«Дыдейхэр къэдгъанэкъым»

… Зауэ гъуэгуанэм щыуагъэ къыпхуигъэгъунукъым. Мыбдеж дэтхэнэ зы транспортри — бий «къуалэбзухэр» зыщӀэхъуэпсщ. Ди «буханкэр» бийм зыздагъэбыда щӀыпӀэхэм блэжыфын папщӀэ, хьэуам кӀэлъыплъ ди сэлэтхэм набдзэгубдзаплъэу уафэр «къахутащ», инженер-тӀасхъэщӀэххэм метр къэс дэтхэнэ лъагъуэри щӀаплъыкӀащ. Апхуэдэу, абыхэм бийм къытхуигъэтIылъа «тыгъэ» мымащӀэ ди гъуэгум трагъэкъэбзыкӀащ. Апщыгъуэм сэ ажалым сыкъезыгъэлахэр бгырыс щӀалитӀу къыщӀэкӀащ — Урусов Тауланрэ Гъуэзджэш Беслъэнрэ.

Абыхэмрэ сэрэ дыщызэхуэзар къыкӀэлъыкӀуэ махуэращ, гвардейцхэм махуэ къэс я лэжьыгъэм я гугъу здыщащӀыж блиндажым дежщ. Мис, къыспэщысщ Къэрэшей-Черкесым щыщ сэлэтитӀыр: ефрейтор Урусов Тауланрэ рядовой Гъуэзджэш Беслъэнрэ. — Дэ 2022 гъэ лъандэрэ зэпымыууэ  дызэгъусэщ: зыгуэр щыдгъэӀэпхъуэкӀи, бийм дыщыпэщӀэувэкӀи, лагъымхэр къы-щыщӀэтхкӀи, — жеӀэ Таулан.

Зауэ операцэ хэхар щӀимыдзэ ипэкӀэ Беслъэн къуажэ мыиным щыпсэут, ухуа-кӀуэу лажьэт, и псэр бгыхэм щигъэпсэхут. БгъуэнщӀагъхэм, къырхэм, бгы лъагэхэм зарипщытыну фӀыуэ илъагъут.

— СВО-р щыщӀидзэм ди къуажэм щы­щу япэу фронтым кӀуар сэращ. Си анэм и закъуэщ, илъэсищ ныбжьым сызэритрэ си адэр сиӀэжкъым. Хэкур схъумэну му­рад зэрысщӀар си анэм щыжесӀэм: «Тэрэзу къызэрыплъытэм хуэдэу щӀэ» жэуап къы­зитащ, — дыщегъэгъуазэ Гъуэзджэшым.

Беслъэн и хьэл-щэныр псом нэхърэ нэхъыфӀу къэзыгъэлъагъуэр и лъэгуа-жьэм уӀэгъэ хьэлъэ щигъуэтаращ. Зигъэ-хъужыну унэм къыщаутӀыпщыжым, щы­лъын идакъым. ПӀалъэр къэмыс щӀыкӀэ езым гипсыр фӀихыжащ, куэдрэ щылъмэ, къызэфӀэмыувэжыфынкӀэ шынэри икӀи

 и Ӏэпкълъэпкъыр зэфӀэмыжыхьын папщӀэ, и уӀэгъэр тэрэзу мыкӀыжами, бгым дэкӀыурэ къызэхикӀухьт. Таулан и гукъыдэжыр нэгъуэщӀщ.

