Гупсысэр фащэ екIукIэ зыхуэпэф

ШыщхьэIум и 14-м и ныбжьыр илъэс 65-рэ зэрырикъуар игъэлъэпIащ усакIуэ, журналист, ди лэжьэгъу, «Черкес хэку» газетым и редактор нэхъыщхьэу илъэс 18-кIэ тета ТХЬЭГЪЭПСЭУ Увжыкъуэ Асчэрбий и къуэм. Ар Къэрэшей-Черкесым и Хьэбэз районым хыхьэ Али-Бэрдыкъуэ къуажэм къыщалъхуащ. Курыт еджапIэм еянэ классыр къиухри, щIэтIысхьащ Черкесск дэт, зи №3 IэщIагъэ-техническэ училищэм. Абдежым илъэсищ щеджауэ, 1980 гъэм Советыдзэм даш, илъэситIкIэ къулыкъу ещIэ. Къызэригъэзэжу ирагъэблагъэ Хьэбэз район радиом и редакторым и пщэрылъхэр пIалъэкIэ игъэзэщIэну. Ауэрэ, Увжыкъуэ и творческэ зэфIэкIым тогушхуэ, адыгэбзэкIэ иригъэкIуэкIыу щIедзэ радионэтынхэр, и лэжьыгъэми щIэупщIэшхуэ иIэ мэхъу.

Увжыкъуэ журналист IэщIагъэм зэрымыщIэкIэ хуэкIуакъым. Абы 1992 гъэм къиухащ Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым тхыдэ-филологиемкIэ и факультетым адыгэбзэмрэ литературэмрэкIэ и къудамэр. Налшык урысыбзэкIэ къыщыдэкI «Советская молодёжь» газетым щылажьэм, щхьэхуэу игъэхьэзырт «Псынэ» зи фIэщыгъэцIэ напэкIуэцIыр. А илъэсхэращ СССР-м и журналистхэм я Союзым щыхагъэхьари. 2001-2003 гъэхэм ар щылэжьащ КъБР-м и Парламентымрэ и Правительствэмрэ къыдагъэкI «Адыгэ псалъэ» газетым и зы къудамэм и журналисту. 2003 гъэм «Черкес хэку» газетым и редактор нэхъыщхьэу техьэри, лэжьыгъэшхуэ иригъэкIуэкIащ Къэрэшей-Черкесым, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Адыгэ Республикэм щыпсэу адыгэхэм я зэпыщIэныгъэр гъэбыдэным хуэунэтIауэ.

Абы и щыхьэтщ ди къуэш республикэхэм я гъащIэм, я псэукIэмрэ ехъулIэныгъэу яIэмрэ теухуауэ тхыгъэ куэд «Черкес хэку» газетым къызэрытехуэр. ЖыIэпхъэщи, «Черкес хэку», «Адыгэ макъ», «Адыгэ псалъэ» газетхэм зэдэлэжьэн зэраублэрэ зэгъусэу къыдагъэкIахэм ящыщу 80-м щIигъум Тхьэгъэпсэу Увжыкъуэ и гуащIэ Iыхьэ хэлъщ. ГуащIафIэу икIи жыджэру журналист IэщIагъэм илъэс бжыгъэ хъуауэ зэретам папщIэ, Увжыкъуэ къыхуагъэфэщащ «Къэрэшей-Черкесым щIыхь зиIэ и журналист» щIыхьыцIэ лъагэр.

Апхуэдэ къабзэу, «Черкес хэку» газетым къыдэкIын зэрыщIидзэрэ илъэс 90 щыхъум ехъулIэу, Адыгэ Республикэм и Iэтащхьэм и унафэкIэ, 2014 гъэм «Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и журналист» щIыхьыцIэр къыфIащащ. А гъэ дыдэм Увжыкъуэ хагъэхьэ Ищхъэрэ Кавказым хъыбарегъащIэ Iэмалхэм я Ассоциацэм и Правленэм, ТворчествэмкIэ Дунейпсо Академием и действительнэ член-академикыу хах. УсакIуэм 2011 гъэм Грознэ къалэм къыщыхуагъэфэщауэ щытащ Мамакаев Мыхьэмэт и цIэкIэ ят «Золотой орёл» орденымрэ лъэпкъыбэ литературэжылагъуэ саугъэтымрэ. 2016 гъэм УФ-м зэпыщIэныгъэмрэ коммуникацэхэмрэкIэ и министрым къыбгъэдэкIыу ЩIыхь тхылъкIэ и цIэр ираIуащ. 2020 гъэм хэгъуэгу, щIыпIэ хъыбарегъащIэ Iэмал щхьэхуитхэм ядэIэпыкъунымкIэ фондым и лауреат хъуащ, ди къэралышхуэм къыщыдэкI газетхэм ящыщу къыхаха пщIым я редактор нэхъыщхьэхэм языхэзу ар къалъытащ, хэгъуэгу журналистикэм зегъэужьыным, хъыбарегъащIэ Iэмалхэм цIыхухэм дзыхь къыхуащIу гъэпсыным хуэгъэзауэ иригъэкIуэкIа лэжьыгъэхэм я фIыгъэкIэ. КъыкIэлъыкIуэ илъэсым Тхьэгъэпсэум и къалэнхэм къахохъуэ — абы и пщэ къралъхьэ Урысейм и журналистхэм я Союзым и Къэрэшей-Черкес къудамэм и Правленэм и тхьэмадэ лэжьыгъэр.

