«Дауэ дыпсэунт, ди адэжь лъахэр дымылъагъужамэ?!»

Илъэс пщыкIутху мэхъу Сихъу (Уэсмэн) Иядрэ и щхьэгъусэ Раерэ (Къардэнхэ япхъущ) я унагъуэр Хэкум къызэрыкIуэжрэ. Ахэр ящыщщ Сирием зауэ къыщыхъея нэужь, зи гупэр адэжь щIыналъэмкIэ къэзыгъэзахэм.

— Хэкум къэдгъэзэжа нэужь, япэщIыкIэ санаторэм илъэс зыбжанэкIэ дыщIэсащ. ИтIанэ Жэмтхьэлэ къуажэм дыIэпхъуэри, абы илъэсиплIкIэ дыдэсащ. Налшык фэтэр къыщытщэхуати, иджы къалэм дыкъэIэпхъуэжащ, — жеIэ Рае.

— БынитI диIэщ, щIалэ нэхъыжьым и цIэр Азерщ, илъэс 23-рэ мэхъу, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым дзэ дохутырым щыхуоджэ. НэхъыщIэр Iэдэмщ, зыуэ щыт къэрал экзаменхэр мы зэманым тын иухащ, дизайным епха IэщIагъэ зригъэгъуэтын и мурадщ. Си адэм и адэшхуэ Къардэн Яхуэмыгъуэт къыщалъхуар Алътудт. ЛIэщIыгъуэрэ ныкъуэм щIигъу ипэкIэ и анэм и гъусэу Сирием кIуэуэ къыщынахэм ящыщщ. Си адэ тхьэмыщкIэ Фариддин илъэс 50 ипэкIэ Хэкум, и къуэпсхэр къыщежьэ Алътуд къуажэм, письмо и лъэпкъэгъухэм къахуитхыу щытащ.

Ар щIэхъуэпсырт Хэкум къэкIуэжыну, ауэ абы щыгъуэм визэ къратакъым, къехъулIакъым. А зэманым сэ илъэсиплI си ныбжьу арат. Ди адэр пасэу тщхьэщыкIащ, илъэс 40 фIэкIа мыхъуауэ. Абы и хъыбархэр жаIэжу сэ седэIуауэ аращ. ИужькIэ си зы дэлъхумрэ си адэ къуэшым и къуэмрэ балигъ хъууэ ХэкумкIэ къыщыкIуэм, лъэпкъым яхыхьащ, ялъэгъуащ, зрагъэцIыхуащ.

— Рае, адыгэбзэр фIыуэ фщIэрэт, хьэмэ зэвгъэщIэжын хуей хъуа?

— Си анэшхуэ Назифэ, си адэм и анэр, илъэси 105-кIэ псэуащ. ДыщыцIыкIум ди анэр лажьэрти, пэжыр жыпIэмэ, нэхъыбэрэ сабийхэм къыткIэлъыплъар аращ. Абы хьэрыпыбзэ ищIэртэкъым, къэбэрдеибзэкIэ фIэкIаи къыдэпсэлъакъым. Абы и фIыгъэкIэ дысабииху, си дэлъхуитIымрэ сэрэ адыгэбзэм дгъэшэрыуэу дрипсэлъащ. АрщхьэкIэ балигъ гъащIэм дыхэбакъуэри, еджэн, лэжьэн хуей дыщыхъум, дызыхэс лъэпкъым я бзэр ищхьэкIэ къытфIэкIуащ, анэдэлъхубзэр нэхъ тIэщIэхуат. Къэбэрдеибзэри, бжьэдыгъубзэри, абазэбзэри псори къыдгурыIуэрт, ауэ къэтпсэлъыну къыдэгугъуэкI хъуат. Бзэм уримыпсалъэмэ, къыумыгъэсэбэпмэ, дауи, аращ къэхъур.

Ди анэшхуэм адыгэм зэрахьэ хабзэ псоми дыщIипIыкIащ, нэхъыжьым пщIэ зэрыхуэщIыпхъэм къыщыщIэдзауэ гъунэгъум зэрыхущытыпхъэм щыщIэкIыжу. Нэхъ ипэкIэ адэжь лъахэм сыкъэкIуэжыну си пщIыхьэпIэ къыхэхуауэ щымытами, Хэкум къэдгъэзэжа нэужь, япэу сызэгупсысаращ: «Дауэ дыпсэунут ди адэжь лъахэр дымылъагъужамэ, къэдмыгъэзэжамэ», — жысIэу. Мыбдеж жэнэту къытфIощI, ди къуэпсхэр къыщожьэ. Хэкум уи гур щопсэху. Псалъэм папщIэ, гъуэгум срикIуэу цIыхухэр адыгэбзэкIэ зэпсалъэу щызэхэсхкIэ си гур хохъуэ.

