Сыт щыгъуэ зэманми архитекторыр пщIэ зиIэ IэщIагъэхэм хабжэ. Иужьрей илъэсхэм апхуэдэ IэщIагъэрылажьэхэр хэмыту зы ухуэныгъи, щIыпIэр зэIузэпэщ щIынри зэфIэкIкъым. Нобэрей архитекторым и къалэныр ухуэныгъэр тхылъымпIэм тещIыхьынымкIэ зэфIэкIкъым, атIэ ар зэрыщытынымкIэ гупсысэм къыщыщIэдзауэ хьэзыр щыхъум нэс зэзыгъэзахуэщ. Къэпщыныгъэр, итхъэкIэр, компьютер программэхэр нэгъэсауэ зэрацIыхун хуейм хуэдэ къабзэу щIыпIэр зэрыщытынур я нэгум къыщIагъыхьэфу, художественнэ гупсысэрэ творческэ еплъыкIэрэ я лэжьыгъэм хуаIэу щытыпхъэщ. Аращ абы я лэжьыгъэр, уеблэмэ гъуазджэм и зы Iыхьэу къыщIалъытэр.
Нобэ зи гугъу тщIыну ди лъэпкъэгъу бзылъхугъэ ныбжьыщIэр мис апхуэдэ творческэ гупсысэ гъэщIэгъуэнхэр куэду къызыхуэуш, зэманыщIэм къигъэув щытыкIэхэм хэзагъэ архитекторхэм ящыщщ. И ныбжьым емылъытауэ, абы и IэщIагъэмкIэ зэхэщIыкI лъагэ игъуэтащ, нэхъри зэрызиужьыным хущIокъу. Зи гугъу тщIыр лъапсэкIэ Бэвыкъуэ къуажэм щыщ, Черкесск къалэм щыпсэу, Иуан Сэнят Мухьэмэд ипхъуращ. ПIалъэфIкIэ ар къэралым и къалащхьэм щылэжьащ, иджы и хэку цIыкIум къигъэзэжауэ, мыбдежым и лъэр быдэу щегъэув. Сэнят архитектурэмкIэ бгъэдэлъ зэчийр къыщежьащ и адэм деж. Иуан Мухьэмэд МутIэлиб и къуэр (и ахърэтыр нэху Тхьэм ищI) ди республикэм и цIыху щыпкъэхэм ящыщт. Ар архитектор цIэрыIуэу щытащ, Къэрэшей-Черкес къэрал техническэ институтым илъэс 40-м нэскIэ щригъэджащ. «КъЧР-м щIыхь зиIэ и архитектор» цIэ лъапIэр къыхуагъэфэщэну дэфтэрхэр ягъэхьэзырауэ, езыр дунейм ехыжри, нагъыщэр и пхъум къратыжауэ щытат.
— Си адэм куэдымкIэ срещхьщ: и сурэткIи, и хьэлъкIи, и творческэ гупсысэкIэкIи. Абырэ сэрэ зэпыщIэныгъэ куу дяку дэлъащ. СызэрыцIыкIурэ ди унагъуэм зыми шэч къытрихьэтэкъым папэ хуэдэу сызэрыхъуным. Сыщысабийм архитектор лэжьыгъэм и купщIэ дыдэр къызгурымыIуэми, ар зищIысыр зэхэсщIыкIт.
