Гъуазджэм и хъумакIуэхэр

Черкесск къалэм дэт сурэт галереем адэжьхэм къащIэна гъуазджэр нэхъри зыгъэбагъуэ, зыхъумэ Iуэхугъуэ дахэ щекIуэкIащ. Даур Аслъэн и цIэр зезыхьэ щэнхабзэмрэ гъуазджэхэмрэкIэ колледжым хыхьэ «Декоративно-прикладное искусство и народных промыслов» къудамэм щагъэхьэзыр IэпщIэлъапщIэ Iэзэхэм я диплом лэжьыгъэхэр зэIухауэ, цIыхур куэду утыку ирахьащ. Абы папщIэ зэхуашэса къэрал экзамен комиссэм хыхьащ УФ-м и сурэтыщIхэм я Союзым хэт Карасов Юрий, Урысейм, КъЧР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, колледжым хыхьэ декоративно-прикладной гъуазджэмрэ цIыхубэ IэщIагъэхэмрэкIэ къудамэм и унафэщI Лапыгъу Эммэ, КъЧР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Лалиашвили Аэлитэ, къудамэм и егъэджакIуэ Бабенко Сергей сымэ, нэгъуэщIхэри.

Мы Iуэхугъуэм мыхьэнэшхуэ зэриIэр игъэнаIуэу ныбжьыщIэхэм къахуеблэгъащ Къэрэшей-Черкесым щэнхабзэмкIэ и министр Агырбэ Зураб. Ар студентхэм яхъуэхъуащ икIи республикэм лъэпкъ щэнхабзэр хъумэнымкIэ мы къудамэм мыхьэнэшхуэ зэриIэр къыхигъэщащ.

— Сыхуейщ фIыщIэ яхуэсщIыну къудамэм щезыгъаджэ егъэджакIуэ лъэрыхьхэм, абыхэм я унафэщI Лапыгъу Эммэ. Илъэс бжыгъэ хъуауэ щIалэгъуалэ IэпщIэлъапщIэхэр къыщIывогъэкI. Ноби галереем и пэшхэр фи студентхэм ягъэхьэзыра лэжьыгъэхэмкIэ гъэщIэрэщIащи, нэр дахьэхыу зэхэтщ. СощIэ а псоми къару мымащIэ зэрефхьэлIэр икIи ди къалэн нэхъыщхьэщ иджы мы IэпщIэлъапщIэхэм я зэчийр хэмыкIуадэу адэкIэ задгъэужьыныр. Псоми ди хъуэпсапIэщ абыхэм я зэфIэкIыр, я щIэныгъэр къыздэбгъэсэбэп хъун лъэщапIэ республикэм щыдухуэну. Абдеж IэпщIэлъапщIэхэм саугъэт, дизайнер хьэпшып зэхуэмыдэхэр щащIыну лъэкIыныгъэ щыIэнут, — жиIащ министрым.

Къудамэм и унафэщI Лапыгъу Эммэ ныбжьыщIэхэм яхъуэхъуащ икIи къыхигъэщащ мы гъэм илъэс щэщI зэрырикъур япэ къыщIэкIыгъуэр зэраутIыпщрэ.

— Ди къудамэр къэзыуха ныбжьыщIэ къэс теухуауэ си щхьэр Iэтауэ сыпсэлъэфынущ. Псори еджащ, гугъу зрагъэхьащ, гъуазджэм фIылъагъуныгъэ хуащIащ. Дэтхэнэри си гум пэгъунэгъу хъуащ. ЖысIэну сыхуейщ диплом лэжьыгъэ къэс зэрызэхуэмыдэр, къытезыгъэзэж, зэщхь зэрахэмытыр. Дэтхэнэри утыку нэхъ лъэрыхь дыдэхэми пщIэ иIэу ипхьэ хъунущ. Абы къыхэкIыу, сэри хъуэпсапIэ сиIэщ зэгуэрым ди студентхэм я диплом лэжьыгъэхэмкIэ зэхэт музей къызэрымыкIуэ къызэдгъэпэщыну, – жиIащ Лапыгъум.

Апхуэдэу, колледжыр мы гъэм къэзыух ныбжьыщIэ 15-м зырызурэ я диплом лэжьыгъэхэр утыку кърахьащ, ахэр зэрагъэхьэзырам и гугъу ящIащ, лэжьыгъэхэр щащIым зыпэщIэхуа лъэпощхьэпохэр къыхагъэщащ, темэр, техникэр къыщIыхахами комиссэр щагъэгъуэзащ. ЖыIэпхъэщи, проект къэс гъэщIэгъуэныщэт, къызэрымыкIуэт, ди республикэм щыпсэу лъэпкъхэм я тхыдэмрэ щэнхабзэмрэ къэзыIуэтэж, зыхъумэ, зыгъэбагъуэ защIэт. Гуапэ зэрыхъущи, пасэрей щэхухэр зыджа, зыхэзыщIа ныбжьыщIэхэм ди лъэпкъым къыхэкIахэри яхэтащ.

