Чэсей и гъэмахуэ цIыкIу

Алибэрдыкъуэдэсхэм ящыщ куэдым яцIыхужынущ «Чэсей и гъэмахуэ цIыкIу» жыIэгъуэр. Иджыри жызыIи щыIэу къыщIэкIынщ. Сэри ар си сабиигъуэм къыхэсха, си анэшхуэ Шыбзыхъуэ Чэмилэт тхьэмыщкIэм жиIэрейуэ щытауэ, тахъэфахъэу сцIыхуж тIэкIущ. Езы жыIэгъуэр бжьыхьэм къыткIэлъидзыж махуэ хуабэ тIэкIухэм ехьэлIауэ зэрыщытари, Унэгъэсхэ я нанэ гуэрым зэрепхари сощIэж.

Аращи, сыт а жыIэгъуэр къызытехъукIар, хэт жызыIар, жиIэн щIэхъуари сыт хуэдэ Iуэху? А упщIэхэр зы махуэ гуэрым къызэрыдэхьейри, жэуап абыхэм естыныр си мураду сызыщIэупщIыкIащ. Газетым и гъусэ щыпкъэ, ди щIэджыкIакIуэ, ди чэнджэщэгъу, ди нэхъыжьыфI Хутэ Аслъэн сыщеупщIым, гъуэгу сытригъэхьащ. «СымыцIыхуу, зи унагъуэрэ!» — зригъэщIэгъуэкIащ икIи жиIащ жыIэгъуэр къызыдэхъея Чэсей Али-Бэрдыкъуэ щыпсэу Унэгъэс Зэмрэт и анэшхуэрауэ зэрыщытыр. Зэмрэт езыри армукъым и лъэпкъ и хъыбархэмкIэ, и тхыдэми, и хабзэми фIыуэ щыгъуазэщ, имыцIыху хъурэт и анэшхуэм ехьэлIа гуэр?

— Зи жыIэр IуэрыIуэтэжу жылагъуэм къыхуэзыгъэна нанэм нэгъуэщI гъэщIэгъуэныгъэхэри бгъэдэлъауэ зэрыщытым шэч къытетхьэкъым. Дыхуейт, Зэмрэт, Чэсей-нанэ и хъыбарым дыкъыхэбгъэдэIуэну.

— Си гуапэу. Апхуэдэ гукъэкI зэрыфщIамкIэ тхьэм фигъэпсэу. Си адэмкIэ си анэшхуэ Чэсейщ жыхуэфIэр. Езыр Хьэбэз къуажэм щыщт, МыкIытIэхэ япхъут. Пэжщ, нанэ жиIаращ къызытекIар «Чэсей и гъэмахуэ цIыкIу»-р. Ар жиIэн щIэхъуар мыращ. И щхьэгъусэр Хэку зауэшхуэм дашри, хэкIуэдат, быниплI, къуищрэ зыпхъурэ, цIыкIу-цIыкIу защIу, и закъуэ къыхуэнауэ ипIт. Хьэлъэ псори зи пщэм дэлъыр нанэт.

Губгъуэри, колхоз лэжьапIэри, унэ Iуэхури, хадэри, жэмри, унэ зехьэнри дэзых нанэм, зэрыжаIэжымкIэ, и унэ кIуэцIхэр зэрихьэныр, сэху текIэн, къыщIэлыкIын, сыт хуэдэхэр гуват, хунэмысурэ. ЩIымахуэри къэсыпат. Мыбдеж згъэнэIуэнщи, Чэсей и гъэмахуэ цIыкIуу къалъытэр жэпуэгъуэ мазэт, урысыбзэкIэ жыпIэмэ «бабье лето» пIалъэращ, ауэ ар гъуэщагъэщ. Нанэ зи гугъу ищIар бжьыхьэкIэ, щэкIуэгъуэ мазэщ. АтIэ, и унагъуэкIуэцI Iуэхухэр гувати, «Дэр хуэдэ фыз хуэмыхухэм папщIэ иджыри зы гъэмахуэ цIыкIу къэкIуэнущ», — жиIэурэ, и гур игъэфIт. Ар зэхэзыха хьэблэ фызхэм тIэкIуи ауан къащIащ. Ауэ… ЩIымахуэр бжэщхьэIум къытехьэпауэ, хуабэ зэрыщымыIэжынум шэч къыщытрамыхьэжым, еуэрэби, хуабэ тIэкIукIэ дунейр цIыхухэм къахуэупсэжауэ щытащ.

Мис апщыгъуэм Чэсей жиIар ягу къэкIыжри, абы щегъэжьауэ «Чэсей и гъэмахуэ цIыкIу»-р къахуэнауэ, нобэр къыздэсым жаIэу зэхэпхынущ. Чэсей-нанэ езыр лэжьакIуэшхуэу щытащ, дэтхэнэ къуажэ бзылъхугъэми хуэдэу, унэ Iуэху куэдым хунэст, и губгъуэ къалэнхэри игъэзащIэт. Бзылъхугъэ IэщIагъэхэм хуэIэпщIэлъапщIэт. НэгъуэщI зы зэфIэкI гъэщIэгъуэни бгъэдэлъащ ди нанэм. Ар — къупщхьэкIэ зэрыIэзэрат. Уеблэмэ, дохутыр зыпэмылъэщам Чэсей и Iэзэгъуэ иригъэкIыфт. Къупщхьэ чами, къутами, ипкIами, икъукIэ хуэIэрыхуэу, и пIэ иригъэувэжт. «И щхьэр зэтекIащ» жэуэ къупщхьэ хъеяуэ апхуэдэ дагъуэкIэ зыкъыхуэзыгъазэхэми ящхьэпэфт. ЖыIэпхъэщи, си адэ Хъезыри (жэнэт тхьэм кърит) и анэм и IэзэкIэм щыщ къыхыхьауэ, къупщхьэмкIэ Iэрыхуэт. Сэри къупщхьэм мащIэу сыхэзагъэ хуэдэщ. Нанэ и лъыр лъэужьыншэ хъуакъым.

— Упсэу, Зэмрэт, уи зэфIэкI убагъуэ! Иджыри ди зы нэхъыжь угъурлы и хъыбар зэхэдыбгъэхыжащ