Iуэху зэхэщIыкI ин зыбгъэдэлъ дохутыр

Нэгум къыщIэгъыхьэгъуейщ ультразвук къэхутэныгъэр (УЗИ) нобэрей медицинэм хэмыту. ПсынщIэу зызыхъуэж зэманым дэкIуатэ УЗИ-м и лъэкIыныгъэхэр нэхъыбэ мэхъу, ар медицинэм и унэтIыныгъэу хъуами къыщагъэсэбэп. Iэпкълъэпкъым шынагъуэ къыхуимыхьу узыр и чэзум, щыуагъэншэу къахутэ УЗИ аппаратым и фIыгъэкIэ. Ауэ цIыхум и гъащIэр къызэтегъэнэнымрэ узу къеныкъуэкъур зыхуэдэр гъэбелджылынымрэ къызэфIэзыгъэкIыр мис а УЗИ зыщI дохутырращ, абы и IэщIагъэ зэхэщIыкIымрэ и Iэзагъэмрэщ.

Ди гуапэщ нобэ и гугъу тщIыну ди лъэпкъэгъу, Москва къалэшхуэм зи лъэр быдэу щызыгъэува УЗИ дохутыр нэгъэса МОЛЭ Мыхъутар Рэшид и къуэм. Илъэс 30-м нэблэгъауэ медицинэм хуэлажьэ адыгэлIым, псэлъэгъу къэтщIын ди мураду зыщыхуэдгъазэм, и жэуап къэтыжыкIэмкIэ зэуэ гу лъыттащ ар нэмысыфIэу зэрыщытымрэ и цIэр къраIуэу, и щхьэ хужиIэжIауэ зэрыфIэмыфIымрэ. Мы зэманым ар езым и УЗИ кабинет иIэжу мэлажьэ, цIыхухэм я узыншагъэр къэхутэным къинэмыщIауэ, лэжьыгъэшхуэ ирегъэкIуэкI бгъэдэлъ щIэныгъэмрэ и зэхэщIыкIымрэкIэ адрейхэм ядэгуэшэнымкIэ.

Егъэхьэзыр УЗИ IэщIагъэлIхэр, ультразвук аппаратыщIэу къыдагъэкIым, абыхэм ягъуэта лъэкIыныгъэщIэхэм ятеухуауэ утыкухэм къыщопсалъэ: лекцэхэр, вебинархэр медицинэ зэгухьэныгъэм щрегъэкIуэкI зэпыт. Мыхъутар Хьэбэз районым хыхьэ Зеикъуэ къуажэм къыщыхъуащ. И цIыкIущхьэр адрей къуажэ сабийхэм яхуэдэу ирихьэкIыу — еджапIэм кIуэуэ, спортым зрипщыту, футболым хэту. Нобэр къыздэсми и лэжьыгъэ зэпымыум спортым зэман къызэрыхухихынум пылъщ.

— Си сабиигъуэм щапхъэ зытесхын зэрызиIам кIэ си насып къихьащ. Си адэр, си къуэш нэхъыжьхэр, си гъунэгъу щIалэхэр лажьэрейуэ, спортыр фIыуэ ялъагъуу зэрыщытам сыкъыщIэтэджащи, абыхэм ядэслъэгъуам фIыуэ хэлъыр гъуазэ схуэхъуащ. Си адэ-анэр сыт щыгъуи сэркIэ щапхъэ нэхъыщхьэщ ди унагъуэшхуэрзэрыIыгъыу икIи зэгурыIуэу зэрызэдэпсэумкIэ. Ари сызригушхуэхэм ящыщщ, — гъащIэм и сабиигъуэ IэфIыр игу къегъэкIыж Молэм. Еджэным, лэжьэным хуэмыщхьэхыу къыдэкIуэтея Мыхъутар щIэх дыдэ къыгурыIуат медицинэм и гъащIэр ирипхыну зэрыхуейр. Сыту жыпIэмэ, абы и дежкIэ нэхъыщхьэт и сэбэп цIыхум иригъэкIыныр, лэжьыгъэм сэбэпу къыпэкIуэр нэрылъагъу щIыныр.