Увжыкъуэ и творчествэм щынэрылъагъущ лIыщIыгъуэ жыжьэхэм къикIыу ди нобэм къэса адыгэбзэр шэрыуэу и усэхэм, и тхыгъэхэм къызэригъэщхьэпэр, а псоми езым и хъэтIрэ философие гупсысэрэ щIагъыбзэу щIилъхьэурэ. Иджыри ныбжьыщIэ щIыкIэ, Тхьэгъэпсэу Увжыкъуэ и япэ сатырхэм гу къылъатэу щIадзат КъЧР-м, КъБР-м я усакIуэхэм. Псалъэм и жыIэгъуэкIэ, КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ Нало Ахьмэдхъан мыпхуэдэу хужиIэгъащ: «Иужьрей илъэсипщIхэр къапщтэмэ, ди щIалэгъуалэм къыщыунэхуа творческэ цIыхухэм я нэхъыфIхэм, уеблэмэ «художественнэ фащэкIэ» зи усэхэр зыхуэпэфхэм, литературэ и лъэныкъуэкIэ узыщыгугъыну щыIэхэм ящыщщ Тхьэгъэпсэу Увжыкъуэ.

А щIалэм и усэхэр зэхуихьэсыжу 2001 гъэм тхылъ къыдигъэкIам хуабжьу арэзы сищIат икIи си фIэщ ищIат усыгъэр фIыуэ къызэрехъулIэр. Шэч къытесхьэкъым ди адыгэ литературэм нэмыщIу, абы щIыдэлъху литературэми щIэщыгъуэ куэд къызэрыхуихьынум». ТхакIуэм и Iэдакъэ къыщIэкIащ гушыIэ, ауан, шыпсэ тхыгъэ 200-м щIигъу. Нобэр къыздэсым цIыхухэм зэIэпахыу зэджэ «Гупсысэ зэдауэ», «ГъащIэщIэ», «Жьакуэ-на-ЛампIу» тхыгъэ нэхъыфIхэр адыгэм и IуэрыIуатэу къалъытэ. И усэ зыбжанэ хэ хуащ курыт еджапIэхэм адыгэбзэкIэ щрагъэдж программэхэм. 1975 гъэм «Ленин нур» (нобэкIэ «Черкес хэку») газетым зы тхыгъэ къытехуат «Сыт хуэдэ IэщIагъэ сэ къыхэсхыр?» и щхьэщIэдзапIэу. Ар зейр Али-Бэрдыкъуэ еджапIэм и ебланэ классым хэс Увжыкъуэт.

ЕджапIэм литературэ кружок щылажьэти, абы и унафэщI Шорэ Хьэсин — КъЧР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэм, тхакIуэ бэлыхьым зэуэ гу лъитащ и деж зыщызыгъасэ Тхьэгъэпсэум тхэнымкIэ зэчий зэрыхэлъым икIи тригъэгушхуащ къалэмыр жыджэру Iыгъыным. Увжыкъуэ дунейм къытригъыхьащ усэ тхылъиплI: «Дуней гущэ» (2001 гъ.), Къэбэрдей-Балъкъэрым и усакIуэ ныбжьыщIэхэм зэгъусэу къыдагъэкIа «Шыхулъагъуэ» (2002 гъ.) усэ тхылъыр, «Тхьэм и бынхэр» (2007 гъ.), мы гъэм Къэрэшей-Черкес тхылъ тедзапIэм лъэтеувэ хуищIыну зызыхуигъэхьэзыр «МэкIэрахъуэ дунейр» тхылъыщIэр. А тхылъым ихуащ лъагъуныгъэр, хэкупсагъэр, гушыIэр зи лъабжьэ усэхэр, рассказхэр, сабийхэм папщIэ адыгэбзэкIи урысыбзэкIи итхахэр, лъэпкъ зэхуэмыдэхэм къахэкIа тхакIуэхэм яйуэ адыгэбзэкIэ зэридзэкIахэр. Къуэш гурыщIэхэр, усэбзэм иригъэзагъэурэ, Увжыкъуэ яхуегъазэ ищхъэрэ-кавказ республикэхэм, хэхауэ Абхъазым, Къалмыкъым, Урысейм и Ипщэ, Курыт лъэныкъуэхэм щыпсэу усакIуэхэм.

НэгъуэщI лъэпкъхэм абы гулъытэу яхуиIэм и фIыщIэкIэ авар Даганов Абдула, лезгин Нагиев Фейзудин, тэтэр Валеев Разил, мышкъыш Яндиев Джемалдин, шэшэн Ясаев Лечи, къэрэшей Акбаев Азрет, урыс Щелоков Иван, ермэлы Мазлумян Крикор, къалмыкъ Чонгонов Василий сымэ хуэдэ усакIуэ лъэрыхьхэм я IэдакъэщIэкIхэр адыгэбзэкIэ Iуащ. КъинэмыщIауэ, Тхьэгъэпсэум адыгэбзэм иригъэуващ классикхэу Пушкин, Лермонтов, Есенин, Высоцкий, Гамзатов сымэ я усэ нэхъыфIхэм щыщхэр. Урысей Федерацэм щыпсэу лъэпкъхэм я иджырей литературэм и Антологиеми Увжыкъуэ и лэжьыгъэхэр иуващ усэмкIэ, прозэмкIэ, сабий литературэмкIэ, художественнэ публицистикэмкIэ.

Ди республикэм и Iэтащхьэ Темрезов Рэшид и унафэкIэ, 2026 гъэм мэкъуауэгъуэм (июным) и 12-м Тхьэгъэпсэу Увжыкъуэ къыфIащащ «Къэрэшей-Черкесым и цIыхубэ усакIуэ» щIыхьыцIэр. Адыгэ литературэм лъэбакъуэщIэ езыгъэчын, псэщIэ къыIузыгъэкIэн усэхэр уигъэтх, Увжыкъуэ! Уи гур, уи лъэр жану куэдрэ уигъэпсэу, жьыщхьэ махуэ ухъу!