Рубрика: полоса 3

РСФСР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, композитор, пшынауэ, Къэрэшей-Черкесым щыпсэу адыгэхэм ди щэнхабзэр гъуазджэ щыгум изыхьа СИДАКЪ СулътIан Теувэж и къуэр псэужамэ, мэлыжьыхьым (апрелым) и 11-м илъэс 85-рэ ирикъунут.  Сидакъ СулътIан 1940 гъэм Хьэбэз къуажэм къыщыхъуащ и къуажэр, лъэпкъыр зэриIэтынум, и дахагъэр утыку зэрырихьэным хущIэкъуи псэуащ. Зэрысабий лъандэрэ макъамэм, цIыхубэ хабзэхэм фIылъагъуныгъэ хуиIэу къэтэджа щIалэ…

УФ-м и тхакIуэхэм я Союзым хэт, Урысейми Къэрэшей-Черкесми щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, ди республикэм и цIыхубэ тхакIуэ, КъЧР-м и Iэтащхьэм иухуа, гъуазджэмрэ литературэмрэкIэ и саугъэтым и лауреат, ПсэукIэДахэ къуажэм щIыхь щызиIэ и цIыху ШОРЭ Ахьмэд ЛутI и къуэм мы гъэм и IэдакъэщIэкI хъуа тхыгъэхэм хигъэхъуащ – «Я посвящаю вам свои стихи» зыфIища тхылъ цIыкIур…

ЦIыхубэм и тхыдэм уриплъэжмэ, зауэ, къэхъукъащIэ шынагъуэ куэд уи нэгу къыщIоувэж. Апхуэдэ гууз къэхъукъащIэхэм ящыщ мымащIэ XX лIыщыIыгъуэм и япэ Iыхьэм къыздихьащ. Апхуэдэщ ЕтIуанэ Дунейпсо зауэри. А зауэжьым цIыху гъащIэу «зэхихьэжам» къинэмыщIауэ, ар гукъинэж дэтхэнэми тщыхъуащ фашистхэм къызэрагъэпэщауэ щыта концлагерхэм я тхыдэ фIыцIэмкIи. Концлагерхэм арыххэу «ажылым и лагерь» фIэщыгъэцIэр иратауэ щытакъым. 1933 -1945 гъэхэм къриубыдэу…

Мэлыжьыхьым и 1-м Урысей Федерацэм щрагъэжьащ гъатхэ къулыкъу дэшыгъуэ кампанэр. Абы ипкъ иту КъЧР-м и военком, полковник БЕЛОБОРОДОВ Сергей республикэм и СМИ-хэм я журналистхэм зэпсэлъэныгъэ ядригъэкIуэкIащ. Ар теухуауэ щытащ мыгъэрей гъатхэ къулыкъу дэшыгъуэ кампанэм, 2024 гъэм къулыкъу дэшынымкIэ я Iуэхухэр зэрызэкIэлъыкIуам, дяпэкIэ къапэщыт къалэнхэм. — Илъэс кIуам къытпэщыта къалэнхэм щызу дапэлъэщащ. Узэда Къарухэм  зауэлI къулыкъур…

Хэку зауэшхуэм и тхыдэм щIыпIэ хэха щызыубыд къэхъугъэщ Кавказым и хуитыныгъэм щIэзэуным теухуар. 1942-1943 гъэхэм Кавказ Шытх Нэхъыщхьэм и щхьэдэхыпIэхэм щекIуэкIа зэхэуэ гуащIэхэр зэриухрэ зэман дапщэ дэкIа, псы дапщи ежэха, зауэлIхэм я лъэужьым ноби тоувэ лъахэхутэ-лъыхъуакIуэхэр, бгылъэхэм къыщагъуэтыж зауэм хэкIуэдахэм я къупщхьэлъапщхьэр, хьэпшыпхэр. Хуиту, ефIакIуэу, гуныкъуэгъуэрэ гузэвэгъуэрэ хэмыту псэуным папщIэ зи щхьэ зыгъэтIылъахэм я фэеплъу…

