Бзэр лъэпкъым и дамэщ

Ищхъэрэ-Кавказ къэрал академием «Проблемы сохранения родных языков в условиях языкового многообразия Карачаево-Черкесии» зи щхьэщӀэдзапӀэ Ӏэнэ хъурей зэӀущӀэ щекӀуэкӀащ. Абы и мурад нэхъыщхьэу щытащ анэдэлъхубзэхэр хъумэным мыхьэнэуэ иӀэм жылагъуэмрэ властым и къулыкъухэмрэ гулъытэ хуагъэщӀыныр, абыхэм адэкӀи загъэужьынымрэ къытщӀэтаджэ щӀэблэм къахуэгъэнэнымрэ ехьэлӀэуэ лэжьыгъэхэр къызэгъэпэщыныр.

ЗэIущIэм и лэжьыгъэм хэтащ Къэрэшей-Черкес Республикэм лъэпкъ ӀуэхухэмкӀэ, цӀыхубэ зэпыщIэныгъэхэмрэ печатымрэкӀэ и Министерствэм, хэгъуэгу хъыбарегъащӀэ ӀэнатӀэхэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм, егъэджэныгъэ ӀуэхущӀапӀэхэм я лIыкIуэхэр, СКГА-м и лэжьакӀуэхэмрэ студентхэмрэ. Ӏэнэ хъурейм ипкъ иту, тхылъ-методическэ тхыгъэхэм, художественнэ литературэмрэ лъэпкъ фащэхэмрэ я гъэлъэгъуэныгъэ хьэлэмэт къызэрагъэпэщащ. Дауэдапщэр къызэӀуихащ СКГА-м дизайнымрэ лингвистикэмрэкӀэ и институтым и унафэщӀ Батчаевэ Лидэ Тохътар и пхъум. Абы жиӀащ мы Ӏуэху щхьэпэр дэтхэнэ зыми къызэрыдэхьэлӀар, абы папщӀэ ди анэдэлъхубзэхэр хъумэнымкӀэ тхузэфӀэкӀ тщӀэн зэрыхуейр.

 ИужькӀэ доклад къащIащ республикэм лъэпкъ ӀуэхухэмкӀэ, цӀыхубэ зэпыщӀэныгъэхэмрэ печатымрэкӀэ и Министерствэм и ӀэщӀагъэрылажьэ Аджиев Руслан, тхыдэ щӀэныгъэхэм я кандидат Чомаев Заур, академием «Межкультурная коммуникация» и кафедрэм и унафэщӀ ТIыгу Лелэ, лингвистикэмкӀэ и кафедрэм и доцент Деккушевэ Айшэт, мы кафедрэм и егъэджэныгъэ программэм и пашэ Урусовэ Каринэ сымэ.

Аджиев Руслан къытеувыӀащ республикэм анэдэлъхубзэхэр хъумэнымрэ абыхэм загъэужьынымрэкӀэ щрагъэкӀуэкӀ лэжьыгъэм. Къыхигъэщащ нобэрей махуэм ирихьэлӀэу Къэрэшей-Черкесым и къэрал бзиплӀыр Яндекс компанием и сервисхэм къызэрыщыгъэлъэгъуар, ахэр бжыгъэ и лъэныкъуэкӀэ, иджырей хъыбарегъащӀэ къэухьым зэрыхыхьамкӀэ лъэбакъуэшхуэ зэрыхъуар.

— Бзэр лъэпкъым и дамэщ. Аращ абы и лъэпкъыщхьэр адрейхэм яхэмызэрыхьу къыхэзыгъэщыр, и щхьэхуэныгъэхэр зыгъэлъагъуэр. Бзэхэм, псом хуэмыдэу лъэпкъ мащIэхэм я анэдэлъхубзэхэм я къэкIуэнур елъытащ щIэблэрэкIэ ар зэрызэIэпахым. Лъэпкъхэм я анэбзэр хъумэным хуэунэтIауэ диIэ пщэрылъхэр мащIэкъым. Псоми ди зэхуэдэ къалэнщ анэдэлъхубзэм пщIэ хуэтщIыныр, абы и дахагъым, къабзагъым хэдмыгъэщIыныр, зэфIэкIыу бгъэдэлъым хэдгъэхъуэныр, хъумэныр, зегъэужьыныр.

Хъумэным къикIыр зыщ — абы зэпымыууэ ирипсэлъэн хуейщ. Бзэм урипсалъэмэ, зиужьынущ, ефIэкIуэнущ, зиIэтынущ. Шэч зыхэмылъыжращи, бзэр щымыIэжмэ, лъэпкъ щхьэхуэуи щыIэжынукъым, — жаӀащ къэпсэлъахэм. ЗэIущӀэм хэтахэр къыте увыӀащ щIэблэм анэдэлъхубзэхэр зэрырагъэдж тхылъхэми мыхьэнэшхуэ зэраIэм. Ахэр бзэхабзэм и IуэхугъуэхэмкIэ гъэнщIа закъуэу щымыту, дызыхэпсэукI гъащIэм езэгъыу, иджырей ныбжьыщIэхэм я дуней лъагъукIэм пэджэжу, ауэ, зэхэщIыкI лъагэрэ щIэныгъэ куурэ къариту зэрыщытыпхъэр. КъинэмыщӀауэ, утыку кърахьащ бзэхэр хъума хъун папщӀэ къагъэсэбэп технологиехэр.

Апхуэдэщ «АНОДО Зайцев Клаб» Купсэм, «Кадама» АНО-м, «Sunny Republik» Купсэм я унафэщӀхэу Къамэ Мурат, Хубиев Ислъам, Семеновэ Саният сымэ я проектхэр. Абыхэм къызэхуэсахэр щагъэгъуэзащ сабийхэр бзэм дегъэхьэхыным, ар ягъэщIэным ехьэлIауэ къагъэсэбэп Iэмалхэмрэ Iэмэпсымэхэмрэ. Iэнэ хъурейм кърихьэлIахэр тепсэлъыхьащ анэдэлъхубзэхэр цӀыхухэм яфӀэгъэщӀэгъуэн щӀыным, ахэр медиам, егъэджэныгъэ щӀыпӀэм щыгъэӀэным, щӀыналъэм и бзэ зэмылӀэужьыгъуагъэр гъэбыдэнымкӀэ адэкӀэ ящӀэнухэм. Апхуэдэ Ӏуэхухэр зэрырагъэкӀуэкӀыр щхьэпэ мэхъу республикэм щыпсэу лъэпкъхэм я щэнхабзэ щхьэхуэныгъэр хъумэным, лъэпкъ зэгурыӀуэныгъэр гъэбыдэным яхуэгъэзауэ.

ЕЗАУЭ Маринэ