— Дэрмырамэ, хэт? — Урусовым упщӀэ егъэув. — ЖысӀэнщи, мыбдеж гущӀэгъу нэхъ схэлъ сыщыхъуащ. Зыгуэрым дэӀэпыкъуэгъу сыхуэхъуху, сэри си псэр нэхъ мэтынш. ЩӀалитӀми къыхагъэщ: ахэр мыбдеж щӀыщыӀэр ахъшэ щхьэкӀэкъым. — ЗэуапӀэм дызэрыкӀуэнымкӀэ, Хэкум и хьэлэмэтхэр тхъумэну дызэрыхьэзырымкӀэ контрактым Ӏэпэ щыщӀэддзам, нобэ къекӀуэкӀ ахъшэхэр щыӀакъым, — игу къегъэкӀыж Беслъэн. — ЦӀыхухъу къалэныр дгъэзэщӀэну аращ мыбы дыкъыщӀэкӀуар. Беслъэн уӀэгъэ зыбжанэрэ хъуащ. Иджыпсту абы и Ӏэпкълъэпкъым шэ къутахуэ пщыкӀубл хэлъщ, абыхэм дохутырхэр емыӀусэну унафэ къахьащ. Япэ уӀэгъэр абы щигъуэтащ СВО-р щыщӀидза махуэм, Запорожьем деж. Апщыгъуэм жэщым марш ящӀу, бийр къахэуэри, уӀэгъэ хьэлъэ хъуат — и пщэ, и тхы къупщхьэхэм ягъуэта зэраным игъащӀэкӀэ пӀэм хиубыдэфыну щытащ.

Беслъэн мазэ зыбжанэкӀэ сымаджэщым щӀэлъащ, ауэ бгырысым и хьэл-щэныр дохутырхэм хуагъэува узыфэм нэхърэ нэхъ быдэу къыщӀэкӀащ. И лъэ зэрытеувэжу, комиссэ кӀыхьхэмрэ тхылъ, къинэмыщӀхэм зэман тримыгъэкӀуадэу, медикхэм къахьыну унафэм пэмыплъэу, адыгэ щӀалэр сэлэт сатырэхэм яхэувэжащ. КъинэмыщӀауэ, щӀалэ гуейр зы гъэунэхуныгъэ хьэлъэ пэщӀэхуащ. — КъытхуащӀа къалэныр дгъэзэщӀэну дыздэкӀуэм, къытпэтӀыса бийм зэрымыщӀэкӀэ даӀууащ. Дэнэ лъэныкъуэкӀи дыкъаухъуреихьауэ къыщӀэкӀри, кӀуапӀи жапӀи щыдимыӀэжым, зэхэуэр дыублащ икӀи махуиблкӀэ зытхъумэжащ, дыдейхэр къыддэӀэпыкъуну къэкӀуэхукӀэ, — игу къегъэкӀыж Гъуэзджэшым.

Абдежым Беслъэн и нэм щигъуэта уӀэгъэми, и Ӏэпкълъэпкъым шэ къутахуэ бжыгъэ къызэрытехуами емылъытауэ, къикӀуэтакъым, и гъусэхэм ящӀыгъуу, дыдейхэр къэсыху бийм пэщӀэтащ. Урусовымрэ Гъуэзджэшымрэ я лӀыгъэр къэралым гулъытэншэ ищӀакъым.

Таулан — Суворовым и медалыр, Беслъэн — Жуковым и медалымрэ «За храбрость» медалым и етӀуанэ нагъыщэмрэ къыхуагъэфэщащ. — Псом нэхърэ нэхъыщхьэр — саугъэтракъым, атӀэ псэууэ унэм уекӀуэлӀэжынырщ, — жеӀэ Урусовым. Зауэ къалэнхэм къинэмыщӀауэ, щӀалитӀыр ротэмрэ абы и гъунэгъу подразделенэхэмрэ я хъумакӀуэ щэху хъуащ. 2025 гъэм и пэщӀэдзэм къыщыщӀэдзауэ абыхэм цӀыху 79-рэ зауэ губгъуэм кърахыжащ. Абыхэм техникэ здэмыкӀуэ шэдхэм, бгы лъагапӀэхэм, я дамэм телъу, уӀэгъэ хъуа мащӀэкъым кърахыжар.

Ди лъахэгъухэм зыкъызэраумысыжащи, абыхэм къайхьэлъэкӀыр псэууэ яхьракъым, атӀэ зауэм къуэш къахуищӀа хэкӀуэдахэращ. Апхуэдэу, Курск областым щекӀуэкӀа зэхэуэ гуащӀэм щыхэкӀуэда и ныбжьэгъухэр Беслъэн мызэ-мытӀэу къытригъэзэжурэ губгъуэм кърихыжащ. — Дыдейхэр псори къитхыжащ, ди щӀалэхэр абдеж къэбгъанэ хъунукъым, — жеӀэ абы.