 Апхуэдэщ Братхэ Самирэрэ Уэхъутэ Ислъамрэ. Самирэ утыку ирихьащ «художественная обработка соломки» жыхуиIэ IэмалымкIэ тхыпхъэщIыпхъэ, сурэт зытещIыхьа ширмэр. Абы тещIыхьа сурэтым лъабжьэ хуэхъуар Нарт эпосращ – иныжьхэмрэ нартхэмрэ я зэпэщIэтыныгъэращ.

— Мыпхуэдэ лэжьыгъэ щебгъэкIуэкIкIэ, ар зэрыщIыпхъэ техникэм, Iэмалхэм къанэмыщIауэ, тхыдэми, литературэми куэду зыщыбогъэгъуазэ, нэхъ ипэIуэкIэ гу зылъумыта мымащIэ къыбощIэ. Псалъэм папщIэ, нартхэр дауэ хуэпат, сурэтыр щысщIкIэ сыт абы «щыстIэгъэнур», иныжьыр дапхуэдэт.., — къыддэгуэшащ и гупсысэхэмкIэ Самирэ.

ЖыIэпхъэщ пщащэр колледжым и къудамэм щIыхьа зэрыхъуар: абы и шыпхъу щеджэти, еджэныр къыщиухым и диплом лэжьыгъэм и «защитэм» щыIащ. Апхуэдиз дахагъэр зылъэгъуа Самирэ, апщыгъуэм и гум ириубыдат езыри мы еджапIэ гъэщIэгъуэным зэрыщеджэнур икIи ар пылъхьэншэу адыгэ пщащэм къехъулIащ. Ислъам и диплом лэжьыгъэр зытриухуар сурэт щIынращ. Абы утыку ирихьащ сурэтитIу зэхэт коллекцэр: зыр «натуральная», адрейр «декоративная» гъэпсыкIэм иту тхащ. Ахэр щитхым щIалэм къигъэсэбэпар акварелымрэ гуашымрэщ. Сурэтым шыкIэпшынэ еуэу адыгэлI итщ.

— ЕджапIэм кIуэрабгъу 12-мкIэ щIэныгъэ къыдбгъэдалъхьащ. Ауэ сэ си гум нэхъ къищтэр сурэт тщIынращ, живописращ. Пэжыр жысIэнщи, ар лэжьыгъэ схуэхъуну къэслъытэкъым, ар си псэм фIэфI Iуэхугъуэу си гъащIэм сыт щыгъуи хэтынущ. Си мурадщ дизайн унэтIыныгъэ гуэрым иджыри сыхуеджэжу, абыкIэ срилэжьэну, — къыддэгуэшащ и мурадхэмкIэ Ислъам.

Фигу къэдгъэкIыжынщи, мы къудамэр колледжым къыщIызэIуахауэ щытар лъэпкъхэм я гъуазджэ уасэншэр хъумэнращ. Нобэ къудамэр илъэс 30-м щIигъуауэ мэлажьэ икIи а пIалъэм къриубыдэу, IэпщIэлъапщIэ зэхуэмыдэхэр, лъэрыхьхэр къыщIигъэкIащ. Нэхъыщхьэращи, къудамэм зэрыщрагъаджэ илъэсиплIым къриубыдэу студентхэм IэщIагъэ 12 ирагъэгъуэт: дыщэидэр, уагъэр, дэнлъэкIыр щIыныр, арджэнхэр, нэгъуэщI хьэпшыпхэр къэгъэщIыныр, упщIэ щIыныр, абы щыгъынхэр, унэр зэрагъэдахэ хьэпшыпхэр къыхэхыныр, художествэ и лъэныкъуэкIэ фэм, пхъэм, гъущIым елэжьыныр, керамикэр, нэгъуэщIхэри.

Егъэлеиныгъэ хэмылъу жытIэнщи, апхуэдэ еджапIэ, нобэкIэ, Урысей псом щибгъуэтэнукъым. Колледжыр къэзыуха ныбжьыщIэхэм дохъуэхъу икIи дяпэкIэ зрагъэгъуэта щIэныгъэр я гъащIэм къащхьэпэну, гъуазджэ утыкум я цIэхэр жыжьэ щыIуну Тхьэм жиIэ!

 ГЪУКIЭКЪУЛ Иринэ