Си адэр щылажьэу пэш щхьэхуэ иIэти, абы зыри щIыхьэ хъунутэкъым. ТхылъымпIэхэр щыкуэдт, ахэр бгъэкIуэтэнкIэ Iэмал иIэтэкъым. Ауэ, сэ пэшым сафIыщIыхьэти, сурэт сщIыуэ сыщыст, ухуэныгъэ схемэхэр папэ зэрыритхъэм, макетхэр зэригъэхьэзырым сыкIэлъыплът, — и IэщIагъэм хуэзыша гъуэгуанэр игу къегъэкIыж Сэнят. Пасэу зыхуей IэщIагъэр зыгъэбелджыла хъыджэбз цIыкIум абы зыхуэгъэхьэзырынми щIэх щIидзащ. Сэнят курыт еджапIэм щIыгъуу, Черкесск къалэм дэт художественнэ еджапIэри къиухащ. ИтхъэнымкIэ, тхылъымпIэм сурэт тещIыхьынымкIэ, нэгъуэщI егъэджэныгъэ Iуэхухэм щхьэхуэу зыхуигъэсащ. Ауэ, Москва дэт архитектурэ институтым ущIыхьэнымкIэ республикэм деж узэрыщагъэхьэзырыр мащIэу къыщIэкIащ, икIи япэу абы щIыхьэну щыхуежьам, къехъулIакъым. Арами, и гум ириубыдам текIыну мурад зимыIэ пщащэр Москва къалэм къыщонэри, илъэскIэ а институтым хэту IэщIагъэм хэзыгъэгъуазэ курсхэм макIуэ, экзаменхэр хьэлэмэту етри, и адэми езыми я хъуэпсапIэр къадохъу. Абдеж ещанэ курсым хэсу, 2013 гъэм лэжьэн щIедзэ Москва къалэм дэт, Башкаев Тимур и архитектурэ бюром. Ар IуэхущIапIэ цIэрыIуэт. Абы и унафэщIым пщащэр здеджэ институтым лекцэхэр щитт.
ИужькIэ и диплом лэжьыгъэри Башкаевыр и унафэщIу игъэхьэзырауэ щытащ. Пщащэм нобэ и IэщIагъэмкIэ бгъэдэлъ зэхэщIыкIым и лъабжьэр а лэжьапIэм дежщ здыщигъэтIылъар. ИлъэситхукIэ абы щылэжьати, Москва къалэм и метро, зыгъэпсэхупIэ цIэрыIуэхэм я проектхэм хэлэжьыхьащ. Нобэр къыздэсым а Iуэхухэм ирогушхуэ. ИужькIэ абы и лэжьапIэр ехъуэж, зиужьын мурадыр иIэу. АтIэ, илъэситхукIэ здэлэжьа IуэхущIапIэм архитектурэм и зы лъэныкъуэр — концепцэрат зытелэжьыхьыр. IэщIагъэрылажьэ ныбжьыщIэр Си адэр щылажьэу пэш щхьэхуэ иIэти, абы зыри щIыхьэ хъунутэкъым. ТхылъымпIэхэр щыкуэдт, ахэр бгъэкIуэтэнкIэ Iэмал иIэтэкъым.
Ауэ, сэ пэшым сафIыщIыхьэти, сурэт сщIыуэ сыщыст, ухуэныгъэ схемэхэр папэ зэрыритхъэм, макетхэр зэригъэхьэзырым сыкIэлъыплът, — и IэщIагъэм хуэзыша гъуэгуанэр игу къегъэкIыж Сэнят. Пасэу зыхуей IэщIагъэр зыгъэбелджыла хъыджэбз цIыкIум абы зыхуэгъэхьэзырынми щIэх щIидзащ. Сэнят курыт еджапIэм щIыгъуу, Черкесск къалэм дэт художественнэ еджапIэри къиухащ. ИтхъэнымкIэ, тхылъымпIэм сурэт тещIыхьынымкIэ, нэгъуэщI егъэджэныгъэ Iуэхухэм щхьэхуэу зыхуигъэсащ. Ауэ, Москва дэт архитектурэ институтым ущIыхьэнымкIэ республикэм деж узэрыщагъэхьэзырыр мащIэу къыщIэкIащ, икIи япэу абы щIыхьэну щыхуежьам, къехъулIакъым.
