«… Адыгэ фащэр сэ схуадами, зэры-Кавказу яхуэхъуащ!»

Адыгэ фащэр (черкескэр) лъэпкъым и щыгъын къудейкъым. Ар зыми ебгъапщэ мыхъун мылъкущ, лъэпкъ псом и щэнхабзэ тхыдэщ, лIыщIыгъуэ куэдым я къыпэкIуэныгъэщ. Абы къегъэлъагъуэ лъэпкъым къыдекIуэкI хабзэхэм яхуэгъэза щыпкъагъэмрэ ар дуней псом зэрыхузэIухамрэ. Апхуэдэу, адыгэ фащэм ихъумащ и пщIэмрэ и мыхьэнэмрэ. Ар Кавказым ис лъэпкъ куэдым зыщатIэгъа къудейкъым. Ар къэрал фащэ яхуэхъуащ Урысейм и зауэ дзэ…

Читать далее

Зихъуэжрэ ефIакIуэурэ

ХХ лIыщIыгъуэм и 1950 гъэхэм и япэ илъэсхэм къалэм и ищхъэрэкъуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэ иужьрей дыдэ уэраму щытар Зелёная зи фIэщыгъэцIэращ. Абазинскэ уэрамым зэуэ къыкIэлъыкIуэт хъупIэхэр, адэкIэ гъущI гъуэгурати, абы щегъэжьауэ бгы лъапэм нэгъунэ жыг хадэхэр ирикIуэт. «Пятачок» фIэщыгъэцIэр иратат щIалэгъуалэм фIы дыдэу ялъэгъуа къалэ скверым. Абдеж щыIэ, «Сковорода»-кIэ зэджэ, къэфапIэ утыку хъуреишхуэр къафэкIэ ираутыкIт. Арами, ар…

Читать далее

ХИМИК цIэрыIуэм и щIыхькIэ

Черкесск къалэр илъэс 200 зэрырикъур зэрагъэлъапIэм къриубыдэу Социалистическэ ГуащIэдэкIым и ЛIыхъужь Цахилов Захар Сослъэнбэч и къуэм и фэеплъыр мыкIуэдыжыну яхъумащ — абы и цIэр къалэм дэт е 20-нэ еджапIэм фIащащ. ЩIэныгъэм и Махуэм еджапIэм щрагъэкIуэкIа дауэдапщэм КъЧР-м и Iэтащхьэ Темрезов Рэшид хэтащ. СССР-м щIыхь зиIэ и химик, и къэхутакIуэ, Лениным и орденитIым я кавалер, Черкесск…

Читать далее

«КъэкIуэнур нобэм епхауэ…»

«КъэкIуэнур нобэм епхауэ: Хьэбэз районым егъэджэныгъэмкIэ и бэзыр лъэкIыныгъэхэм я къэухьу» щхьэщIэдзапIэм щIэту, Совет Союзым и ЛIыхъужь ХЬЭБЭЧ Умар и цIэр зезыхьэ Ботэщей еджапIэм щекIуэкIащ Хьэбэз муниципальнэ районым щыщ егъэджакIуэхэм я шыщхьэIу зэIущIэр. Абы хэтащ Хьэбэз район и администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ Унэж Рэмэзан, егъэджэныгъэмкIэ и къудамэм и унафэщI Сидакъ Жаннэ, «Движение Первых» зэщIэхъееныгъэм…

Читать далее

Зэхэуэ гуащIэм и фэеплъ

Хэку зауэшхуэм ди къэралым къыщихьа ТекІуэныгъэ Иным и напэкІуэцІ нэхъыщхьэхэм ящыщ зыщ Курск зэхэуэр. Ар тхыдэм хыхьащ зауэм и зэпыгъэзапІэ, ар зэриухынур зэлъыта хъуа зы Іыхьэу. Курск зэхэуэр 1943 гъэм бадзэуэгъуэм и 5-м щегъэжьауэ шыщхьэІум и 23-м нэгъунэ екІуэкІащ. Ар зэриухрэ мы гъэм илъэс 82-рэ ирикъуащ. А зэхэуэ гуащІэр Іыхьищу ягуэш тхыдэджхэм: Курск зыхъумэжыныгъэ операцэ…