ЩӀалэхэм ягу къинэжащ нартыху кӀырым къыщагъуэта ди сэлэтри. УӀэгъэ хьэлъэм игъэдзыхэу, псэууэ къелыну гугъэ имыӀэжу абы ди хэкуэгъуитӀыр пэщӀэхуауэ щытащ. Беслъэнрэ Тауланрэ чэзууэ ар къалъэфт. Хьэлъэ яхуэмыхъун папщӀэ абдеж къыщагъэнэну, езыхэм я Ӏуэху ялъагъужыну сэлэтыр щӀэлъэӀуами, хуадакъым. «Хьэуэ, ди псэр пытыху ухыфӀэддзэнукъым, икӀэм нэдгъэсынущ», — жаӀэри, Беслъэнрэ Тауланрэ уӀэгъэшхуэ зытелъ ди сэлэтым и гъащӀэр яхъумащ.

— Фи нэгу къыщӀэвгъыхьэт, дызэгъусэу Ӏэнэм дыпэрысауэ, щӀакхъуэ бзыгъэр зэдэдгуэшауэ, дауэт ар губгъуэм къызэриднэнур?! — жеӀэ Таулан. Къару зиӀэхэм я гущӀэгъу Зауэм уи гур егъэбыдэ, ауэ цӀыху напэр пӀихкъым. Зэгуэрым ди сэлэтхэм я щӀыбкӀэ украин танк къыдыхьащ. Ар дыдейхэм псынщӀэу къагъэувыӀащ. — Къэдгъэуа танкым ВСУ сэлэтитӀ псэууэ къызэрипщыр щытлъагъум, абыкӀэ дыщӀэпхъуащ

. Ахэр ди Ӏэгум исым хуэдэу тлъагъут, дыхуеямэ дыукӀыфынут. Ауэ Ӏэщэ зэрамыӀыгъыр щыслъагъум, щӀэмыпхъуэжын щхьэкӀэ я гъунэгъуу сыуэу щӀэздзащ. Абы хэтуи гъэр тщӀахэщ, — игу къегъэкӀыж Беслъэн. Зэман текӀауэ гъэрыпӀэм ис украин сэлэтхэмрэ дыдейхэмрэ щызэрахъуэжым, Гъуэзджэшымрэ абы и гъусахэмрэ къаубыдахэри яхэхуащ.

ИужькӀэ Беслъэн къищӀащ ВСУ-м и танкистыр аргуэру украин сэлэтхэм яхэувэжауэ къызэрыдэзауэр.

— Апщыгъуэм сигу къэкӀат: «Гъэр сымыщӀу щхьэ сымыукӀарэ» жысӀэри. ИужькӀэ къызгурыӀуащ: дэ ди къалэныр дгъэзэщӀащ. Дэ дызауэлӀщ, мыхъумэ дыцӀыхуукӀкъым. Хэкум и джэ макъыр Ди щӀалэхэм зыкъыщӀагъакъуэ я хэкуэгъухэм, я хэгъуэгу дыдэм, псалъэм папщӀэ, Хьэбэз районым щыпсэухэмрэ абы и администрацэмрэ. ДэӀэпыкъуныгъэр зэпымыууэ къаӀэрохьэ. — Иджыблагъэ флис щыгъын хьэлэмэт къытхурагъэшащ, унагъуэ былымыл къытӀэрагъэхьэ, — и макъым гуапагъэ щӀэлъу жеӀэ Беслъэн. — Мы губгъуэхэм дигу къыщокӀ ди къуршхэр. Мыбдеж хьэуар нэгъуэщӀщ. Ауэ дощӀэ дэ унэм къызэрыщытпэплъэр икӀи ТекӀуэныгъэр ди Ӏэрылъхьэу ди лъахэм дгъэзэжын папщӀэ дыкъикӀуэтынукъым, — жаӀэ ди щӀалэ хахуэхэм.

ХВАН Антон, «Красная звезда» газетым и корреспондент