хъуреягъым хъыбарыпцIу щызэблэкIым щIэблэр щихъумэну, фIымкIэ игъэгъуэзэну. Езы егъэджакIуэр, шэч къызытепхьэ мыхъунумрэ зыгуэрым и еплъыкIэмрэ хузэхэмыгъэкIыу щытмэ, иригъаджэхэри игъэсэфынукъым фIымрэ Iеймрэ зэхалъэгъукIыфу», — къыхигъэщащ Аппаков Ахъмэт.
Мы дауэдапщэхэр щрагъэкIуэкIащ Черкесск дэт зи № 5, 16, 18 гимназиехэм. А еджапIэхэр къызэрыхахам и фIыщIэкIэ Iуэхум къы хашэфащ республикэ къалащхьэм и район зэхуэмыдэхэм ит курыт еджапIэхэм я педагогхэр. Шынагъуэншагъэм ехьэлIауэ ди педагогхэм я IэпщIэлъапщIагъыр зэрыхагъэхъуа акцэр «ЩIэныгъэ» зэгухьэныгъэм увыIэгъуэ имыIэу иригъэкIуэкI лэжьыгъэшхуэм и зы Iыхьэщ.
Иджы абыхэм щIэуэ зрагъэщIар къыщагъэIэрыхуэфынущ я класс сыхьэтхэм дежи, адэ-анэхэм щаIущIэкIи, ар хуабжьу щхьэпэнущ еджакIуэхэр экстремизмэм пэIэщIэу къэгъэтэджыным. «ЩIэныгъэ. Шынагъуэншагъэ» узэщIыныгъэ акцэр «ЩIэныгъэ» Урысейпсо зэгухьэныгъэм и проектщ. Ар хуэгъэпсащ хабзэ зэхэтыкIэр, цIыхухэм я гъащIэр зыкъутэ Iуэхухэм щIалэ гъуалэр хэшытIа мыхъуным, терроризмэм, экстремизмэм, ахъшэ гъэпцIагъэм хэтхэм бэнэныгъэ ядегъэкIуэкIыным, хэти пэжымрэ Iуэху еплъыкIэмрэ зэхигъэкIыфу, шынагъуэншэ щытыкIэхэм щыгъуазэу ущииным. А псори зыфIэгъэщIэгъуэнхэм папщIэ акцэм къызэрегъэпэщ лекцэхэр, мастер-классхэр, егъэджэныгъэ курсхэр, ауэрэ цIыхухэр йосэ щIыбми Интернетми пцIыIуэпцIышэхэр ягъэбелджылыфу, телефонкIэ жэщи-махуи къэ зыщI ахъшэдыгъухэм япэщIэтыфу. «ЩIэныгъэ» зэгухьэныгъэр ди къэралым щынэхъ ин дыдэ узэщIыныгъэ организацэщ, абы зыгъи дэмыкIыу дауэдапщэ щэ бжыгъэ Урысей Федерацэм и щIалэгъуалэм хузэхешэ: щэнхабзэм, гъуазджэм, щIэныгъэм, тхыдэм зи цIэр ину щызыгъэIуахэр къригъэблагъэурэ къегъэпсалъэ, щIэныгъэм епха зэхьэзэхуэхэр, джэгухэр ирегъэкIуэкI, фильмхэр трех икIи лекторхэм ядоIэпыкъу ди къэралым нэхъ къыщацIыху, я къэпсэлъэныгъэхэм цIыху нэхъыбэ кърашалIэ хъухукIэ.
Мы зэгухьэныгъэм и лэжьыгъэр кIуэрабгъущIэм зэрытехьэрэ, цIыху мин 32-м щIигъу зэкъуэувауэ мэлажьэ. Ахэр лекцэ мин 200-м нэхърэ нэхъыбэм къыщеджащ УФ-м и хэгъуэгу 89-м. УзэщIыныгъэ Iуэхум тещIыхьауэ сыхьэт 8100-рэ зэхагъэуващ темэ зэхуэмыдэхэмкIэ: щIэныгъэмкIэ, технологиемкIэ, хьэршымкIэ, щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэкIэ, медицинэмрэ спортымрэкIэ, нэгъуэщI куэдымкIи. Онлайн IэмалкIэ «ЩIэныгъэ» зэгухьэныгъэм и къэухьым ит дауэдапщэхэм тращIыкIа нэтынхэм еплъыжащ цIыху меларди 2,5-м щIигъу.
ЛЫХЬ Тимур
Больше на Черкес хэку
Подпишитесь, чтобы получать последние записи по электронной почте.