Читать далее

И зауэ гъуэгуанэм

Нэмыцэ фашистыдзэхэр Курск зэхэуэм щыхагъэщIа Махуэм теухуауэ, «Унагъуэ архив» рубрикэм ипкъ иту, КъЧР-м и Iэтащхьэ Темрезов Рэшид социальнэ зэпыщIэныгъэхэм щиIэ напэкIуэцIхэм тхыгъэ кърилъхьащ а къызэрымыкIуэ къэхъугъэр зи нэгу щIэкIа, летчик-штурмовик хахуэ РАСКЕЛЬДИЕВ Мурат Хьэжы-Батыр и къуэм къикIуа зауэ гъуэгуанэм ириплъэжу. Мурат 1919 гъэм къихъухьащ Къызыл-Юрт къуажэм дэс унагъуэ быныбэм. Курыт еджапIэр къиуха нэужь, ар щIыхьащ…

Читать далее

Щэхур нахуэ зыщI тхыдэ лъэужьхэмкIэ

Черкесск къалэм къикІуа илъэс 200 гъуэгуанэр тхыдэ хъыбархэмкІэ гъэнщІащ. Ахэр икІи гуфІэгъуэщ, икІи нэщхъеягъуэщ, акъылыр, гупсысэр ирахужьэу, узрихьэлІам нэхъыбэж къыуагъэлъыхъуэным ухуигъэпабгъэу. Апхуэдэу, Твердохлебов Сергей «Черкесск: ориентир в океане фактов и событий» зыфІища тхылъым ит тхыгъэ кІэщІ цІыкІум дришажьэри, ди лъэпкъэгъу лІы хахуэм ехьэлІа хъыбар нэхъ убгъуа къыдигъэлъыхъуащ. Пэжщ, ипэкІи газетым тетащ абы теухуа тхыгъэ, ауэ…

Читать далее

ФIамыщIым къыхэкIа щIыхь

Бзылъхугъэхэм я Дунейпсо Махуэр къызэрежьэрэ илъэс 50 зэрырикъуар игъэлъапIэкIэрэ, зи лэжьыгъэкIэ ехъулIэныгъэ ин дыдэхэр къызэралъэщам, сэбэп къахьу жылагъуэм Iуэхушхуэ зэрыхуагъэкIуэтам папщIэ, 1960 гъэм гъатхэпэм и 7-м СССР-м и Ищхьэ Советым и Президиумым и УнафэкIэ Социалистическэ ГуащIэдэкIым и ЛIыхъужь цIэр фIащащ, Ленин и орденымрэ «Серп и молот» дыщэ медалымрэ иратащ промышленностым, мэкъумэш хъызмэтым, щIэныгъэм, щэнхабзэм я…

Читать далее

Хамэ мылъкум хуэнэгуейуэ

ПцІыупсхэр, бзаджагъэ зезыхьэхэр хамэ мылъкур зыІэрагъэхьэным папщІэ зыхуемыкІуэ хьилагъэ Іэмал щыІэкъым. Нэхъ уи жагъуэ хъур аращи, абыхэм къагъэпцІэфри мащІэкъым. Чэнджэщхэри, щапхъэхэри, набдзэгубдзаплъэу щытыным къыхуезыджэхэри, сакъыныгъэ зыхагъэлъын зэрыхуейри мызэ-мытІэу зэхахами, зэрыхъури къыбгурымыІуэу, зыкърагъэгъапцІэ. «ІумыщІэ лІыфІщ» жыхуиІэрагъэнщ, дэри къытпэщытыр тцІыхукъым. Ауэ, гъэпцІакІуэхэм кърахьэжьэ Іэмал зэрыхъахэр зыхуэдэр тцІыхуныр, дысакъыныр зыуи лейкъым. МВД-м дыщегъэгъуазэ иджыри зы гъэпцІагъэ лІэужьыгъуэм: —…

Читать далее

НыбжьыщIэхэм я утыку

Мы махуэхэм Тебэрды къалэм къыщызэIуахащ «Больше, чем путешествие» хэгъуэгу турист япэрей слётыр. Абы хэтщ Ищхъэрэ Кавказым щыпашэ хыхьэхэкIырылажьэ, турист, Iуэхузехьэ ныбжьыщIэ 200-м щIигъу. Сыт абыхэм къапэплъэр? АтIэ, слётыр здекIуэкI гъэмахуэ щIалэгъуалэ къалэ цIыкIур щытынущ Iуэху щхьэпэхэм я купсэу: абдеж жыджэру щылэжьэнущ егъэджэныгъэм, спортым, уэршэрым епха утыку хэр. ЩIалэгъуалэм хуагъэхьэзыра программэр хуабжьу купщIафIэщ: ахэр хэтынущ зэхьэзэхуэ…

Читать далее