Си щIалэгъуэ дыдэу ФуIэд Ибрагимович сыдэлэжьэн щIэздзащ. ИфI фIэкIаи схужыIэнукъым, сигъэгушхуащ, сиунэтIащ, си лэжьыгъэкIэ куэдрэ къыздэIэпыкъуащ.Гу къабзэрэ псэ дахэкIэ лэжьакIуэ гупым яхэта, унафэщI щыпкъэу егъэджакIуэхэр зэкъуэзыгъэувауэщ ар дигу къызэрыкIыжыр. Си гуапэт сехъуэхъуну къыщалъхуа махуэмкIэ.ПщIэ зыхуэтщI ФуIэд Ибрагимович!Уи махуэщI дахэмкIэ, уи илъэс 90-мкIэ си гуапэу сынохъуэхъу! Апхуэдэ махуэщIыр хуабжьу лъапIэщ дэркIи. Сыту жыпIэмэ, уэ — удиегъэджакIуэ,…

Сэ — ПIэф Ибрэхьим срикъуэщ. Си анэр Шорэ Къамболэт ипхъущ. Дунейм тетыху си адэри си анэри я къару къызэрихькIэ цIыхухэм сэбэп яхуэхъуащ. Си анэр хъулъхугъэ Iуэху куэд илэжьыфу, хъулъхугъэ куэд къечэнджэщу дунейм тетащ.Сэ 1940 гъэм къыщыщIэдзауэ Хьэбэз къуажэм сыдэсщ. Хьэбэз сыщеджащ. Хьэбэз сыщолажьэ. Зыми зэран сыхуэхъуакъым. ЩIэблэр егъэджэнымкIэ, гъэсэнымкIэ си къару къихь къызэрызмыгъэнэнум сыпылъащ. Хьэбэз…

«Еджэн, еджэн, иджыри зэ еджэн», — апхуэдэ къыхуеджэныгъэм тету и гъащIэ псом псэуащ, нобэми къыддогъуэгурыкIуэ адыгэ лъэпкъым ди нэхъыжь, пщIэшхуэ зыхуэтщI егъэджакIуэфI ПIЭФ ФуIэд Ибрэхьим и къуэр. Мы махуэхэм ар илъэс 90 ирикъуащ. Зи лэжьыгъэ IэнатIэми щыпэрыту, жылагъуэ Iуэхухэми щыжыджэру зи гъащIэ псор езыхьэкIа ПIэфым зэи IэщIыб ищIакъым и щIэныгъэм хигъэхъуэныр, зиужьыныр. ЕгъэджакIуэ ­IэщIагъэм къызэрыхуалъ­хуам…

ЦIыхум дежкIэ щыIэкъым зыщалъхуа къуажэм хуэдэу лъапIэ. Абы къуэпс зэхуэмыдэхэмкIэ пыщIауэ, и гъащIэ псор епхауэ къокIуэкI. Арагъэнщ ШОРЭ Ахьмэд мы литературэ зэIущIэр и псэм нэхъ щIыхыхьар, и гур нэхъыбэу щIигъэпIейтеяр. АтIэ, абы траухуа литературэ пшыхь дахэр къыхузэрагъэпэщащ езы Шорэр зыщалъхуа, зыщеджа, и адэр япэ унафэщIу зыщылэжьа, Жамбэч Сэлихь и цIэр зезыхьэ Али-Бэрдыкъуэ курыт еджапIэм. УсакIуэ,…

Дыгъужь Къурмэн и цIэр зезыхьэ Хъумэрэ курыт еджапIэм зи IэщIагъэм хуэпэжу, зи лэжьыгъэм гумызагъэу бгъэдыхьэу Iут педагогхэм ящыщ зыщ ГЪУКIЭМЫХЪУ Мадинэ Уэсмэн и пхъур. Анэдэлъхубзэр фIыуэ илъагъуу щIэблэр къэзыгъэтэдж мы бзылъхугъэм и ӀуэхущӀапӀэм деблэгъащ адыгэбзэм и Махуэм ехъулIэу, икIи и лэжьыгъэм зыщыдгъэгъуазэмэ ди гуапэу, упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ. — Мадинэ, адыгэбзэ дерсым сабий дапщэ къакӀуэр? Иджырей…