Е 8-нэ классыр къызэриухыу, ар Черкесск къалэм дэт медицинэ училищэм щIыхьащ. Иужьым республикэ сымаджэщым пульмонологиемкIэ и къудамэм медбрату лэжьэн щыщIидзащ. Абдеж щылажьэ дохутырхэм я Iущагъым, ахэр зэрыеджагъэшхуэм, цIыхум дэIэпыкъуну зэрыпIэцIеижым, сымаджэхэр хъужа нэужь, абыхэм зыхащIэ гухэхъуэм итхьэкъуа ныбжьыщIэм къыгурыIуащ гъуэгу тэрэз къызэрыхихар, а лъэныкъуэмкIэ зэрызыхуэужьынур. Апхуэдэу Мыхъутар педиатр унэтIыныгъэмкIэ Ставрополь дэт медицинэ академиер къиухыжри, Хьэбэз район сымаджэщым Iухьащ илъэскIэ щылэжьащ.

Абы техникэхэмрэ Iэмэпсымэхэмрэ фIэгъэщIэгъуэн дыдэти, сабий дохутыр Аргун Татьянэ и чэнджэщым щIэдэIури, УЗИ зэращIым зыхуигъэсэжащ. А лъэныкъуэмкIэ щIэныгъэ куу зиIэ IэщIагъэлIхэр гъуэтыгъуейт. Арати, Iуэхум щIэх хилъасэри, и щIэныгъэм хигъахъуэ зэпытурэ, зиужьащ. Зы зэманкIэ ди хэгъуэгум щылэжьа нэужь, дохутыр ныбжьыщIэр тогушхуэри къэрал купсэм Iэпхъуэжыну треубыдэ: — КъызэрыкIуэ унафэтэкъым ар сэркIэ. Ди хэгъуэгум IэщIагъэлI нэгъэсахэм садэлэжьат, куэдым сыхуагъэсати, къызгурыIуэт адэкIэ зэрызызужьын хуейр. Хэкур къэзгъэнэну си гум имыдэу, си щIалэгъуэмрэ щIэ гуэрым зеспщытыну сызэрыхъуапсэмрэ срахужьэри, къалэшхуэм си зэфIэкIыр щызгъэунэхуну сежьащ, — жеIэ Мыхъутар.

Москва деж адыгэ щIалэр клиникэ зэщымыщ куэдым унэтIыныгъэ зэхуэмыдэхэмкIэ щылэжьащ, куэд и нэгу щIэкIащ. Нобэ абы УЗИ аппарат лIэужьыгъуэу хъуар къегъэIэрыхуэф. Къапщтэмэ, УЗИ-м и лэжьыгъэр медицинэ IэщIагъэлI зэхуэмыдэхэми епхащ. УЗИ къэхутэныгъэр езыгъэкIуэкI дохутырым узыр тэрэзу, нэгъэсауэ къихутэн папщIэ, медицинэм и Iэмалу щыIэм зыщигъэгъуэзэн къыхудохуэ. Аращ Молэр зиужьыным, щIэныгъэ хэгъэхъуэным апхуэдизу щIыпылъыр.

— Дэ, УЗИ зыщIхэм, куэд къыдэлъытащ. Тэрэзу умыгъэбелджыла узыр хирургым игъэхъужыну операцэм щыхуэкIуэкIэ, сымаджэм лей лъысынкIэ мэхъу. Ар къыщыбгурыIуэкIэ, «псоми сыхуэIэзэщ» жыпIэу, убэлэрыгъыу утIысыж хъунукъым. КIуэ пэтми УЗИ аппаратхэри йофIакIуэ, щIэхэмкIэ зэрахъуэкI, ахэр къызэрагъэсэбэп щIыкIэми зехъуэж. Къэухь IэрыщIри иджы убгъуауэ а Iуэхум ирапх, цIыхум телъ узыр и чэзум икIи нэхъ тегъэчынауэ зэхагъэкIын папщIэ, — жеIэ дохутырым.