Арами, и гум ириубыдам текIыну мурад зимыIэ пщащэр Москва къалэм къыщонэри, илъэскIэ а институтым хэту IэщIагъэм хэзыгъэгъуазэ курсхэм макIуэ, экзаменхэр хьэлэмэту етри, и адэми езыми я хъуэпсапIэр къадохъу. Абдеж ещанэ курсым хэсу, 2013 гъэм лэжьэн щIедзэ Москва къалэм дэт, Башкаев Тимур и архитектурэ бюром. Ар IуэхущIапIэ цIэрыIуэт. Абы и унафэщIым пщащэр здеджэ институтым лекцэхэр щитт. ИужькIэ и диплом лэжьыгъэри Башкаевыр и унафэщIу игъэхьэзырауэ щытащ. Пщащэм нобэ и IэщIагъэмкIэ бгъэдэлъ зэхэщIыкIым и лъабжьэр а лэжьапIэм дежщ здыщигъэтIылъар. ИлъэситхукIэ абы щылэжьати, Москва къалэм и метро, зыгъэпсэхупIэ цIэрыIуэхэм я проектхэм хэлэжьыхьащ. Нобэр къыздэсым а Iуэхухэм ирогушхуэ. ИужькIэ абы и лэжьапIэр ехъуэж, зиужьын мурадыр иIэу. АтIэ, илъэситхукIэ здэлэжьа IуэхущIапIэм архитектурэм и зы лъэныкъуэр — концепцэрат зытелэжьыхьыр. IэщIагъэрылажьэ ныбжьыщIэр Сэнятрэ Ольгэрэ я лэжьыгъэхэм ущрехьэлIэ ди щIыналъэм. Псалъэм и жыIэгъуэкIэ, Черкесск къалэм и илъэс 200-р щагъэлъапIэм, абы ехьэлIауэ къалэр зэрагъэдэха логотипхэр, баннерхэр, афишэхэр зэхэзыгъэувар абыхэм я гупращ. АбыкIэ къалэм и мэрым къыбгъэдэкIа ФIыщIэ тхылъри я IуэхущIапIэм и блыным фIэлъщ. КъинэмыщIауэ, Покровскэ зыгъэпсэхупIэм щаухуа сабий джэгупIэр Сэнят и лэжьыгъэщ. Иджыпсту йолэжь Черкесск къалэм и ищхъэрэ лъэныкъуэмкIэ, щэнхабзэмкIэ Унэм пэгъунэгъуу къызэрагъэпэщыну зыгъэпсэхупIэм и проектым. НэгъуэщI къэрал программэхэмкIи зыкъыхуагъазэ зэпыт. Мы зэманым Архъыз, Домбай зыгъэпсэхупIэхэм щащI ухуэныгъэ куэдыр абыхэм я проектщ зэрекIуэкIыр. Сэнят зэрыжиIэмкIэ, абы къыхуихуэкъым и лэжьыгъэр къыщыIэщIэужагъуэ. Сыту жыпIэмэ, ар Iыхьэ куэду зэхэлъщ. КъыщIидза проектыщIэм и кIэухыр илъагъужыным хуэпIащIэурэ ирехьэкI. ПроектыщIэ къыщIидзэху щIэщыгъуэу, гупсысэщIэхэр иIэу бгъэдохьэ. Абы зыкъыхуэзыгъазэхэр нэхъри нэхъыбэ хъуурэ зэрыкIуэм и щыхьэтщ и IэщIагъэмкIэ бгъэдэлъ зэчийр.
Дауи, и адэр псэужамэ, и пхъум иригушхуэнут. Архитектор лэжьыгъэм къинэмыщIауэ, Сэнят нэгъуэщIымкIи адэм и лэжьыгъэм пищащ — ар илъэс бжыгъэкIэ здэлэжьа еджапIэм, нобэ Ищхъэрэ-Кавказ къэрал академием, дизайнымрэ лингвистикэмрэкIэ институтым щрегъаджэ. А лъэныкъуэ псори, унагъуэри хэтыжу, зэкIэлъегъакIуэ къаруи гупсысэщIэхэри зи куэд бзылъхугъэ зэчиифIэм. Ауэ, унэм деж лэжьыгъэр зрегъэтIылъэкIри, и щхьэгъусэмрэ ипхъу цIыкIумрэ гулъытэ нэхъыщхьэр яхуещI.
БОРЭНЫКЪУЭ Мадинэ
Больше на Черкес хэку
Подпишитесь, чтобы получать последние записи по электронной почте.