Шэч хэмылъу, дыкъэкIуэжа нэужь, ди анэдэлъхубзэми хэдгъэхъуэжащ, псом хуэмыдэу Жэмтхьэлэ дыщыдэса зэманым. ГъунэгъуфIхэр диIащ. ЖысIэкIэ уи фIэщ хъункъым ахэр апхуэдизкIэ гуапэу къытхущытащи, сахуэарэзыщ. Иджыри дызэрощIэ. Уи упщIэмкIэ аргуэру къэзгъэзэжынщи, иджыпстуи адыгэбзэм срипсэлъэну сызэрыхуейм хуэдэ дыдэу хуиту къысхуэгъэсэбэпыркъым, абы срогумэщI. Сыт зэран хъур жыпIэмэ, къуажэм дыдэсыжамэ, нэхъыфIу дыпсэлъэну къыщIэкIынт, ауэ къалэм деж нэхъ гугъущ. Си цIыхугъэхэмрэ ныбжьэгъухэмрэ яхэтщ Сирием къикIыжахэри хэкурысхэри. АрщхьэкIэ махуэ къэс узэIущIэфыркъыми, адыгэбзэкIэ узэпсэлъэныр мащIэщ.

Дауи, фIы дыдэ хъунт зыгуэрым и деж адыгэбзэри урысыбзэри щызэзгъэщIэну апхуэдэ Iэмал гуэр згъуэтами.

— Сыт уи IэщIагъэ, Рае?

 — Электроникэм ехьэлIа инженер IэщIагъэм Сирием сыщыхуеджащ, икIи къэрал къулыкъущIапIэхэм сыIутащ. Мыбдежи абы щыпысщэфыну къыщIэкIынт, ауэ, зэрыжысIауэ, бзэ умыщIэу улэжьэфын?! Хьэрыпыбзэмрэ инджылызыбзэмрэ сыхуэшэрыуэщ, ауэ мыбдеж ахэр къызэрыщызгъэсэбэпынур сщIэркъым. Урысыбзэм уегугъуу зэбгъэщIэным зэмани ахъши хуейщ. Сэ, пэжыр жысIэнщи, псом нэхъапэу зи ужь ситар ди быным щIэныгъэ зэрезгъэгъуэтынырщ, лъэ быдэкIэ ахэр зэрызгъэувынырщ. Си щхьэгъусэращи, графикэ дизайным епхауэ IуэхущIапIэхэм рекламэ яхуигъэхьэзыру Сирием щылэжьащ, хэхъуэ хъарзыни иIэу. Мыбдежи абы щелэжьын щIидзат, ауэ къыпэкIуэр мащIэ дыдэти, мы зэманым ухуэныгъэ, унэ зэгъэпэщыжын Iуэхухэм хэту аращ.

— ДэлъхуитI уиIэу жыпIащ. Сыт я IэщIагъэ, я хэщIапIэ?

— Басиль Канадэм дэсщ, унагъуэ иIэщ. Юксель и закъуэу Норвегием щопсэу. Ар экономикэ IэщIагъэм хуеджащ. ЩIэх-щIэхыурэ Къэбэрдей-Балъкъэрым си деж хьэщIапIэ къокIуэж. Иджы дыдэ Юксель тхьэмахуитIкIэ щыIа къудейщ. Налшык фIыуэ ецIыху, бзэри нэхъ ещIэ. Сыт Хэкум здрихар жыпIэмэ, уи фIэщ мыхъунуми сщIэркъым, ауэ «Адыгэ псалъэ» газетым и къыдэкIыгъуэ зыбжанэ къищэхури, иригушхуэу къыздищтащ. ФIэфIу адыгэ газетым йоджэ. Сэ мы лъахэм си гур щызгъэтIылъащ, сыпсэуху Хэкум сисыжыну сыхуейщ. Ди быным я ехъулIэныгъэ тлъагъумэ, лъэпкъым къыпызыщэн щIэблэ къащIэхъуэмэ, абы нэхъ насып улъыхъуэн?!

— Упсэу, Рае. Тхьэм фригъэфIакIуэ!

 Епсэлъар БАГЪЭТЫР Луизэщ