Мыхъутар илъэс куэд хъуауэ зыпэрыт IэнатIэр имыужэгъуу, уеблэмэ нэхъри дихьэхыу къызэрыгъуэгурыкIуэр, сыт щыгъуи щIэ гуэр къицIыхуну, еджэну лъэкIыныгъэ зэригъуэтыр фIыгъуэу къелъытэ. Езым IэщIагъэ зэхэщIыкIыр лъагэщи, УЗИ-м хуеджэну, зи щIэныгъэм хэзыгъэхъуэну хуейхэми дэIэпыкъуэгъуэшхуэ яхуохъу. Абы къызэрилъытэмкIэ, мыхьэнэшхуэ иIэщ щIэуэ къежьэ Iэмалхэр къэбгъэIэрыхуэфу, пфIэгъэщIэгъуэну ущытыным. Армырамэ, уи лэжьэгъухэм уакъыкIэрыхунущ, уеблэмэ зэран уахуэхъункIи шынагъуэщ.

— Си адэ-анэр егъэджакIуэу зэрыщытар силъми хэлъу къыщIэкIынти, сэри егъэджэныгъэм сыкъыхуэкIуащ. Дохутырхэр аппаратыщIэхэм нэIуасэ хузощI, УЗИ щащIкIэ IэмалыщIэхэр къагъэсэбэпыфу согъасэ. Сэ абыхэм щIэныгъэ зэрабгъэдэслъхьэм си зэхэщIыкIыр къеIэт. Иджыпсту УЗИ дохутырхэм хуабжьу хуэныкъуэщ. Аппаратхэр нэхъ пуд зэрыхъум лъэкIыныгъэ къарет ахэр нэхъыбэу къагъэсэбэпыну. Уеблэмэ жыпым ихуэ УЗИ датчик къыдагъэкIын щIадзащи, ар телефоным пащIэурэ цIыхум и Iэпкълъэпкъым кIэлъоплъ. Датчикхэр къагъэсэбэп хирургхэми, урологхэми, терапевтхэми, нэгъуэщIхэми. Сымаджэщым щIэлъуи, и унэм щIэсуи цIыхум укIэлъоплъыф абыкIэ. Уеблэмэ уи зэманыр имыхьу, сымаджэм узэреIэзэнури асыхьэтым боубзыху, — мы зэманым УЗИ-м медицинэм щиубыд щIыпIэм теухуауэ къыддогуашэ Мыхъутар.

Апхуэдэу, и егъэджэныгъэмрэ и лэжьыгъэмрэ зэпымыууэ и гъащIэр Москва къалэм щрехьэкI Молэ Мыхъутар. И щхьэгъусэр дохутырщи, чэнджэщэгъурэ ныбжьэгъурэ зэхуэхъуу, я гъащIэ гъуэгуанэр зэдакIу. Дохутыр унагъуэм къащIэхъуа я щIалитIым я лъэужь ямыхуми, ахэри адэм хуэдэу техникэм хуэIэзэщ, тIури компьютерым дехьэх, зыхуеджэ IэщIагъэхэри зэпхар аращ…

Адыгэм и гур сыт щыгъуи и ХэкумкIэ, и лъэпкъымкIэ къоIэ. Сыт хуэдэ щIыпIэ ар щымыIэми, сыт хуэдэ гъащIэ абы къимыгъащIэми, зыщалъхуа щIыналъэм хуозэш. Молэ Мыхъутари апхуэдэщ. Абы зэи щыгъупщэкъым Зеикъуэ, хущIыхьэгъуэ зэригъуэту, и Iыхьлыхэм лъагъунлъагъу къахуокIуэ. — Зеикъуэ къуажэм ухэкIауэ Хьэбэз ущыкIуэкIэ, ижьырабгъумкIэ иIэщ зы псынэ. А псым нэхърэ нэхъ IэфI сефауэ къыщIэкIынкъым.

и адэр щыщIэлам, абы игъунэгъуу игъэтIыса жыгри щытщ. Хэкум сызэрынэкIуэжу, Iэмал имыIэу зэадэзэкъуэр а щIыпIэм докIуалIэ, дэркIэ мыхьэнэ ин зиIэ щIыуэпс дахэмкIэ дигу хэдгъэхъуауэ, зыдгъэнщIауэ унэм докIуэлIэж, — къыщIегъуж ди псэлъэгъум.

АМИРОКЪУЭ Мадинэ